Veterinary Aquatic Animal Research & Health Care Unit

Stop Feeding

อดอาหารน้องปลา หากเจ้าของติดภารกิจไม่อยู่บ้านหลายวัน เราอาจมีความเป็นห่วงน้องปลาที่เรารักว่าเขาจะมีความเป็นอยู่อย่างไร ปลาอดอาหารได้หรือไม่ เราจะเตรียมตัวอย่างไรดี มาเข้าเรื่องการอดอาหารของปลากันก่อน โดยปกติแล้วปลาจะมีช่วงที่อดอาหารตามธรรมชาติอยู่แล้ว เช่น ในช่วงการผสมพันธุ์ หรือ ช่วงอากาศเย็น ในปลาบางชนิดอาจมีการอดอาหารได้เป็นสัปดาห์ถึงเดือน เมื่อพ้นช่วงดังกล่าวไปปลาก็จะกลับมากินอาหารเหมือนเดิม แต่ๆๆๆ สิ่งที่เราควรระมัดระวังในช่วงอดอาหารคือการกระทบกระทั่งกันของปลาในฝูงหากมีการเลี้ยงรวมกันหลายขนาดหรือต่างสายพันธุ์กันในบ่อหรือตู้เดียวกัน เรื่องต่อมาเจ้าของควรตรวจสอบอุปกรณ์สำหรับการเลี้ยงให้พร้อม เช่น ระบบกรอง ระบบให้อากาศ ระบบควบคุมอุณหภูมิ หรืออุปกรณ์สำรองไฟ เป็นต้น และที่สำคัญไม่ควรลืมปิดฝาตู้หรือใช้ตาข่ายคลุมบ่อด้วย เพื่อป้องกันการกระโดด หรือหลุดจากตู้/บ่อ ในขณะที่เจ้าของไม่อยู่บ้าน เมื่อเราเตรียมพร้อมแล้วน้องปลาก็จะสามารอดอาหารได้อย่างปลอดภัย

เปลี่ยนน้ำ💧
เปลี่ยนตอนใหนดี น้ำขุ่น น้ำเปลี่ยนสี ค่าคุณภาพน้ำผิดปกติ เปลี่ยนตามรอบปกติ ไม่ได้เปลี่ยนมานานเลยอยากเปลี่ยน เงื่อนไขในการเปลี่ยนนน้ำอาจแตกต่างกันไป แต่สิ่งที่ควรคำนึงถึงคือค่าคุณภาพน้ำที่เหมาะสม ส่วนข้อควรระวังในการเปลี่ยนน้ำเช่น คลอรีนในน้ำใหม่ เชื้อโรคที่ปะปนมากับน้ำ อุณหภูมิหรือค่าความเป็นกรด-ด่าง ที่แตกต่างกันมาก หากปลาของเราปรับตัวไม่ทัน อาจทำให้ป่วยหรือเสียชีวิตได้
ดังนั้นสิ่งที่ควรคำนึงถึงก่อนการเปลี่ยนน้ำคือการตรวจค่าคุณภาพน้ำเบื้องต้น เช่น ไนไตรท์ < 0.5 mg/l, pH ควรอยู่ระหว่าง 6.5-8 ค่าออกซิเจนละลายน้ำ >3 mg/l เป็นต้น กรณีเจ้าของสัตว์เลี้ยงสงสัยเกียวกับค่าคุณภาพน้ำสามารถส่งตรวจได้ที่ห้องปฏิบัติการตรวจคุณภาพน้ำ

คลินิกสัตว์น้ำ โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร

แผลปลา🐟
เดินไปดูปลาพบปลาเราเป็นแผล อย่าเพิ่งตกใจ บางครั้งปลาที่เราเลี้ยงไว้บางครั้งอาจพบบาดแผลได้ จากกการต่อสู้กัน เกิดอุบัติเหตุ โดนศัตรูทำร้าย โดยปกติแล้วหากแผลไม่ใหญ่มากสามารถหายเองได้ กระบวนการหายของแผลใช้ระยะเวลาตั้งแต่สัปดาห์จนถึงเป็นเดือนขึ้นกับความรุนแรงของแผล แต่ในบางครั้งอาจพบการติดเชื้อเรื้อรังทำให้แผลไม่หายและลุกลามจนเสียชีวิตได้
ส่วนการดูแลแผลนั้นจะมีปัจจัยต่างๆ ที่ทำให้แผลหายได้เร็วขึ้น ประกอบด้วย ค่าคุณภาพน้ำที่ดี อุณภูมิที่เหมาะสม สถานที่เลี้ยงไม่หนาแน่นเกินไปเพื่อลดความเครียดของปลา อาหารเสริมวิตามินและแร่ธาตุ ในบางครั้งอาจมีการใช้ยาปฏิชีวนะในกรณีที่มีการติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น Aeromonas spp. , Flavobacterium spp. เป็นต้น หากพบแผลที่ไม่สามารถหายเองได้ตามธรรมชาติ หรือมีการลุกลามเพิ่มขนาดใหญ่มากขึ้นควรรีบปรึกษาสัตวแพทย์ เพราะหากปล่อยทิ้งไว้นาน ๆ จากบาดแผลเล็ก ๆ อาจนำไปสู่การสูญเสียได้
คลินิกสัตว์น้ำ โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร

เห็บเกาะปลา Argulus (Fish Lice)

เห็บปลาจัดอยู่ในกลุ่ม crustaceans (นึกถึงพวกสัตว์มีเปลือกพวกกุ้ง กั๊ง)นั้นสามารถพบได้กว่า 100 ชนิด โดยมีการแพร่กระจายทั่วโลก ก่อความเสียหายในปลาที่ติดปริมาณมากอาจทำให้เสียชีวิตหรือเจริญเติบโตช้า
รูปร่างเห็บปลานั้นสามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าทั้งในขณะที่เกาะอยู่บนตัวปลาหรือกำลังว่ายน้ำไปเกาะตัวปลา ลักษณะของเห็บปลาจะตัวแบนกลม ขนาดประมาณ 3-7 มิลลิเมตร เพศเมียมีขนาดใหญ่กว่าเพศผู้ และสามารถออกไข่ได้มากถึง 200 ฟองติดกับวัสดุหรือพืชน้ำในสถานที่เลี้ยง ใช้เวลาฟักไข่ 10-17 วันที่อุณหภูมิ 23-30C หลังจากฟักไข่ใช้เวลา 30-40 วันจึงโตเต็มวัย เห็บปลากินอาหารโดยการดูดสารคัดหลั่งจากตัวปลาซึ่งเป็นสาเหตุให้ปลาเกิดการระคายเคืองและติดเชื้อตามมา
เมื่อปลาโดนเห็บเกาะ เราจะพบว่าปลามีอาการคัน ว่ายแฉลบหรือบางตัวอาจนอนซึมก้นบ่อ นอกจากนี้ยังพบว่าเห็บปลาเป็นพาหะของโรคอื่นๆ เช่น Rhabdovirus caprio, larval nematodes Mexiconema cichlasomae
และ fungus Saprolegnia
การจัดการกับเห็บปลานั้นเจ้าของสามารถใช้น้ำเกลือเข้มข้นหยดบนตัวเห็บแล้วคีบออกมาได้ หรืออาจใช้สารเคมีกลุ่มยาฆ่าแมลงที่ใช้ในสัตว์น้ำเพื่อกำจัดเห็บปลาตามข้อบ่งใช้ของสารเคมีชนิดนั้นๆ

Reference
Lemnique N Wafer,* Jesse C Whitney, V Behrana Jensen. 2015. Fish Lice (Argulus japonicus) in Goldfish (Carassius auratus). Center for Laboratory Animal Medicine and Care, University of Texas Health Science Center at Houston.
Natalie Steckler, Roy P.E.Yanong. 2017. ARGULUS (FISH LOUSE) INFECTIONS IN FISH. UF/IFAS Extension Service, University of Florida.

หลังจากห่างหายกันไปนาน คลินิกสัตว์น้ำขอกลับมาแชร์เกร็ดเล็กเกร็ดน้อยสำหรับการเลี้ยงปลากันอีกครั้งค่ะ โดยเนื่องจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรค COVID-19 ทำให้เจ้าของหลายท่านมีโอกาสอยู่บ้านและมีเวลาในการสังเกตสุขภาพและพฤติกรรมของสัตว์น้ำของตนมากขึ้น จึงอาจพบอาการที่ต้องสงสัยว่ามีความผิดปกติของปลาและอาจจะเกิดคำถามได้ว่านี่เป็นอาการปกติหรือผิดปกติกันนะ? ในโพสนี้จึงอยากจะขอเล่าถึงวิธีการประเมิณสุขภาพของปลาในเบื้องต้นเพื่อให้ผู้เลี้ยงสามารถประเมินอาการของปลาได้ด้วยตนเองกันค่ะ ☺️

🐟 ก่อนอื่น ในการจะรู้ถึงอาการที่ผิดปกติ เราควรรู้พฤติกรรมที่ปกติของปลาสุขภาพดีกันก่อน ปลาที่สุขภาพดีควรมีลักษณะดังนี้
- กินอาหารได้ดี มีการเจริญเติบโตปกติ ไม่ผอม มีลักษณะตรงถามสายพันธุ์
- สีสันสดใส ไม่ซีด หรือมีสีดำเข้มขึ้น
- ลักษณะภายนอกของตัวปลา ลำตัวและหางไม่คดงอ ตัวค่อนข้างสมมาตร และต้องไม่มีบาดแผล เกล็ดควรเรียบเสมอกันทั้งตัว ไม่มีเกล็ดหลุดหรือเกล็ดพอง และไม่ควรมีจุดเลือดออกหรือจุดสีขาวนูนบนตัวปลา
- ลักษณะของครีบต่าง ๆ ควรมีลักษณะสมบูรณ์และกางออกเกือบตลอดเวลา ไม่หุบครีบหรือครีบลู่ติดตัว
- ว่ายน้ำได้ดี ทรงตัวในน้ำได้ปกติ ไม่เอียงหรือลอยไหลไปตามแรงของน้ำ ไม่ลอยตัวอยู่แต่ผิวน้ำหรือนอนจมอยู่ก้นตู้

🐟 ลักษณะอาการป่วยของปลาในระยะต้นที่สามารถพบได้ ได้แก่
- กินอาหารลดลงหรือไม่กินอาหารเลย
- มีการขับเมือกมาก
- ผอม โตช้า แคระแกรน
- ตัวมีสีซีดหรือดำเข้มขึ้นกว่าเดิม
- ครีบกร่อน เกล็ดหลุดล่อน หรือมีแผล
- ว่ายแฉลบหรือว่ายเอาตัวไปถูกับวัสดุในตู้
หากเจ้าของสังเกตพบอาการดังกล่าวข้างต้น และปลาไม่มีทีท่าว่าอาการจะดีขึ้น ควรพามาให้สัตวแพทย์ทำการตรวจเพื่อสาสาเหตุที่แท้จริงและให้คำแนะนำที่เหมาะสมต่อไป

🐟 ลักษณะอาการผิดปกติที่ควรพามาพบสัตวแพทย์เพื่อทำการรักษาทันที ได้แก่
💀 หายใจถี่ อยู่แต่บริเวณที่ให้อากาศ
💀 นอนจมก้นตู้ ไม่ค่อยว่ายน้ำ
💀 การลอยตัวผิดปกติ ไม่สามารถทรงตัวได้
💀 ลอยหงายท้อง ไม่สามารถจมตัวได้
💀 อ่อนแรง ไม่สามารถว่ายทวนแรงน้ำได้
💀 มีการตกเลือดที่ผิวหนังหรือครีบ
💀 ท้องบวม เกล็ดพอง ตาโปน (Dropsy)
หากเจ้าของสังเกตพบอาการดังกล่าวนี้ ถือเป็นอาการป่วยที่ค่อนข้างรุนแรงในปลา ควรรีบพามาพบสัตวแพทย์ในทันที ไม่ควรที่จะรอดูอาการเป็นระยะเวลานาน และไม่ควรทดลองรักษาด้วยยาหรือสารเคมีเองก่อน เนื่องจากเสี่ยงต่อการดื้อยา และอาจทำให้การวินิจฉัยคลาดเคลื่อนได้ ปลาป่วยควรได้รับการรักษาที่ถูกต้องอย่างเร็วที่สุด จึงจะประสบความสำเร็จในการรักษานะคะ :)

ในส่วนของคลินิกสัตว์น้ำ เราเปิดให้บริการวันจันทร์ถึงวันศุกร์ เวลา 8.30 - 16.30 น. (ปิดรับบัตร เวลา 15.00 น.)

สอบถามเพิ่มเติม โทร 02-441-5245-6 หรือ 092-315-3445 🙂

โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทรและคลินิก ม.มหิดลคนรักสัตว์ มหาวิทยาลัยมหิดล
แจ้งปรับเปลี่ยนเวลาทำการชั่วคราว ในเดือนมิถุนายน 2563 เนื่องจากสถานการณ์โรคติดเชื้อไวรัส COVID-19 ดังนี้

• โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร
เปิดบริการทุกวัน เวลา 8.30 - 16.30 น. (ปิดรับบัตร เวลา 15.00 น.)
โทร. 02-441-5245-6

• คลินิก ม.มหิดลคนรักสัตว์
ปิดทำการตลอดเดือนมิถุนายน 2563
ทั้งนี้ผู้รับบริการยังสามารถรับบริการวัคซีนได้ที่
“โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร”
โดยนำสมุดฉีดวัคซีนประจำตัวสัตว์ยื่นติดต่อเจ้าหน้าที่เวชระเบียน
โทร. 02-441-5245-6

หากมีการเปลี่ยนแปลง ทางโรงพยาบาลสัตว์ฯ จะทำการแจ้งให้ทราบล่วงหน้าอีกครั้ง
โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร ต้องขออภัยในความไม่สะดวกมา ณ ที่นี้

ในส่วนของคลินิกสัตว์น้ำ เรายังเปิดรับรักษาสัตว์น้ำตามปกตินะคะ :)
โดยให้บริการวันจันทร์ถึงวันศุกร์ เวลา 8.30 - 15.30 น.
(ปิดรับบัตร เวลา 15.00 น.)

สอบถามเพิ่มเติม โทร 02-441-5245-6 หรือ 092-315-3445

โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทรและคลินิก ม.มหิดลคนรักสัตว์ มหาวิทยาลัยมหิดล
แจ้งปรับเปลี่ยนเวลาทำการชั่วคราว ในเดือนเมษายน 2563 เนื่องจากสถานการณ์โรคติดเชื้อไวรัส COVID-19 ดังนี้

• โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร
เปิดบริการทุกวัน เวลา 8.30 - 15.30 น. (ปิดรับบัตร เวลา 15.00 น.)
* เปลี่ยนแปลงเวลาปิดรับบัตร ตั้งแต่วันที่ 6 เมษายน เป็นต้นไป *
โทร. 02-441-5245-6

วันศุกร์ที่ 10 เมษายน 2563
เปิดให้บริการเวลา 8.30 - 11.30 น.
(ปิดรับบัตร เวลา 11.30 น.)
• ปิดทำการในวันที่ 11 - 12 เมษายน 2563 •


• คลินิก ม.มหิดลคนรักสัตว์
ปิดทำการตลอดเดือนเมษายน 2563
ทั้งนี้ผู้รับบริการยังสามารถรับบริการวัคซีนได้ที่
“โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร”
โดยนำสมุดฉีดวัคซีนประจำตัวสัตว์ยื่นติดต่อเจ้าหน้าที่เวชระเบียน
โทร. 02-441-5242 ต่อ 2105 หรือ 2999

หากมีการเปลี่ยนแปลง ทางโรงพยาบาลสัตว์ฯ จะทำการแจ้งให้ทราบล่วงหน้าอีกครั้ง
โรงพยาบาลสัตว์ประศุอาทร ต้องขออภัยในความไม่สะดวกมา ณ ที่นี้

แก้ไข ณ​ วันที่ 5 เมษายน 2563

สวัสดีครับบบบ วันนี้จะมาเล่าเรื่องอุบัติเหตุของปลาหมอสีกัน
หลายท่านคงเคยรู้จักหรือกำลังเลี้ยงปลาหมอสีคลอสบรีดไว้เป็นเพื่อนเล่นคลายเหงา หรือเพื่อการประกวดแข่งขัน ซึ่งปลาหมอสีคลอสบรีดก็มีชื่อเรียกที่แตกต่างกันไป เช่น ฟลาวเวอร์ฮอน กัมฟา เท็กซัสแดง เป็นต้น โดยปลาหมอสีเหล่านี้มักจะมีนิสัยว่ายน้ำตามผู้เลี้ยงหรือว่ายน้ำไล่ปลาอื่นในตู้เลี้ยง ที่เป็นเช่นนี้ส่วนหนึ่งมาจากพฤติกรรมหวงถิ่นของปลาหมอสีนั่นเอง ซึ่งในบางตัวอาจว่ายน้ำพุ่งเข้าใส่ด้วยความเร็วมาก จนเบรคไม่ทันทำให้เกิดอุบัติเหตุปลาชนตู้ขึ้นได้>>>จากการว่ายพุ่งชนที่รุนแรงนั้น นอกจากความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นจากการว่ายชนตู้แล้ว อาจจะเกิดความผิดปกติขึ้นที่ตัวกระดูกสันหลังได้ด้วยจากแรงกระแทก
“หมอแล้วเราจะรู้ได้อย่างไร”.....หลังจากปลาชนตู้อาจพบอาการปลาว่ายจมอยู่มุมตู้ หรืออาจจะว่ายขึ้นมาเฉพาะตอนให้อาหาร บางตัวอาจว่ายน้ำหัวทิ่ม หรือบางตัวอาจมีการว่ายตะแคง ไม่สามารถทรงตัวได้ เป็นต้น
“แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าปลาชนตู้จนเกิดความผิดปกติที่กระดูกสันหลัง”...วิธีการวินิจฉัยคือต้องทำการถ่ายภาพทางรังสีหรือ x-ray เพื่อดูความผิดปกติของกระดูกสันหลัง(มีภาพตัวอย่างให้ดูด้านล่าง) ภาพทางรังสีวิทยากระดูกสันหลังของปลาโดยปกติจะเห็นเป็นลักษณะคล้ายเครื่องหมายกากบาทเรียงกันเป็นเส้นเดียว หากมีความผิดปกติ เช่น การกดเบียดกัน หรือการเคลื่อนของกระดูกสันหลังที่เคลื่อนออกจากระนาบ โดยต้องดูถึงตำแหน่งที่มีความผิดปกติของกระดูกสันหลังด้วย ในส่วนของการรักษานั้นจะขึ้นกับความรุนแรงของความผิดปกติที่พบและการตอบสนองของปลาแต่ละตัวซึ่งจะพิจารณาเป็นรายตัวไป การมาพบสัตวแพทย์ที่รวดเร็วตั้งแต่พบแสดงอาการจะมีส่วนช่วยให้การรักษาให้ประสบความสำเร็จได้มากขึ้น หากทิ้งไว้นาน ๆ เปอร์เซ็นต์การรักษาให้หายก็จะลดลงตามระยะเวลาที่เกิดอาการ การป้องกันจะดีกว่าการรักษา คือลดปัจจัยที่ทำให้เกิดการกระแทกหรือกระทบกระเทือนที่รุนแรงที่อาจจะเกิดขึ้นกับกระดูกสันหลังได้

สวัสดีครับ มาต่อกันที่ปัจจัยทางเคมี (Chemical parameter)
ปัจจัยทางเคมีเป็นปัจจัยที่มีความเกี่ยวเนื่องกับการเปลี่ยนแปลงของปัจจัยด้านอื่นๆ และส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำทั้งทางตรงและทางอ้อม โดยมีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้องดังนี้
1. ค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH)
ค่า pH ของน้ำโดยปกติควรอยู่ที่ 6.5-8.5 ในกรณีที่น้ำอยู่ในสภาวะเป็นกรดจะทำให้เกิดการระคายเคืองและทำลายเยื่อเมือกของปลา โดยเฉพาะที่เหงือกจะทำให้การแลกเปลี่ยนก๊าซลดลง นอกจากนี้เมือกยังเป็นภูมิคุ้มกันภายนอกที่สำคัญ ดังนั้นหากปลาอยู่ในสภาวะที่เป็นกรดจะทำให้ติดโรคได้ง่ายขึ้น ส่วนสภาวะเป็นเบสจะทำส่งผลให้แอมโมเนียที่อยู่ในน้ำเป็นพิษต่อสัตว์น้ำมากขึ้น ในการตรวจวัดค่า pH ของน้ำ เรานิยมใช้เครื่องมือที่เรียกว่า pH test kits

2. ปริมาณออกซิเจนละลายน้ำ (Dissolve oxygen)
ปริมาณออกซิเจนเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดในการดำรงชีวิตสัตว์น้ำ เป็นส่วนสำคัญในการหายใจและเมทาบอลิซึมของร่างกาย โดยค่าที่ได้ควรไม่น้อยกว่า 3 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งจะทำให้สัตว์น้ำสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ โดยเครื่องมือที่ใช้เรียกว่า DO meter

3. ความเป็นด่าง (Alkalinity)
หมายถึงความเข้มข้นของ คาร์บอเนต ไบคาร์บอเนตและไฮดรอกไซด์ ความเป็นด่างจะเป็นตัวควบคุมไม่ให้ pH ของน้ำในรอบวันเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ค่าความเป็นด่างจะแหล่งให้คาร์บอนไดออกไซด์และแร่ธาตุอื่นๆ แก่พืชน้ำเพื่อใช้สังเคราะห์แสง ค่าความด่างจะกำหนดในรูปแคลเซียมคาร์บอเนตเป็นมิลลิกรัมต่อลิตร ค่าความเป็นด่างที่เหมาะสมในการเลี้ยงสัตว์ควรอยู่ที่ 80-120 มิลลิกรัมต่อลิตร ค่าความเป็นด่างในแหล่งน้ำธรรมชาติอยู่ระหว่าง 25-400 มิลลิกรัมต่อลิตรขึ้นอยู่กับประเภทของแหล่งน้ำ

4. ความกระด้างน้ำ (Hardness)
คือปริมาณไอออนของโลหะที่เป็นสองบวก โดยเฉพาะเกลือแคลเชียมและแมกนีเซียมที่ละลายอยู่ในน้ำ ซึ่งปกติจะมีความสัมพันธ์ไปในทิศทางเดียวกันกับค่าความเป็นด่าง (Alkalinity) จึงมีผลต่อการควบคุม pH ของน้ำและแร่ธาตุในน้ำ

5. สารประกอบไนโตรเจนละลายน้ำ (Nitrogenous compound)
สารประกอบไนโตรเจนมีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตของปลา ซึ่งมีสารประกอบได้แก่ แอมโมเนีย (NH3) ไนไตรท์(NO2-) และ ไนเตรท(NO3-) เป็นต้น ซึ่งสารประกอบไนโตรเจนจะเปลี่ยนรูปแบบไปมาได้จากการะบวนการต่างๆในวงจรไนโตรเจน(nitrogen cycle) โดยปกติแล้วแอมโมเนีย 80-90% จะถูกขับออกทางเหงือกส่วนไนไตรท์และไนเตรทนั้นเกิดจากขบวนการย่อยสลายแอมโมเนียของแบคทีเรีย สภาวะปกติจะทำให้เกิดกระบวนการเปลี่ยนแปลงจนได้ไนตรัสออกไซด์หรือไนโตรเจน แต่หากในน้ำมีปริมาณของเสียจากสารประกอบไนโตรเจนสูงจะทำให้สัตว์น้ำอ่อนแอ ติดโรคได้ง่าย และตายในเวลาต่อมา

โปรดติดตามตอนต่อไปคราวหน้านะครับ