23/04/2020
มีนักเรียน นักศึกษา ถามว่า “ทำไม??? ต้องมีชื่อวิทยาศาสตร์ของสิ่งมีชีวิตยาวๆ มาเรียกให้เมื่อยปากด้วย เพื่อความเก๋ ความเท่ห์ เท่านั้นหรือเปล่า ทั้งๆที่บางสิ่งมีชีวิตก็มีชื่อเรียกอยู่แล้ว ซึ่งชื่อเหล่าก็คือชื่อสามัญ (common names) เป็นชื่อที่ถูกเรียกมานานจนติดหูและมีความหมายง่ายๆ รู้จักในแวดวงทั่วไป แต่ๆๆๆๆๆๆปัญหาคือชื่อเหล่านั้นมันซ้ำซ้อนและไม่เป็นสากล คำว่าสากลคือ Universal/ International นั่นคือพูดปุ๊บต้องอ๋อทั่วโลกปั๊บจ๊ะ (แบบคนที่เคยเรียนเคยสัมผัสมา555)
นักอนุกรมวิธาน (Taxonomists) จึงแก้ปัญหาโดยตั้งข้อตกลงการบัญญัติชื่อที่เป็นทางการและอ๋อทั่วโลกก็ชื่อวิทยาศาสตร์ (Sciencetific names) ขึ้นมานั่นเอง
แต่จะขอกล่าวเบาๆ โดยใช้หลักการ การบัญญัติชื่อวิทยาศาสตร์ Binomial nomenclature ง่ายๆ เพียงบางข้อ ตามความปังของ “คุณพ่อแห่งวงการอนุกรมวิธานสมัยใหม่ Carolus Linnæus คือ
1. ชื่อวิทยาศาสตร์จะต้องมีชื่อเดียวไม่ซ้ำซ้อน
2. ใครเจอสิ่งมีชีวิตก่อน วินิจฉัยได้ก่อน ถูกอนุญาตให้ตั้งชื่อได้ก่อน มีสิทธิ์ก่อน (Law of Priority) เจอทีหลังต้องให้เกียรติ ห้ามกระแดะตั้งชื่อประชัน
3. ขึ้นต้นชื่อสกุล (Generic names) ด้วยตัวใหญ่ เว้นวรรคตามด้วยตัวเล็กชื่อฉายา (specific epithet) ขีดเส้นใต้ชื่อทั้งสองชื่อ (เว้นช่องห้ามขีดยาวสองชื่อ) ทำตัวหนาหรือทำตัวเอน โดยเลือกกระทำวิธีเดียว (ขออภัยที่ข้อความในโพสนี้ชื่อวิทยาศาสตร์ไม่สามารถขีดเส้นใต้หรือทำตัวเอียงได้ มันไม่อนุญาต555)
4. ทุกชื่อทุกภาษาเวลาจะตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ต้องเปลี่ยนเป็นลาตินเท่านั้นหรืออนุโลมให้เป็นกรีกได้บ้างตามเห็นสมควร อาทิคำลงท้ายด้วย -us , -um, -i , -ii, -ia หรือความหมายต่างๆ เป็นต้น
ขออนุญาตเชื่อมโยง......
เนื่องจากช่วงนี้ติดภาพยนตร์ซีรี่ย์ Harry Potter หนักมาก อิทธิพลของนวนิยายเรื่องนี้ได้แผ่อำนาจมืดคลุมมาถึงวงการวิทยาศาสตร์ชีววิทยาด้วย โดยได้มีนักชีววิทยาที่คาดว่าน่าจะหลงใหล Harry Potter หนักถึงขนาดที่เอาบางสิ่งบางอย่างจากนวนิยายเรื่องนี้มาตั้งชื่อชนิดสิ่งมีชีวิตและก็มีการเชื่อมโยงอย่างสมเหตุสมผลเป็นที่สุด
ล่าสุดปี 2020 ได้มีการเอาชื่อของพ่อมดฝ่ายมืดตัวท็อปหนึ่งในผู้ก่อตั้งโรงเรียนฮอกวอร์ต Salazar Slytherin ซึ่งก็รู้ๆอยู่ว่างูเป็นสัญลักษณ์ของบ้านหลังนี้ นักเรียนส่วนใหญ่ของบ้านหลังนี้สามารถเสกคาถางูดำ Serpensortia (Serpen = งู + -Ortus = สร้าง ) และเสกคาถางูหาย Vipera Evanesca ได้ ทุกสิ่งเกี่ยวกับงูทั้งสิ้น
ดังนั้นการตั้งชื่อวิทยาศาสตร์งูเขียวมีพิษที่พบในเขตพื้นที่ภาคตะวันตกของประเทศอินเดีย เป็นกลุ่มงู pit viper สกุลงูเขียวTrimeresurus จึงให้เกียรติกับคุณลุง Salazar Slytherin โดยมีชื่อสามัญว่า "Salazar's pit viper” ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์นั้นก็คือ Trimeresurus salazar โดย Mirza et al., 2020 และก็ตีพิมพ์ในวารสารเป็นที่เรียบร้อย
ซึ่งก่อนหน้านั้นก็ได้มีการหยิบยกความสำคัญของนวนิยายเรื่องนี้มาตั้งชื่อวิทยาศาสตร์แล้วในฟอสซิลไดโนเสาร์ (สัตว์เลื้อยคลานที่หน้าตาคล้ายมังกรใน Harry Potter) ที่ชื่อว่า Dracorex hogwartsia โดย Bakker et al., 2006
Dracorex เป็นชื่อไดโนเสาร์ (สัตว์เลื้อยคลาน) สกุล Pachycephalosaur มีชีวิตในช่วง 65.5–65 ล้านปีที่ผ่านมา สำรวจเจอที่ Hell Creek Formation, South Dakota ประเทศสหรัฐอเมริกา
โดยชื่อสกุลนี้ Dracorex มาจากสมาสชนสนธิเชื่อมของ Draco = Dragon มังกร
กับ Rex = The reigning king
ดังนั้น Dracorex hogwartsia จึงมีความหมายว่า “Dragon king of Hogwarts = ราชามังกรแห่งฮอกวอร์ต” และก็ตีพิมพ์แล้วเช่นกัน
ยืนปรบมือรัวๆ จ๊ะ!!!!
ปล. ถ้าติดตาม กดไลก์ กดแชร์ วันหลังจะแปลเรื่องราวการตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวกับ Harry Potter มาเสิร์ฟให้อ่านอีก คราวหน้าเอาเรื่องบ้านกริฟฟินดอร์ มาเล่าบ้างดีกว่า อิอิ ^__* ใครอยู่บ้านนี้เตรียมตัวเลยนะ
References :
Mirza, Zeeshan A.; Bhosale, Harshal S.; Phansalkar, Pushkar U.; Sawant, Mandar; Gowande, Gaurang G.; Patel, Harshil (2020-04-15). "A new species of green pit vipers of the genus Trimeresurus Lacépède, 1804 (Reptilia, Serpentes, Viperidae) from western Arunachal Pradesh, India". Zoosystematics and Evolution. 96(1): 123–138. doi:10.3897/zse.96.48431. ISSN 1860-0743.
Bakker, R. T., Sullivan, R. M., Porter, V., Larson, P. and Saulsbury, S.J. (2006). "Dracorex hogwartsia, n. gen., n. sp., a spiked, flat-headed pachycephalosaurid dinosaur from the Upper Cretaceous Hell Creek Formation of South Dakota." in Lucas, S. G. and Sullivan, R. M., eds., Late Cretaceous vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 35, pp. 331–345. "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2011-07-17. Retrieved 2011-06-04.