ครูปอนด์ สอนเกษตร

คู่มือการใช้งาน Canva 2024

🌿

🥀 หนังสือ ‘เพราะเป็นวัยรุ่นจึงเจ็บปวด’ ของ ‘คิมรันโด’ ได้ให้ข้อเปรียบเปรยไว้ว่า ดอกไม้แต่ละชนิดล้วนผลิบานในฤดูกาลของมันเอง เหมือนกับจังหวะรุ่งโรจน์ในชีวิตของเราแต่ละคน ที่อาจมาถึงช้าบ้างเร็วบ้างต่างกันไป เราไม่จำเป็นต้องเอาชีวิตไปเทียบกับใคร เพราะในสักวันที่ฤดูผลิบานของตัวเองมาเยือน ทุกคนก็จะแย้มกลีบอย่างงดงามไม่แพ้กัน

🥀 อุปมาโวหารนี้ประโลมใจคนล่าฝันได้เป็นอย่างดี แต่บางทีผมก็สลัดภาพเนิร์ด ๆ ในหัวไม่ออก ว่าการเบ่งบานของดอกไม้คือ ‘การโชว์อวัยวะสืบพันธุ์ของพืช’ นอกจากนี้ พืชดอกหลายชนิดก็มักผลิบานเฉพาะช่วงใกล้ตาย ได้อวดโฉมเพียงไม่นานก็ต้องลาโลกไปอย่างน่าเสียดาย อาทิ ‘ต้นไผ่’ ซึ่งแม้จะมีอายุขัยหลายปี และเติบโตได้เร็วจี๋จนสูงเสียดฟ้า ทว่าผลิดอกบานสะพรั่งได้เพียง 1 ครั้งในชีวิต คือตอนที่กำลังจะยืนต้นตาย หรือที่เรียกว่า ‘ไผ่ตายขุย’

🥀 นอกจากต้นไผ่แล้ว สิ่งมีชีวิตที่สืบพันธุ์เพียงครั้งเดียวก่อนจะตายยังมีอีกหลายชนิด เราเรียกวงจรชีวิตแบบนี้ว่า ‘semelparity’ ซึ่งจะตรงข้ามกับวงจรชีวิตแบบสืบพันธุ์หลายครั้ง ที่เรียกว่า ‘iteroparity’

🥀 สัตว์หลายชนิดก็มีวงจรชีวิตแบบ semelparity เหมือนต้นไผ่ เมื่อถึงระยะตัวเต็มวัย สัตว์เหล่านี้จะอุทิศทรัพยากรทั้งหมดที่สะสมมาตั้งแต่เกิดไปกับการสืบพันธุ์ครั้งแรก ครั้งยิ่งใหญ่ และครั้งเดียวในชีวิต จนสุดท้ายร่างกายก็จะโรยราแหลกสลายและวายชีวา อาทิ ปลาแซลมอน ตัวแอนทีไคนุส หรือแมลงชีปะขาว

🥀 นักกีฏวิทยาจัด ‘แมลงชีปะขาว (mayfly)’ ไว้ใน order Ephemeroptera ซึ่งมาจากรากศัพท์กรีกคือ ‘ephemera (ชั่วครู่ชั่วคราว, ไม่จีรังยั่งยืน)’ และ ‘ptera (ปีก)’ เหตุที่ได้ชื่อนี้ก็เนื่องด้วยอายุขัยของ ‘ชีปะขาวตัวเต็มวัย’ ที่แสนสั้นจนน่าใจหาย โผปีกบินได้ไม่นานก็ต้องตายตกไป คิดเป็นเวลาเพียงไม่กี่วัน ไม่กี่ชั่วโมง หรือไม่กี่นาทีในบางชนิด ชีปะขาวตัวเต็มวัยมีชีวิตอยู่เพียงเพื่อสืบพันธุ์ พวกมันไม่ได้อยู่เพื่อกิน และไม่ได้กินเพื่ออยู่ด้วยเช่นกัน เพราะส่วนปากไม่พัฒนา จึงกินอาหารไม่ได้

🥀 เพื่อความเป็นธรรมกับนักกีฏวิทยา ขอชี้แจงก่อนว่า แท้จริงแล้วชีปะขาวมีอายุขัยในวงจรชีวิตได้นานหลายสัปดาห์ หรืออาจยืดยาวได้เป็นปี ทว่าช่วงเวลากว่า 99% ของวงจรชีวิตจะอยู่ในระยะ ‘ไข่’ กับ ‘ตัวอ่อน (nymph)’ ซึ่งหากินอยู่ใต้น้ำ กระทั่งช่วงบั้นปลายของอายุขัย ตัวอ่อนชีปะขาวก็จะลอกคราบเป็นระยะมีปีก ที่เรียกว่า ‘ตัวรองตัวเต็มวัย (subimago)’ และลอกคราบอีกครั้งเป็น ‘ตัวเต็มวัย (imago)’ ก่อนจะกางปีกสู่เวหาและออกลีลาผสมพันธุ์อย่างแข็งขัน แต่ถึงกระนั้น ห้วงเวลาแห่งฝันนี้กลับสั้นเพียงชั่วอึดใจ และปิดท้ายด้วยความตายของพวกมัน ชีวิตของชีปะขาวจึงเปรียบเสมือน ‘ดอกไม้ไฟ’ ที่ถูกตระเตรียมมาเนิ่นนาน เพียงเพื่อจะถูกจุดชนวนให้ปะทุประกายงามพร่างนภา ก่อนจะมลายหายไปในพริบตาเดียว

🥀 กรณีสุดโต่งก็คือ ‘ชีปะขาวขุดทรายอเมริกา (American sand-borrowing mayfly)’ หรือชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dolania americana ชีปะขาวชนิดนี้อยู่ในไข่นาน 1 ปี ใช้ชีวิตเป็นตัวอ่อนในน้ำอีก 1 ปี จากนั้นจึงจะลอกคราบเป็นระยะมีปีก และทะยานขึ้นฟ้าเพื่อผสมพันธุ์โดยพร้อมเพรียงกัน เทศกาลผสมพันธุ์ของพวกมันเกิดราว ๆ เดือนเมษา–พฤษภา เฉพาะเวลาใกล้รุ่งสาง โดยชีปะขาวตัวผู้จะลอกคราบขึ้นมาก่อน และเข้าสู่ระยะตัวเต็มวัยที่มีอายุเพียงไม่เกิน 1 ชั่วโมง ในขณะที่ตัวเมียจะลอกคราบตามมา และเข้าสู่ระยะตัวรองตัวเต็มวัยที่มีอายุสั้นเพียง 5 นาทีเท่านั้น! ในช่วงเวลาสั้น ๆ นี้ ชีปะขาวจะรีบผสมพันธุ์ วางไข่ และตายตกไป ก่อนที่แสงของวันใหม่จะโผล่พ้นขอบฟ้า ฉาดฉายร่างไร้ชีวิตของเหล่าแมลง

🥀 ‘5 นาที’ คืออายุขัยที่แสนมีค่าของชีปะขาวตัวเมีย ทว่าระยะเวลา 5 นาทีนี้อาจไม่สลักสำคัญอะไรเลยในชีวิตของมนุษย์ มันอาจเป็นช่วงเวลาที่เราคุดคู้อยู่บนเตียง บ่ายเบี่ยงไม่ยอมตื่น เป็นช่วงเวลาที่เราเบ่งขี้ อั้นฉี่ หนีงานมานั่งเหม่อ หรือเป็นช่วงเวลาที่เราพรั่นเพ้อถอนใจว่า ‘ชีวิตไร้ค่า’ และกว่าที่คุณจะอ่านบทความนี้จบ ชีปะขาวตัวเมียก็อาจตายเสียก่อนแล้ว

🥀 เพลง 'คนล่าฝัน' ของคาราบาวมีท่อนนึงที่ร้องว่า 'แสงตะวันเพิ่งจะโผล่พ้นขอบฟ้า มีเวลาให้คนเราอีกมากมาย' แต่ชีปะขาวมีชีวิตอยู่ได้แค่ก่อนตะวันจะโผล่พ้นขอบฟ้า มนุษย์เรายังไม่ทันได้ใช้ชีวิต พวกมันก็พากันสู่ขิต หมดเวลาชีวิตกันเสียแล้ว ชีวิตของชีปะขาวนี่มีคุณค่าหรือเปล่านะ?

🥀 จริงอยู่ที่ชีวิตของมนุษย์ยืนยาวกว่าชีปะขาว แต่ถ้าเทียบกับอายุขัยของสิ่งมีชีวิตอื่น หรือเทียบกับอายุขัยของจักรวาลและดวงดารา มนุษย์ก็คงอายุสั้นไม่ต่างกัน พวกเราก็คือชีปะขาวในหมู่ดาวนั่นแหละ! ชีวิตของพวกเราคือเรื่องชั่วครู่ชั่วคราว เป็นปรากฏการณ์ประเดี๋ยวประด๋าวในเอกภพ!

🥀 ว่ากันตามตรง เราคงจะเอา ‘อายุขัย’ มาตัดสินไม่ได้หรอก ว่าชีวิตของสัตว์ตัวหนึ่งหรือชีวิตของใครคนหนึ่งมีคุณค่าหรือไม่ เราทำได้แค่เรียนรู้จากอายุขัยที่แสนสั้นของชีปะขาว ว่าชีวิตนั้นเปราะบางเพียงใด และความตายอยู่ใกล้ตัวเรามากแค่ไหน หรือถ้ามองอีกแง่หนึ่ง มันอาจจะเป็น ‘ความตาย’ ก็ได้นะ ที่มอบคุณค่าและความงามให้ชีวิต เพราะรู้ว่าชีวิตไม่จีรังยั่งยืน เพราะตระหนักว่าสักวันจะต้องตาย เราถึงได้ตั้งใจใช้ชีวิตกันอย่างเต็มที่มิใช่หรือ? เพราะอายุขัยของเรามีจำกัด มันจึงควรค่าที่จะทุ่มเทให้กับความรักและความฝันใช่ไหมล่ะ?

🥀 บางทีความตายอาจจะไม่ใช่ขั้วตรงข้ามของชีวิต หากแต่เป็นบทสุดท้ายแสนสำคัญ ที่ช่วยเติมเต็มหนังสือแห่งชีวิตให้สมบูรณ์ และบางทีเรื่องของชีปะขาว ก็อาจช่วยเตือนใจเราว่า ‘จงใช้ชีวิตให้มีคุณค่า ตราบเวลาดอกไผ่บาน’ คือก็อย่างที่คุณคิมรันโดบอกไว้ในตอนต้นแหละ เราไม่จำเป็นต้องรีบร้อนแข่งขันกับใคร ทุกคนล้วนมีจังหวะชีวิตของตัวเอง แต่ไหนไหนก็เกิดมามีชีวิตทั้งที เรามาโบยบินให้เต็มที่เหมือนชีปะขาว เรามาผลิดอกให้บานสะพรั่งเหมือนต้นไผ่กันเถอะ!

เพลงแนะนำ: ‘ดอกไผ่บาน’ – คาราบาว-ปาน https://youtu.be/t9gA0MhCrfg?si=y4XU0iViR--GUpWn

อ้างอิง:

Peters WL & Peters JG (1988) The Secret Swarm. Natural History 97(5), 12–13.http://www.ephemeroptera-galactica.com/pubs/pub_p/pubpetersw1988p8.pdf

Sweeney BW & Vannote BL (1982) Population Synchrony in Mayflies: A Predator Satiation Hypothesis. Evolution 36(4): 810–821. https://doi.org/10.2307/2407894

Peters WL & Peters JG (1977) Adult Life and Emergence of Dolania americana in Northwestern Florida (Ephemeroptera: Behningiidae). Int R***e ges Hydrobio 62(3): 409–438. https://doi.org/10.1002/iroh.1977.3510620306

#ชีปะขาว #ไผ่ #นี่แหละชีวะ

🪳"แมลงสาบ"

🪳 “แมลงสาบ” มีวิวัฒนาการขึ้นมาบนโลกนี้ตั้งแต่ยุคไดโนเสาร์ครับ หลักฐานสำคัญก็คือฟอสซิลแมลงสาบที่ติดอยู่ในก้อนอำพัน ตัวอย่างเช่น แมลงสาบชนิด Pokemon oculiapertion ซึ่งถูกค้นพบในก้อนอำพันยุค Cretaceous จากหุบเขา Hukawng ประเทศเมียนมาร์ โดยคณะวิจัยชาวสโลวาเกีย

🪳 ใช่แล้วครับ นักวิจัยตั้งชื่อสกุลแมลงสาบตาม “โปเกม่อน (Pokémon)” แฟรนไชส์ยอดนิยมจากประเทศญี่ปุ่น ในงานวิจัยเขาก็ไม่ได้เขียนเหตุผลไว้หรอก ว่าทำไมถึงตั้งชื่อแบบนี้ อาจจะเพราะความชอบส่วนตัวก็ได้ แต่ถ้ามองว่าแมลงสาบถูกจับไว้ในก้อนอำพัน เหมือนกับที่โปเกม่อนถูกจับไว้ในโปเกบอล มันก็พอเข้าใจได้อยู่นะ

🪳 ชื่อระบุชนิด oculiapertion ของแมลงสาบชนิดนี้ มาจากภาษาละติน คือคำว่า oculus (ดวงตา) และ apertia (ถูกเปิด) เป็นการสื่อถึงตาประกอบทั้งสองข้างของเจ้าแมลงสาบ ที่มีขนาดใหญ่โตจนมาบรรจบกันกลางหัว คล้ายกับตาประกอบของพวกแมลงปอ (holoptic eye) และยังอนุมานได้อีกว่า แมลงสาบชนิดนี้น่าจะออกหากินในตอนกลางวัน

🪳 นอกจากแมลงสาบชนิดนี้แล้ว ก่อนหน้านี้ก็มีนักวิจัยตั้งชื่อแมลงสาบจากสิงคโปร์ว่า Nocticola pheromosa ตามโปเกม่อนต่างมิติ “เฟโรเช (Pheromosa)” นักวิจัยแมลงสาบนี่เขาชอบโปเกม่อนกันจริง ๆ นะ!

🪳 แถมท้ายอีกนิด เมื่อนานมาแล้ว มีนักวิจัยกลุ่มหนึ่งตั้งชื่อยีนชนิดหนึ่งในร่างกายเราว่า POKEMON หรือย่อมาจาก POK (POZ and Krüppel) erythroid myeloid ontogenic factor แต่เนื่องจากยีนนี้มีความสัมพันธ์กับโรคมะเร็ง บริษัทโปเกม่อนก็เลยร้องเรียน สุดท้ายก็เลยต้องเปลี่ยนชื่อมาเป็น Zbtb7 หวังว่าชื่อแมลงสาบจะไม่โดนฟ้องไปด้วยนะ น้องออกจะน่ารัก (หรือเปล่า?)

อ้างอิงงานวิจัย: Vršanský P et al. (2023) Mesozoic origin‑delayed explosive radiation of the cockroach family Corydiidae Saussure, 1864. Biologia 78: 1627–1658. https://doi.org/10.1007/s11756-022-01279-1

#ชอบโปเกม่อนหรอเรียนชีววิทยาสิ #นี่แหละชีวะ

จะเกิดอะไรขึ้น หากใส่ปุ๋ยมากเกินไป 🐛🦋🪲🐞

📣 #จะเกิดอะไรขึ้นหากใส่ปุ๋ยมากเกินไป
***เกณฑ์การใช้ปุ๋ยมากหรือน้อยสามารถพิจารณาได้จากค่าวิเคราะห์ดิน (บ่งบอกถึงระดับธาตุอาหารที่มีอยู่ในดิน) ขอแนะนำคร่าว ๆ ว่า ช่วงต้นฤดูก่อนผลิต หรือ ก่อนตัดแต่งกิ่ง ให้เกษตรกรเก็บตัวอย่างดินในสวน หรือ ในไร่นาไปวิเคราะห์ ดินที่นำไปวิเคราะห์นั้นเป็นผลมาจากการใส่ปุ๋ยเดิมเมื่อรอบปีที่ผ่านมา เมื่อวิเคราะห์เสร็จจะได้ผลวิเคราะห์ออกมาในระดับ ต่ำ ปานกลาง สูง ของตัวแทนธาตุอาหารนั้น ( N P K) ถ้าผลค่าวิเคราะห์ธาตุใด (ดูแต่ละธาตุ) มีค่าสูงมากก ให้ลดปุ๋ยธาตุนั้นลง 10 % ค่ะ แต่ถ้าผลค่าวิเคราะห์ต่ำ ให้เพิ่มปุ๋ยธาตุนั้นขึ้น 20 %

วิธีการจัดการไรแดงมันสำปะหลัง 🐛🦋🪲🐞

วิธีจัดการไรแดงมันสำปะหลัง
คลิกอ่าน : https://bit.ly/3P5OXE9
-------------------------
สาเหตุ
✅ ไรแดงหม่อนหหรือไรแดงมันสำปะหลัง (Tetranychus truncatus)
✅ ไรแดงชมพู่ ( Oligonychus biharensis)

ลักษณะการเข้าทำลาย
✅ ไรแดงหม่อนหรือไรแดงมันสำปะหลัง ในระยะตัวอ่อนและตัวเต็มวัย จะดูดกินน้ำเลี้ยงที่อยู่ใต้ใบและสร้างเส้นใยอยู่เหนือผิวใบที่ไรเข้าทำลาย

✅ ไรแดงชมพู่ ดูดกินน้ำเลี้ยงหน้าใบ ไม่สร้างเส้นใย ทำให้ใบเป็นจุดประสีขาวซีด โดยเฉพาะตามแนวเส้นใบ ต่อมาขยายแผ่กว้างขึ้น ใบกระด้าง กรอบ หากระบาดรุนแรงใบจะร่วงหลุดจากต้น
-------------------------
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม : ศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จังหวัดเชียงใหม่
https://www.facebook.com/biochiangmai/photos
-------------------------
ข่าวเตือนการระบาดของศัตรูพืช เรื่องอื่น ๆ คลิก https://bit.ly/2WDO3UO
-------------------------
#ไรแดงมันสำปะหลัง

🐞🐛🦋🪲

โปสเตอร์แมลงศัตรูข้าวน่ารู้เพื่อชาวนา