17/08/2026
มีเพียงวะฮาบี-สะละฟีเท่านั้นที่ยอมรับอัล-อัลบานีย์ว่าเป็นอุละมาอ์ผู้เชี่ยวชาญด้านหะดีษ ในขณะที่บรรดาอุละมาอ์อะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ปฏิเสธเขา
เมื่อผมถูกถามเกี่ยวกับชัยคฺอัล-อัลบานีย์
แน่นอนว่า ผมอยู่ในจุดยืนที่ตรงข้ามกับชัยคฺอัล-อัลบานีย์ เรื่องนี้ไม่ใช่เพราะผมคิดว่าตัวเองอยู่ในระดับเดียวกับชัยคฺอัล-อัลบานีย์ ไม่ใช่เช่นนั้น แต่เป็นเพราะผมปฏิบัติตามบรรดาอุละมาอ์ที่แนวทางการปฏิบัติของพวกเขาถูกชัยคฺอัล-อัลบานีย์คัดค้านและตัดสินว่าเป็นบิดอะฮ์อยู่เสมอ
ผมอ่านหนังสือที่วิพากษ์ผลงานและการตัดสินหะดีษของชัยคฺอัล-อัลบานีย์มามากแล้ว ตั้งแต่บรรดาอุละมาอ์จากอัล-อัซฮัร, ชัยคฺอับดุลลอฮ์ อัล-ฮะรอรีย์และบรรดาศิษย์ของท่าน, ชัยคฺอบู ฟัตตาห์ อบู ฆุดดะฮ์, ชัยคฺอัล-ฆุมมารีย์ ซึ่งเคยมีการโต้เถียงกับชัยคฺอัล-อัลบานีย์ และท่านอื่นๆ
แต่ดูเหมือนว่าจะไม่ยุติธรรม หากผมมองบุคคลอย่างชัยคฺอัล-อัลบานีย์ผ่านบรรดาอุละมาอ์ที่ต่อต้านท่านเพียงฝ่ายเดียว
เอาล่ะ อัลฮัมดุลิลลาฮ์ ผมได้รับความสะดวกให้สามารถอ่านหนังสือของบรรดาอุละมาอ์ที่มีแนวทางเดียวกับชัยคฺอัล-อัลบานีย์ได้ด้วย ในจำนวนนี้ ได้แก่:
1. ชัยคฺอิบนุ บาซ มุฟตีแห่งซาอุดีอาระเบีย
ข้อความภาษาอาหรับระบุว่า:
“สำหรับหนังสือ ซิลซิละตุลอะฮาดีษ อัฎ-เฎาะอีฟะฮ์ วัล-เมาฎูอะฮ์ ผู้แต่งของมันมีความรู้กว้างขวางในด้านหะดีษ มีความสามารถในการวิพากษ์หะดีษ และตัดสินว่าหะดีษนั้นเศาะฮีหฺหรือเฎาะอีฟ และบางครั้งเขาก็ผิดพลาด”
(ฟะตาวา อัล-ลัจนะฮ์ อัด-ดาอิมะฮ์, ชุดที่ 1, 4/474)
อับดุลลอฮ์ บิน เกาะอูด, อับดุลลอฮ์ บิน ฆุดยาน, อับดุรเราะซาก อะฟีฟีย์ และอับดุลอะซีซ บิน อับดุลลอฮ์ บิน บาซ
ชัยคฺอิบนุ บาซได้เตือนแล้วว่า บางครั้งชัยคฺอัล-อัลบานีย์ก็มีความผิดพลาด ดังนั้นผมจึงไม่กล้านำข้อมูลจากหนังสือของท่านมาใช้ เพราะเกรงว่าจะมีข้อมูลที่ผิดพลาดอยู่
ไม่ใช่หรือว่า มุจญ์ตะฮิดนั้นยังได้รับผลบุญ 1 ผลบุญ แม้ว่าเขาจะผิด?
ถ้าเช่นนั้นลองกลับคำถามดูว่า ชัยคฺอัล-อัลบานีย์มีคุณสมบัติครบตามเกณฑ์ของมุจญ์ตะฮิดแล้วหรือยัง?
2. ชัยคฺอับดุลลอฮ์ บิน มุฮัมมัด อัด-ดาวีช
ท่านผู้นี้ได้รวบรวมและอธิบายความขัดแย้งบางประการในการตัครีจญ์หะดีษ และการตัดสินว่าเศาะฮีหฺหรือเฎาะอีฟของชัยคฺอัล-อัลบานีย์
ท่านได้ยืนยันไว้ในบทนำของหนังสือว่า:
“ส่วนต่อไปนี้คือบรรดาหะดีษและอาษารที่ผมพบในงานเขียนของชัยคฺมุฮัมมัด นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ ซึ่งจำเป็นต้องมีการชี้แจงเตือนให้ทราบ ในจำนวนนี้มีหะดีษที่ท่านตัดสินว่าเฎาะอีฟ แต่ไม่ได้แก้ไขคำตัดสินนั้น และบางส่วนท่านตัดสินว่าเฎาะอีฟในที่หนึ่ง แต่กลับทำให้แข็งแรงหรือเศาะฮีหฺในอีกที่หนึ่ง และบางส่วนท่านกล่าวว่า ‘ผมไม่พบมัน’ หรือ ‘ผมไม่ได้พบมัน’ หรือคำพูดในทำนองเดียวกัน”
“เมื่อผมเห็นผู้คนจำนวนมากรับคำพูดของท่านโดยไม่ค้นคว้าตรวจสอบ ผมจึงชี้แจงในสิ่งที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงทำให้ผมสามารถทำได้”
“ดังนั้น สิ่งใดที่อัล-อัลบานีย์ตัดสินว่าเฎาะอีฟ ทั้งที่จริงแล้วมันเป็นเศาะฮีหฺหรือหะสัน ผมก็ได้ชี้แจงให้เห็น และสิ่งใดที่ท่านตัดสินว่าเฎาะอีฟในที่หนึ่ง แล้วต่อมาท่านได้แก้ไขคำตัดสินนั้น ผมก็จะกล่าวถึงคำตัดสินว่าเฎาะอีฟของท่าน แล้วกล่าวถึงการแก้ไขของท่านด้วย”
“เพื่อไม่ให้คนที่ไม่มีความรู้ไปอ่านเฉพาะส่วนที่อัล-อัลบานีย์ตัดสินว่าเฎาะอีฟ แล้วเข้าใจว่าหะดีษนั้นเฎาะอีฟโดยเด็ดขาด ทั้งที่ความจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น”
(ตันบีฮุลกอรี อะลา ตักวียะฮ์ มา เฎาะอฺฟะฮุล อัลบานีย์, หน้า 5, อับดุลลอฮ์ บิน มุฮัมมัด อัด-ดาวีช)
อับดุลลอฮ์ บิน มุฮัมมัด อัด-ดาวีช ระบุว่าความขัดแย้งในการตัดสินของอัล-อัลบานีย์ ซึ่งในหนังสือหนึ่งท่านตัดสินว่าเฎาะอีฟ แต่ในอีกหนังสือหนึ่งกลับตัดสินว่าเศาะฮีหฺ มีจำนวน 294 หะดีษ
ส่วนในทางกลับกัน คือจากเศาะฮีหฺเป็นเฎาะอีฟ มีจำนวน 13 หะดีษ
(อ่านหนังสือ ตันบีฮุลกอรี ทั้งเล่ม)
3. ชัยคฺมุฮัมมัด อบู อุมัร
ท่านได้ศึกษาความขัดแย้งดังกล่าว โดยพบว่า:
- จากเฎาะอีฟ → เศาะฮีหฺ จำนวน 110 หะดีษ
- จากเศาะฮีหฺ → เฎาะอีฟ จำนวน 71 หะดีษ
- จากหะสัน → เศาะฮีหฺ และในทางกลับกัน
จำนวน 29 หะดีษ
รวมทั้งหมด 210 หะดีษ
(มุคตะศ็อร ตะรอญุอาต อัล-อัลบานีย์)
แม้แต่บรรดาศิษย์ของชัยคฺอัล-อัลบานีย์เองก็ยังมีความเห็นแตกต่างกัน ทั้งในเรื่องจำนวน และเรื่องว่าหะดีษนั้นเศาะฮีหฺหรือไม่
แล้วเราจะตามใคร?
ความผิดพลาดเป็นเรื่องปกติ ใช่ไหม? นักวิชาการด้านหะดีษคนอื่นๆ จำนวนมากก็อาจเผลอผิดพลาดและทำผิดได้ใช่ไหม?
ใช่ ถูกต้อง
แต่ตอนนี้ลองกลับคำถามดูว่า ในบรรดานักวิชาการหะดีษ เช่น อัล-หาฟิซ อิบนุ หะญัร, อัส-สุยูฏีย์, อัส-สะคอวีย์, อัล-ฮัยษะมีย์, อัล-อัจญ์ลูนีย์, อัล-กินานีย์ และอัล-ฟัตตานีย์ มีใครบ้างที่ทำผิดพลาดจนถึงระดับ หลายร้อยกรณี?
อุสตาซ มะอ์รูฟ คิซิน
มีเพียงวะฮาบี-สะละฟีเท่านั้นที่ยอมรับอัล-อัลบานีย์ว่าเป็นอุละมาอ์ผู้เชี่ยวชาญด้านหะดีษ ในขณะที่บรรดาอุละมาอ์อะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ปฏิเสธเขา