ศูนย์พระบัณฑิตพัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง

กษาหนึ่งในจังหวัดภาคเหนือ ซึ่งรับภาระในการผลิตบัณฑิต การบริการวิชาการแก่ชุมชน การวิจัย และทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมในท้องถิ่นภาคเหนือ ได้ตระหนักว่า ควรขยายภารกิจต่อการเกื้อกูลสังคมไปสู่กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงที่ตั้งถิ่นฐานตามพื้นที่อำเภอรอบนอก ซึ่งปัญหาของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง คือปัญหายาเสพติด ปัญหาการทำลายป่าต้นน้ำลำธาร และการทำไร่เลื่อนลอยตลอดถึงกองกำลังติดอาวุธประเภทต่างๆ แต่ปัจจุบันจากสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้มีปัญหาใหม่เกิดขึ้นแก่กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง เช่น ปัญหาค่านิยม ทัศนคติ การปรับตัวสถานภาพความเป็นคนไทย การศึกษา การประกอบอาชีพ ศาสนา และศิลปวัฒนธรรม วิทยาเขตเชียงใหม่ จึงจัด โครงการพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา ขึ้น โดยรับสมัครพระนิสิตที่จบการศึกษา ทำการฝึกอบรมแล้วส่งไปปฏิบัติงานหมู่บ้านชาวเขาในพื้นที่เป้าหมายเพื่อพัฒนากลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงตามนโยบายของมหาวิทยาลัย
โครงการพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา เริ่มตั้งแต่ปี พุทธศักราช ๒๕๔๓ เป้าหมายคือการนำพระบัณฑิตอาสา ปฏิบัติศาสนกิจครอบคลุมในหมู่บ้านชาวเขา ๘ จังหวัดภาคเหนือตอนบน โดยคัดเลือกนิสิตจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตต่าง ๆ ที่อาสาสมัครมาเป็นพระบัณฑิตนักพัฒนาบนพื้นที่สูงในเขตทุรกันดาร กระบวนการทำงานเน้นความต่อเนื่องมั่นคงและการทำงานแบบเชิงรุกมากกว่าเชิงรับ หมู่บ้านที่จัดส่งพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขาในเขตภาคเหนือตอนบนได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ ลำปาง แม่ฮ่องสอน ลำพูน เชียงราย แพร่ น่าน ตาก และพะเยา ชาติพันธุ์ชนเผ่าคือ กะเหรี่ยง เย้า มูเซอ ลีซอ ม้ง ลั๊วะ อาข่า ไทยใหญ่ และไทลื้อ จากการดำเนินงานของโครงการพระบัณฑิตอาสาฯ ที่ผ่านมา ทำให้องค์กรในชุมชน ทั้งหน่วยงานราชการให้การตอบรับและให้ความร่วมมือในการทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนา และการพัฒนาคุณภาพชีวิตชนชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงเป็นอย่างดีเพราะการทำงานมีการประสานสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด มีนำเอาหลักพุทธธรรมเป็นเครื่องมือ โดยผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย ทำให้อาศรมพระบัณฑิตอาสาฯ เป็นจุดศูนย์กลางในการพัฒนาด้านจิตใจ และเป็นแหล่งเรียนรู้ ได้อย่างแท้จริง มีหมู่บ้านที่ต้องการพระบัณฑิตอาสาฯ ในเขตภาคเหนือตอนบนตามรอยตะเข็บชายแดนมากกว่า ๑๐๐ หมู่บ้าน ในแต่ละปีมีการจัดสรรอย่างจำกัด จึงไม่สามารถที่จะขยายฐานการปฏิบัติงานให้มากขึ้นได้ กอปรกับทางโครงการเน้นการทำงานเชิงรุก ความต่อเนื่องด้านพื้นที่ บุคลากร เพื่อเป็นการสร้างความเป็นปึกแผ่นความสมานฉันท์ให้เกิดในชุมชน
ปัจจุบันมีกองทัพภาคที่ ๓ ได้ประสานงานกับมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย โดยมอบให้ วิทยาเขตเชียงใหม่ ประสานร่วมกับกองกำลังผาเมือง กองกำกับการตำรวจตระเวนชายแดนที่ ๓๓ และองค์กรภาคีต่างๆ ได้ดำเนินการประสานงานในเรื่องของพื้นที่ปฏิบัติศาสนกิจในหมู่บ้านกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง เพื่อให้ทางพระบัณฑิตอาสาฯ เข้าช่วยในด้านการอบรมคุณธรรม จริยธรรม ให้แก่ชุมชนบนพื้นที่สูง ตามรอยตะเข็บชายแดนภาคเหนือ ในการแก้ไขปัญหาความมั่นคง ปัญหาการอพยพแรงงาน ยาเสพติด การศึกษา ศาสนา
ดังนั้น ในปีงบประมาณ ๒๕๕๕ ทางโครงการพระบัณฑิตอาสาฯ จึงได้ดำเนินการการทำงานแบบเชิงรุก โดยมีแผนการขยายพื้นที่การทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาบนพื้นที่สูงให้ครอบคลุมหมู่บ้านกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงมากยิ่งขึ้น และมีการแสดงตนมีพุทธมามกะของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงมากขึ้น เพื่อเป็นการสนองงานให้กับมหาวิทยาลัย หน่วยงานของรัฐ ชุมชนอย่างยั่งยืนต่อไป
๖. วัตถุประสงค์
๖.๑ เพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนาแก่กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง
๖.๒ เพื่อช่วยพัฒนาจิตใจตามแนวพระพุทธศาสนา และสนองตอบนโยบายของรัฐบาลตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
๖.๓ เพื่อให้การศึกษา ภาษา หน้าที่พลเมืองที่ดีตามระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตยตลอดถึงศิลปวัฒนธรรมอันดีงาม และสร้างจิตสำนึกความเป็นไทย
๖.๔ เพื่อช่วยแนะนำ และสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำลำธาร ตามพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ
๖.๕ เพื่ออบรมสั่งสอนชี้ให้เห็นถึงหลักการดูแลสุขภาพขึ้นพื้นฐาน พิษภัยของยาเสพติด และ โรคเอดส์
๗. เป้าหมายของโครงการ
๗.๑ ด้านปริมาณ
- ประชากรกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงครอบคลุมเขตพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน
- นักเรียน จำนวน 20,000 คน 200 โรงเรียน
๗.๒ ด้านคุณภาพ
- กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงได้รับการพัฒนาจิตใจตามหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนา
- กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง สามารถอ่านออกเขียนได้ และเข้าใจภาษาไทยขั้นพื้นฐานและเห็นคุณค่ามีการ อนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม และหลักการปกครองระบอบประชาธิปไตย ตลอดสำนึกความเป็นไทย
- กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำลำธาร และมีความรู้ขั้นพื้นฐานในการป้องกันตนจากพิษภัยของยาเสพติดและโรคเอดส์
- นักเรียน เยาวชนกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงได้รับการอบรมคุณธรรมจริยธรรม และเป็นพลเมืองที่ดีมีความสำนึกในความเป็นคนไทยในโอกาสต่อไป

๘. ระยะเวลาดำเนินการ
จัดดำเนินการต่อเนื่องตลอดปีงบประมาณ

กิจกรรม แผนปฏิบัติการประจำปี
ต.ค พ.ย ธ.ค ม.ค ก.พ มี.ค เม.ย พ.ค มิ.ย ก.ค ส.ค ก.ย
ประกาศรับสมัครพระบัณฑิตอาสาฯ

จัดปฐมนิเทศ

ส่งพระบัณฑิตอาสาฯ เข้าพื้นที่

นิเทศ หนุนเสริมกิจกรรมภาคสนาม

ประชุมวางแผนงานแต่ละเครือข่าย

เครือข่ายเสนอแผนงานต่อสำนักงาน

เครือข่ายเสนอโครงการงวดแรกของบประมาณ


ประธานเครือข่ายประชุมกลั่นกรองโครงการ

ประชุมคณะกรรมการบริหารโครงการในการอนุมัติงบประมาณ

เครือข่ายดำเนินงานตามโครงการที่ได้รับอนุมัติ

นิเทศ หนุนเสริมกิจกรรมภาคสนาม

สัมมนาพระบัณฑิตอาสาฯ

คณะผู้บริหารออกตรวจเยี่ยมโครงการ

เครือข่ายเสนอโครงการงวดที่ ๒ ของงบประมาณ

ประชุมเครือข่ายกลั่นกรองโครงการงวดที่ ๒

ประชุมคณะกรรมการบริหารโครงการในการอนุมัติงบประมาณ

เครือข่ายดำเนินงานตามโครงการที่ได้รับอนุมัติ

นิเทศ ร่วมกิจกรรม หนุนเสริมกิจกรรมภาคสนาม

ประเมินผลการดำเนินงาน

สรุปผลการดำเนินงาน

๙. วิธีดำเนินการ
๙.๑ จัดทำโครงการเสนอมหาวิทยาลัยเพื่ออนุมัติและขอสนับสนุนงบประมาณ
๙.๒ แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินการตามโครงการ
๙.๓ ดำเนินการตามโครงการ
- ประชุมคณะกรรมการบริหาร
- กำหนดนโยบายที่เน้นหลักเพื่อดำเนินการ และเลือกพื้นที่เป้าหมาย
- รับสมัครพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขาที่จบการศึกษาตามหลักสูตรทุกวิทยาเขต และ ส่วนกลาง
- คัดเลือกพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา
- จัดปฐมนิเทศเพื่ออบรม และซักซ้อมความเข้าใจในนโยบาย หลักการ
วิธีปฏิบัติงานแก่พระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา
- อำนวยความสะดวกแก่พระบัณฑิตอาสาฯ ที่เดินทางไปปฏิบัติศาสนกิจตามอาศรมพื้นที่ เป้าหมาย
- จัดสัมมนาเพื่อประเมินผลการปฏิบัติงาน และเสนอปัญหา อุปสรรคตลอดถึง
แนวทางแก้ไข
- ออกตรวจเยี่ยมอาศรมพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา
- จัดประชุมพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา เพื่อสรุปผลการปฏิบัติงาน
๙.๔ สรุปผลการปฏิบัติงานประจำปี
๑๐. พันธกิจของโครงการพระบัณฑิตอาสา
๑๐.๑ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาแก่ชุมชนบนพื้นที่สูง
- พระบัณฑิตอาสาธรรมสัญจร
- การอบรมศีลธรรม
- การส่งเสริมศีลธรรมในโรงเรียน
- การสอนพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์
- การสอนธรรมศึกษา
- การแสดงตนเป็นพุทธมามกะ
- การสร้างแกนนำและเครือข่ายชาวพุทธ
- การเพิ่มจำนวนอาศรมเครือข่าย
- การบรรพชาอุปสมบทและอบรมศีลจาริณีภาคฤดูร้อน
- การสร้างศาสนทายาทสืบต่อพระพุทธศาสนา
๑๐.๒ การรณรงค์ลด ละ เลิก อบายมุข
- สร้างจิตสำนึกให้ชุมชนรู้เท่าทันพิษภัยยาเสพติด
- รักษาบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด
- สร้างแกนนำเครือข่ายลด ละ เลิกยาเสพติด
- ประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆในการเสริมสร้างด้านอาชีพ
๑๐.๓ ส่งเสริมสนับสนุนประสานงานและจัดสวัสดิการสังคมสงเคราะห์บนพื้นที่สูง
- การให้ความรู้เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพขั้นพื้นฐาน
- ส่งเสริมกิจกรรมการกีฬา (ลานธรรม ลานใจ ลานกีฬา)
- จัดอบรมค่ายคุณธรรมเรียนรู้เท่าทัน “ เอดส์ ”
- ประสานและจัดการสงเคราะห์ เด็ก สตรี คนชรา คนพิการ ครอบครัว กลุ่ม ชุมชนและผู้ได้รับ ผลกระทบจากโรค ภูมิคุ้มกันบกพร่อง (เอดส์)
- การประสานและสงเคราะห์เฉพาะหน้ากรณีฉุกเฉินเร่งด่วน เช่น อุทกภัย วาตภัยและธรรมชาติ(ถุงยังชีพ, ผ้าห่มกันหนาว, เสื้อผ้า, ยารักษาโรค)
- การค้นหาปัญหาและจัดทำโครงการร่วมกับชุมชนในการพัฒนากลุ่ม และแก้ไขปัญหาชุมชนอย่างครบวงจร
๑๐.๔ การสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- การอบรมให้ความรู้แก่ชุมชน เห็นคุณค่าในการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- การปลูกป่าทดแทน
- การบวชป่าชุมชน
- การทำแนวกันไฟ
- สร้างเครือข่ายรักษ์สิ่งแวดล้อม
๑๐.๕ การให้การศึกษา ภาษา หน้าที่พลเมืองที่ดีตามระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย
- การสอนภาษาไทย
- ประสานงานให้ความรู้เกี่ยวกับสิทธิ หน้าที่ การเป็นพลเมืองที่ดี
- ให้คำปรึกษาแนะนำแก่ชุมชนในการคิดอย่างเป็นระบบ
๑๐.๖ การอนุรักษ์ฟื้นฟูวัฒนธรรมประเพณี ภูมิปัญญาชนเผ่า
- สร้างจิตสำนึกให้ชุมชนตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัญภูมิปัญญา ท้องถิ่น ประเพณีอันดีงาม
- สนับสนุนส่งเสริมการอนุรักษ์ฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัฒนธรรมประเพณี
- เผยแพร่ประชาสัมพันธ์วัฒนธรรมประเพณีของชุมชน
๑๑. จุดแข็งของโครงการ
- พระบัณฑิตอาสาฯ มีการทำงานเป็นเครือข่าย
- สนับสนุนการจัดตั้งกลุ่มเครือข่ายภายในชุมชน
- โครงการพระบัณฑิตอาสาฯ เน้นการทำงานเชิงรุกและความมั่นคงในพื้นที่
- ส่งเสริมการศึกษา ศาสนา อาชีพให้กับชุมชนอย่างต่อเนื่อง
- แต่ละปีมีกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงทำพิธีแสดงตนเป็นพุทธมามกะเป็นจำนวนมาก
- พระบัณฑิตอาสาฯ เป็นที่เคารพนับถือ เลื่อมใสศรัทธาของชาวบ้าน
- อาศรมพระบัณฑิตอาสาฯ เป็นแหล่งเรียนรู้และศูนย์รวมด้านจิตใจให้ชาวบ้าน
- พระบัณฑิตอาสาฯ มีอุดมการณ์ เด็ดเดี่ยว เสียสละ อดทน ในการทำงาน
- พระนิสิตจากวิทยาเขตต่างๆ ให้ความสนใจมาสมัครทำงานในโครงการเป็นจำนวนมาก
- พระบัณฑิตอาสาฯ เป็นที่ต้องการของชุมชน ครู ทหาร หน่วยงานราชการ ในหมู่บ้านกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง
- มีการติดตาม หนุนเสริม ร่วมกิจกรรมในภาคสนามอย่างสม่ำเสมอ
- มีการประสานสัมพันธ์กับคณะสงฆ์หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนในพื้นที่อย่างใกล้ชิดในการพัฒนาชุมชน
๑๒. จุดอ่อนของโครงการ
- อาศรมส่วนมากไม่มีไฟฟ้าใช้
- งบประมาณในการสนับสนุนกิจกรรมมีน้อย
- ขาดงบประมาณในการก่อสร้างถาวรวัตถุ
- แต่ละอาศรมห่างไกลกัน การคมนาคมมีความลำบาก
- ขาดสื่อในการ