29/08/2026
การเล่นของเด็กไปได้ไกลมาก แต่จะไปได้แค่ไหนขึ้นกับปัจจัยหลายอย่าง หนึ่งในนั้นคือตัวครู ว่ามองเรื่องความเป็นมนุษย์และความเป็นเด็กอย่างไร
ครูไม่ใช่คนที่จะเปิดโอกาสในการเล่น สร้างโอกาสในการเล่น หรือให้อิสระในการเล่นนะคะ
นั่นเป็นเรื่องที่เราเข้าใจผิดกันมาโดยตลอด เพราะความเป็นจริง เด็กเขาเล่นของเขาอยู่แล้วค่ะ
สิ่งที่เป็นคือ…ครูจะไปริบโอกาสการเล่นของเด็กแค่ไหนต่างหาก
บ้างก็ริบด้วยการควบคุมบงการ
ริบด้วยหลักสูตรที่แทนสิ่งอื่นเข้ามา
ริบด้วยความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน
ริบด้วยความกลัวของตัวเอง
ริบด้วยอคติ
ริบด้วยการถือวิสาสะว่าอาบน้ำร้อนมาก่อน
ริบด้วยความคิดว่าสังคมมีความหวังอย่างไรต่อเด็ก
จนละเลยที่จะมองเด็กตรงหน้าจริง ๆ
Loose Parts Play ทำให้ครูปฏิเสธจะริบโอกาสการเล่นไปจากเด็ก และเมื่อครูได้เห็นการเล่นที่ปราศจากการครอบงำ ครูย่อมตระหนักว่าควรวางบทบาทของตัวเองอย่างไร
ท้ายที่สุดจะนำไปสู่การปรับเปลี่ยนปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับเด็กให้เป็นธรรมชาติและเหมาะสมมากขึ้น
ไม่ใช่แค่ในฐานะครูกับเด็ก แต่เป็นในฐานะมนุษย์กับมนุษย์
แต่ถ้าครูยังไม่เปิดโอกาสให้ตัวเองได้เห็นการเล่นที่ปราศจากการควบคุมบงการ ก็มักจะยังสำคัญตัวเองผิดอยู่อย่างนั้นว่าตัวเองมีสิทธิ์กำหนดว่าเด็กอายุเท่าไหร่ควรเล่นด้วยกันกี่คน กี่นาที เล่นวิธีไหน ควรเล่นอะไร และเล่นอย่างไร การเล่น Loose Parts ที่เด็กควรมีเสรีมากที่สุด ก็อาจกลายเป็นเพียงวัสดุชุดใหม่สำหรับการควบคุมแบบเดิมได้
เมื่อความเป็นไปได้ว่าเด็กจะได้เล่นแค่ไหน…ไปผูกกับมุมมองเรื่องความเป็นมนุษย์ของครูผู้สามารถควบคุมบงการความเป็นไปทั้งหลาย
อิสระที่เป็นของเด็กอยู่แล้ว จึงถูกริบมากน้อยไม่เท่ากัน
Loose Parts Play ที่ครูแต่ละคนทำจึงไม่เหมือนกัน
เราสามารถให้เด็กเล่น Loose Parts Play ได้ทั้งกลางแจ้งและในห้องค่ะ ไม่มีปัญหาเลย
และจะดีมากหากมีพื้นที่เล่นกว้างมากพอเพื่อให้เด็กเลือกได้ว่าอยากเล่นร่วมกัน เล่นคนเดียว ช่วยกันเป็นคู่ เป็นกลุ่มเล็ก เด็กอาจอยากลุกมาต่อเติมงานของเพื่อน และหากนึกอยากจะเล่นร่วมกันทุกคนก็สามารถทำได้
จะดีอย่างยิ่งหากวัสดุที่นำมาเล่นจะมีหลากหลายประเภท มีจำนวนมากพอ และมีหลายขนาด ทั้งของชิ้นเล็กที่หยิบใส่วางในมือเด็กได้ ไปจนถึงของขนาดใหญ่ที่ต้องเรียกเพื่อนให้มาช่วยขนย้าย เพราะจะช่วยให้ความเป็นไปได้ในการเล่นไปไกลยิ่งขึ้น
การให้ความหมายต่อวัสดุที่นำมาเล่นเป็นอำนาจของเด็ก เตารีดเก่าอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของเรือ ไมโครเวฟเก่าอาจถูกตั้งให้เป็นตู้เย็น ในแง่นี้…แม้แต่วัสดุที่ครูมองว่าไม่ใช่วัสดุปลายเปิดก็สามารถนำมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของการเล่นลูสพาตส์ได้
การเท กอง เลือก ปิด รวบ ต่อ ประกอบ ผูก ซ้อน ฯลฯ ควรเป็นพฤติกรรมที่ปรากฏ ไม่ใช่แค่การนำวัสดุมาหยิบเพื่อจัดวางเท่านั้น
ครูควรมีจินตนาการเกี่ยวกับการเล่น มองเห็นทิศทาง ใจเย็น และสามารถร่วมเล่นกับเด็กได้ ไม่จำเป็นต้องแยกตัวออกไปนะคะ
โปรดหลีกเลี่ยงการควบคุมบงการ พยายามอย่ากะเกณฑ์ล่วงหน้าว่าเด็กต้องเล่นกี่คน อย่ากำหนดขอบเขตการเล่นให้เหลือเพียงไม่กี่ตารางนิ้วเพียงเพราะกลัวจะเหนื่อยหน่ายกับการจัดเก็บ นั่นจะกลายเป็นการลดทอนความเป็นไปได้ของระดับความคิดสร้างสรรค์ที่เกิดขึ้น
หากจะมีกรอบไม้หรือเฟรม…สิ่งนั้นควรเป็นหนึ่งในวัสดุที่เด็กจะใช้ทำเป็นอะไรก็ได้
การเล่น การเก็บ การจัดการวัสดุ ล้วนเป็นเรื่องเดียวกันค่ะ อย่าได้กังวลใจไป เด็กๆ เองก็จะได้เรียนรู้ผ้านการเก็บและจัดการวัสดุร่วมด้วย
อยากให้คุณครูลองเปิดใจ และอนุญาตให้ตัวเองได้เห็นการเล่นลูสพาตส์ที่แท้จริงนะคะ แล้วมุมมองต่อการเล่นของคุณครูจะยิ่งมหัศจรรย์…มหัศจรรย์ในความหมายของการได้เห็นว่าเด็กกับการเล่นนั้นเป็นส่วนหนึ่งของการเติบโต และเป็นธรรมดาสามัญของมนุษย์
Loose Parts Play มีชีวิตชีวา และจัดง่ายมากนะคะ ถ้าคุณครูเริ่มเครียด กังวล หรือรู้สึกยุ่งยาก นั่นอาจเป็นสัญญาณให้กลับไปตรวจสอบกระบวนการหรือมุมมองของตนเองว่าควรปรับแก้ส่วนไหน
คำตอบอยู่ที่เด็กตรงหน้าค่ะ
**** It’s not personal, dear. It’s just early childhood education. ****
ครูเม
สวนเด็กบ้านเจ้า
