22/07/2026
เมื่อเด็กมองเห็นทุกคนบนหน้าจอ แต่กลับมองไม่เห็นตัวเอง การศึกษากำลังพลาดเป้าหมายที่สำคัญที่สุด
หน้าที่ของการศึกษา ไม่ใช่แค่สร้างคนเก่ง แต่ต้องพาเด็กกลับมารู้จักตัวเอง ค้นพบเจตจำนง และความหมายของการมีชีวิต
เพราะการคืน “ความเป็นมนุษย์” อาจเป็นคำตอบสำคัญของโลกยุค AI
“เด็กสมัยนี้บางคนสบตากันยังไม่เป็นเลย พออยู่ในโลกเอไอมากๆ อยู่กับตัวเองมาก เปรียบเทียบกับคนอื่นมาก มองหาความหมายไม่เห็น ซึมเศร้าก็มากขึ้น ADHD เทียม ออทิสติกเทียมเกิดขึ้น”
วิเชียร ไชยบัง ผู้อำนวยการโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา ตั้งข้อสังเกต พร้อมชี้ให้เห็นว่าความท้าทายของนักการศึกษา โดยเฉพาะคุณครูในยุคปัจจุบันคือ การสร้างความตระหนักรู้ในตนเองและสมรรถนะให้เกิดขึ้นในตัวเด็ก
“สิ่งที่จะทำได้ยากคือ การมองเห็นตัวเอง เราถูกกระตุ้นเร้าให้มองเห็นสิ่งที่อยู่ข้างนอก ในหน้าจอ ในโลกของคนอื่น ไม่ได้กลับมาโลกของตัวเอง
การศึกษาต้องกลับมาสู่เป้าหมายและมีกระบวนการที่จะทำให้เด็กกลับมาสู่การใคร่ครวญ การทำความรู้จักตัวเอง การตระหนักรู้ในตัวเอง ว่าตัวเองเป็นใคร รู้สึกนึกคิดอย่างไร มีอคติอย่างไร จะดำรงอยู่อย่างไร ความหมายที่แท้จริงของมันคืออะไร เจตจำนงคืออะไร พวกนี้เป็นหน้าที่หนึ่งของการศึกษา”
“ถ้าเราไม่รู้ว่าตัวเองเป็นใคร ไม่มีอัตลักษณ์ของความเป็นมนุษย์ ค้นไม่พบว่าเจตจำนงของการชีวิตอยู่คืออะไร มันว่างเปล่า”
ภาพสะท้อนความเปราะบางว่างเปล่า อาจสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของปัญหาสุขภาพจิตในเด็กและวัยรุ่น โรคซึมเศร้าและการฆ่าตัวตาย หรือการที่หนุ่มสาวจำนวนไม่น้อยเลือกที่จะเป็น NEET (Not in Education, Employment, or Training)
“เราสัมผัสได้ถึงมวลรวมของความทุกข์ ไม่ใช่มวลรวมความสุข ทุกคนเดือดเนื้อร้อนใจกับเศรษฐกิจ สงครามที่โน่น น้ำมันที่นี่แพง ทุกคนเดือนเนื้อร้อนใจกับเศรษฐกิจ ทุกคนเดือดเนื้อร้อนใจกับการเมือง…”
“เมื่อเรารู้อยู่แล้วว่า มวลความสุขที่มากขึ้นเกิดจากการสร้างการเรียนรู้ให้ผู้เรียนได้รู้จักตนเองจริงๆ ว่าเราเป็นมนุษย์ ในความหมายที่ว่า เรามีเจตจำนงดำรงอยู่เพื่ออะไร #กระบวนการเรียนรู้ก็ควรจะทำให้เขากลับมาเป็นมนุษย์ เป็นมนุษย์ที่มีเจตจำนง เป็นมนุษย์ที่มีความคิดความรู้สึกอย่างมนุษย์”
“เราไม่สนใจอยากจะเห็นมวลความสุขที่มากขึ้นเหรอ” ครูใหญ่วิเชียร ฝากคำถามไปถึงสังคม
อ่านบทความ คืนความเป็นมนุษย์ให้กับระบบการศึกษา: บทสนทนาว่าด้วยความจริงของโลก และความฝันของ ‘ครูใหญ่วิเชียร’ แห่งโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา https://thepotential.org/social-issues/principal-wichian-chaiyabang/
เรื่อง ชุติมา ซุ้นเจริญ