Aqoonta Galmada

Sida baarqab geeloo
Sanadka oo barwaaqa ah
Inta baarka loo fidhay
Bulxanka iyo doobtii
Ku barjeeyey dhegohoo
Bedka geelu leeyahay
Ba'nankii ka abasaxay
Baacsaday galooftoo
Markii ay bariiqdeen
Fadhigii na boobeen
Inta uu ka buuxsaday
Qumiskii la beegsadayoo
Berriinsaday abaahada

Sidiisaan u ba'anoo
Bilicdaa hablaha kacay
Carmalkiyo bilcaamaha
Iyo suxul baruurta ba
Idilkood u baahnoo
Inaan boodo jecelahay

Tii markaan u soo baxo
U bandhigo jacayllada
U bayaansho gacalada
Iyo baaqa xiisaha
U badheedha caashaqa
Ee ajiibta baahida
Bedenkeedu leeyahay

Baaxadeggaa h**e
Waxay buuro fuusha ba
Haasaawaha markaan bilo
Burqashada dareenkiyo
Beerqaadka heesaha
U bariinsho muxibbada

Markay nuugto beebkee
Ku sarkhaanto beentii
Ballansaday dharaartii
Fiidkii u soo baxay
Intaan baakin soo galo
Baaqii kalgacalada
Midda bidix u daaroo
U bedelay fareejada

Iyada oo bidhaantiyo
Waa Ina Baxnaanoo
Bilicdiyo xarragada ba
Laafyaha intay baac
Sii daysay bidixdii
Tiicaysa boodeey
Baarafuunka carafta li
Uu ka soo burqanayoo

Dhexdoo biin la moodiyo
Shafka labada buuree
Lagu bilay Hargaysiyo
Suuraddii bureeqo leh
Ku bilkayday daymada

Bawdyaha kamaalka ah
Kubka baaca qabashada
Badhyeheeda doollaha
Sida doon badmaax wado
Isu baal rogaayaa
Dareen igu bilaabaye

Cududdeeda buuxdiyo
Cabaadhyaha birjiifkee
Luqunteeda badhay iyo
Timo baalka cawleed
Bara dhaafay quruxdii
Dhaayihii ku baajee

Bariidada salaantii
Gacanqaad barkumataal
Iyo noqoy isboojays
U banneeyey laabtoo
Isku boodka gacalada
Isa saaray beerkoo
Wadnaheeda bidix iyo
Xabbadkiyo boggiyo laab
Barakada ka wada dayey

Annagoon hamuun bogan
Baalladaymadeedii
Ka shakinay bannaankoo
Berrin aan aqaanoo
Beer wacan ku taalloo
Dalxiis loo buseeloo
Badankoodu jecelyiin
U baqoolay goortaa

Sheekada bislaynoo
Baarkii cawayskii
Ku cashaynay baashaal
Iyo xiisa bururkii

Baaqyaroo guja ah iyo
Hadba baal u riix iyo
Dhirbaaxada badheedhka ah
Baadhbaadhnay faallada
Caashaqa bilowga ah

Isagaaysu badanoo
Caways laguma baahee
Soo beegnay hoosada
Lagu qalo bilcaamaha

Soo gaadhnay baradii
Barkintiyo mindidu tiil

Bulaan taah la moodiyo
Codka hoos u baxa iyo
Guux baa bilaabmoo
Gosha iyo boggeediyo
Baar salaaxay dhabarkoo Garabkeeda bidixda ah
Soo riixeey bilaneey
Godol qaadday Baarreey!!

Luquntii baxaalliyey
Baaqbaaqay dhabannada
Timihii dhex baashiray
Baabacooyinkaygaa
Dabku uu ka baxaya na
Cududaha ka buuxsaday
Sida shoogga beleliyo
Birta qaadda koranta
Ku tallaalmay baytari
Nagu baahday maansadu

Neeftuur belaayo ah
Bururkiyo gariirka ah
Kurbashada buruudka leh
Bedenkiyo jidhkeediyo
Diirramaadka bawdyaha
Kulaylkaa ka soo bixi
Ka dareemay baallohoo
Kacsi ii bilownaa
Iyada na badhkeed gaadh

Dibno aad bacool iyo
Hoobaan bislaatiyo
Moodayso baradhoo
Midabbada basali iyo
Rooseeto lagu bilay
Shumiskii ku booboo
Bishmihii ku qaabilay

Waa boqoradeedee
Baashada dareenka leh
Xadantada birmoodka ah
Jiddiidho bug naga tidhi!

Bishimaha cantuugada
Qaniinyada basiidka ah
Dhanka midig u baydhsii
Carrabka na badhkii sii
Bu'diisa na mar kale qabo
Istiinkaa baraadka la'
Iska nuugay baradhada

Badankiyo jidhkeenna ba
Gacmihii baxaanbaxe
Dirac baatigeedii
Mar horaan ka soo baxay
Naaskeeda bidixdu na
Banaankuu ka yaallaa
Keeshali ku beegnaa
Iyada na badhkeedii
Garankii bannaysoo
Badhan shaadhku leeyahay
Kuma qaadan bidhiqdaa
Isha baalka laga rogo

Intaan beerka kaga degay
Labadii bacooloodoo
Bataatiga la moodee
Sidii beedka gorayada
Giigsanaa bardoodiga Maajaroolka badha
Intaan raaxadii bogay
Booshaaqay dabadeed

Ibo baarka madow ku leh
Intaan beegay laba goor
U maroojay baarkoo
Muraaqootay baahida

Dabadeed baxaalliga
Intaan hoos u sii baxay
Beer godanta hoosiyo
Xudduntiyo boggeediyo
Taxtaxaashay bawdyaha

Waa howl bislaatiyo
Halkii loo buseelee
Marinkii bilkaydnaa e
Birjannaada lagu saray
isagaa banyaaloo
Bishmihii dhareeriyo
Bararkiyo facooliga
Dibada ba u soo baxay
Intaan shiishka buuxsaday
Dabadeed buntukha riday
Barta gaalka kala helay

Baylood xariifiyo
Sidaa boongada u tumay
Ee Badhqabashada
Sida toobin beebliyo
Birlabtiyo sharootada
Buntuukhayga ugu dhegay
Bahalkii inaan dilay
Bu'da waranka kala helay
Gaadhsiiyey ...
Gurxankay bilowdiyo
Qayladii baxaysaan
Ku hubsaday bidhaantoo

Markii ay bishaarada
Igu tidhi kuu boobsii Bartaa weeye halistuye
Jamashaday ku biimtaan
U bogoo barriinsaday!

Abwaan Baasheeye

- Abwaan Baasheye

Sidii baarqab geeloo
Inta uu ka buuxsaday
Qumiskii ku beegtoo
Berriinsaday abaahada
..
Sidiisaan u ba'anoo
Bilicdaa hablaha kacay
Carmalkiyo bilcaamaha
Iyo suxul baruurta ba
Idilkood u baahnoo
Inaan boodo jecelahay

MUUSAA CIDLA KA HELAY HOOYADAY

Habeenkii ka horreeyay safarka aabbahay, wuu ii yeedhay.

“Hooyadaa ilaali inta aan ka maqanahay,” ayuu yiri isagoo gacantiisa weyn ee safanka leh garabka iga saaray.

Ereyadiisu waxay iigu degeen sidii waxyi. Waxaan ahaa toddoba iyo toban jir, da’ ahaan mas’uuliyad qaadi kara balse weli u baahan hagid. Aabbahay wuxuu ahaa mid aan ku daydo, nin xooggan, shaqo adag oo la ixtiraamo.

Isagaa dayactiray kala badh baabuurta magaalada. Gacmihiisu xaydh ayaa ka buuxi jirtay, codkiisa na xikmad.

Habeenkaa waan u dhoola caddeeyay isagoo igu eegaya indhihiisa daallan, waxaanan qalbiga kaga dhaartay inaanan waligey niyad jabin.

Markii baska subaxdii baxay, waxaan taagnaa iridda, anigoo salaan u saaraya sidii askari daacad ah.

Subaxdaas ayay wax walba bilaabeen inay dumaan.

Hooyaday waxay lahayd qurux ragga ka dhigi kuwa aan eegmada la gafin, dumarka xantaan. Waxay u socon jirtay si kibir leh, xataa marka ay barxadda nadiifinayso ama iigu canaananayso inaanan biyo soo dhaamin.

Aabbahay aad buu u jeclaa, jacaylkaas oo uu wax badan u huray. Shaqooyin badan buu qaban jiray. Mararka qaarna wuu safri jiray si uu uga soo iibiyo biraha baabuurta magaalooyin fogfoh. Had iyo jeer wuxuu odhan jiray, “Maalin uun dhibkan oo dhan, micne buu yeelan doonaa!!”

Waan rumaysnaa.

Ilaa galabtii taas.

Qorraxdu waxay ahayd mid naxariis daran. Waddada oo dhan waxay ka kacayey boodh iyo ciid. Waxaan ka imid iskuulkii goor h**e, waayo macallinkeenii waxaa ku dhacday duumo. Qorshahaygu wuxuu ahaa inaan cuno bariiskii hadhay kadibna hurdo gaaban seexdo ka hor ciyaarta kubbadda cagta.

Laakiin markaan iridda riixay, waxaan maqlay cod iga nixiyay.

Ma ahayn qosol.

Ma ahayn oohin.

Waxay ahayd wax iskujir ah.

waa cod. Codkii hooyaday. Waa mid debecsan oo gariiraya oo qalaad.

Waan istaagay. Wadnahaygu wuxuu garaacayay sidii durbaan jaandheer laga tumayo.

Si tartiib ah ayaan guriga u galay. Fadhiga wuu madhnaa. Rimuudkii TV-ga wuxuu dul yaallay kursi. Maryo ayaa si qaabdaran u daadsan kuraasta.

Mar kale ayaan maqlay codkii, markan waxaa la socday guux nin.

Waxaan liqay candhuuf. Cunaha ayaa i qalalay.

Codku wuxuu ka imanayay qolkii jiifka ee waalidkay.

Waxaan rabay inaan ordo. Inaan libdho. Laakiin xoog qarsoon ayaa lugaha i jiiday.

Waxaan gaaray albaabka. ma xidhna.

Markii aan si tartiib ah u riixay …

Dunidii oo dhan way burburtay.

Hooyaday waxay ku jiifta sariirta.
Waxaa dusha ka saaran … Muuse.

Muusihii, makaaniga ahaa.

Wiilkii aabbahay tababari jiray. Ninkii uu soo gacan qabtay. Isla ninkii cuntada ka cuni jiray jikadayada, isla ninkii baytariyada keeni jiray geerashkeena, isla ninkii had iyo jeer ugu yeeri jiray aabbahay, “Waatahay, waa hagaag aabbe”

Dib ayaan u booday, naqaskaa igu dhegay!.

Hooyaday way qaylisay. Way iska dejisay ninkii iyadoo ceeb u go'aysa.

Muuse wuu booday, isagoo surwaalka isku dayaya inuu xirto. Wuxuu u ekaa jiir la qabtay isagoo bariis xaday.

“Ciise Masiixoo!” ayaan ku qayliyay.

Laakiin waxaan dareemay in Ciise uu iga fogyahay!!

Indhaha hooyaday ayaan eegay. Ilmo ayaa isla markiiba kasoo burqaday. “Ma aha sida aad u malaynayso,” ayay tiri si hoose.

Ma aha sida aan u malaynayo?!

Wax walba way caddaayeen. Waan orday.

Ma istaagin ilaa aan gaadhay garoonkii kubbadda cagta. Wiilashu ku ciyaarayeen, qaylinayeen, qoslayeen. Noloshu waxay socotay sidii oo aan taydii aniga burburin.

Kursi carro ah ayaan fadhiistay, waan kurbaday oo dhididay, walow dabayl qabow dhacaysay!

Waxaan xasuustay ereyadii aabbahay:

"Hooyadaa ilaali inta aan ka maqanahay."

Sideen u ilaalin karaa iminka?

Sideen mar kale indheheeda u eegi karaa?

Habeenkaa, waxay iigu timid qolkayga.

Waxay sariirtayda dacalkeeda ugu fadhiisatay sidii maxbuus sugaya xukun. Codkeedu wuxuu ahaa mid deggan balse culus.

“Waan ogahay waxaad aragtay,” ayay tiri.

Ma jawaabin.

Gacantayda ayay taabatay. Waan kala booday.

“Aabbahaa ma oga. Adna waa inaadan u sheegin.”

Ereyadeedu waxay ii sarayeen sidii seef.

“Maxaa loo qarinayaa?” ayaan cod jajaban ku weydiiyay.

Indhaha ayay dhinac u rogtay. “Sababtoo ah wax walba way dumayaan. Waligii na i cafin maayo.”

Waan ku qoslay si qadhaadh ah. “Aniga se? Anigu ma muuqdo miyaa?" ayaan idhi.

Ilmo aamusnaan ah ayaa ka qubatay. “Waan ka xumahay. Waan daciifay. Aabbahaa … mar walba wuu maqan yahay. Waxaan dareemay kelinimo. Muuse ayaa joogay.”

Waxaan rabay inaan qayliyo. Inaan dhirbaaxo. Inaan tumo illaa dunidu macno ka yeelanayso.

Laakiin waxaan ku ekaaday eegmo keliya.

Kelinimo aaa?

Aabbahay naftiisa ayuu u dilayay inuu na quudiyo. Iyaduna waxay ka raadinaysay raaxo kaaliyihiisa?

Maalmo badan, gurigu wuxuu noqday qubuur. Waxaanu hadlaynay oo keliya markii loo baahdo. Wax bay karin jirtay, aniguna aamusnaan ayaan ku cunayey. Waxay isku dayday inay ii dhoolla caddeyso, aniguna waxaan u jeedsanayey dhinaca kale.

Mar kasta oo aan Muuse waddada ku arko, cadho ayaa i qabanaysay. Laakiin ma aanan awoodin inaan wajaho. Haddii aan sidaa sameeyo, aabbahay wuu ogaanayaa.

Xusuustii erayadii hooyaday ayaa mar walba igu soo noqnoqonayey.

"Ha u sheegin."

Waxay igu ahaayeen sidii inkaar oo kale.

Maalintii danbe xilki fiid ah, aabbahay ayaa ka noqday safarka.
...

LA SOCO QAYBTA XIGTA..

FOLLOW. SHARE. LIKE.

See la yahay?

WAA MAXAY Aqoonta Galmada - S*x Education?

Aqoonta galmadu (sexual education) waa barashada dhammaan dhinacyada la xiriira galmada, taranka, iyo caafimaadka galmada. Waxay ka caawisaa dadka inay fahmaan jirkooda, dareenkooda, iyo xiriirkooda galmo si ay u yeeshaan nolol caafimaad qabta.

Qaybaha ay ka kooban tahay:

1. Anatomiga iyo Taranka: Fahamka xubnaha taranka ee lab iyo dheddig, iyo sida ay u shaqeeyaan.

2. Horumarka Jirka: Isbeddellada jirka ee la xiriira qaangaadhnimada (puberty).

3. Xiriirka iyo Dareenka: Fahamka jacaylka, dareenka galmo, iyo xiriirka lamaanaha.

4. Caafimaadka Galmada: Kahortagga cudurrada galmada lagu kala qaado (STIs), nadaafadda, iyo badbaadada galmada.

5. Uurka iyo Ka Hortaggiisa: Hababka ka hortagga uurka iyo fahamka sida uurku u dhasho.

6. Xushmadda iyo Ogolaanshaha: Fahamka xuquuqda galmada, ogolaanshaha (consent), iyo ka fogaanshaha xadgudubka.

Aqoonta galmadu waa muhiim si ay dadku u yeeshaan go'aan sax ah, uga fogaadaan khataraha caafimaad, una dhistaan xiriir xushmad leh. Waddamada qaar waxay ku daraan manhajka waxbarashada, halka qaar kale ay dadku si gaar ah u bartaan.

La soco qaybaha danbe

:

Xaqiiqooyin: Wasmada Dhabta ah ee Naagaha
===============

HORDHAC:

Xaqiiqada koowaad waxay tahay, in boqolkii ba todobaatan (70%) oo dumarka ka mid ahi, aysan ku gaadhin wasmada siilka oo keliya heerka oo ah halka ugu sarraysa raaxada galmada ee dumarka. Taas macneheedu waxaa weeye in guska la geliyo siilka kuma filla dumarka badankooda. Boqolkii ba soddon (30%) keliya ayaa sidaas ku gaadha Gariirka Galmada.

Waayo waxay u baahan yihiin 10 - 15 daqiiqo oo xidhiidh ah in la garaaco, taasi na waa mid ay adag tahay in ragga badankoodu sameeyaan. Xogtan waxaa laga soo xigtahay diraasado aqoomeed.

Waxay kale oo diraasaduhu sheegayaan in Bururka wayn ee ka dhasha gelintu gusku uusan iyada keliya ku koobnayn ee ka dhasho xadantaynta kintirka, taas oo ka dhalata ku ruxidda, balse sidoo kale qaabab kale lagu gaadhsiin karo.

Ragga qaarkood ayaa aaminsan in naagohoodu aanay dareen lahayn, ama heerka kacsigoodu hooseeyo, maadaama aysan wasmada caadiga ah (gelinta iyo soo saarista ama ku ruxidda) ku hamuun goyn, taasi na ma aha mid sax ah.

KINTIRKA:

Hadda ba sidee loo qancin karaa dumarka noocaas ah oo tiradoodu ka badan tahay 70%?
Jawaabta su'aashaas oo kooban waxay tahay: in si xidhiidh ah loo istiimiyo oo loo xadanteeyo kintirka, waayo naagtu way u baahan tahay xadantayntaas ka hor gelinta dhalfada iyo xitaa inta wasmadu socoto.

Sababta oo ah kintirku waa xubinta kacsiga ee ugu wayn naagaha, ma aha siilka sida dadka badankoodu aaminsan yihiin.

KINTIRKA IYO GUSKA:

Kintirku wuxuu u dhigmaa dhalfada, dhanka dareenka. Keliya uma dhigmo, ee waxaa aqoontu sheegaysaa in dareen-sidayaasha ku yaalla xubintaas yar ee kintirku ay labajibaar ka badan yihiin dareenwadayaasha ku yaalla gebi ahaan ba guska. Soomaalidii h**e way ku baraarugsanayd arrintan oo waxay dhihi jireen, 'kacsigu waa toban, hal ayaa ragga la siiyey, dumarka na sagaal, haddii aan la gudi na (kintirka laga jarin) bannaanada ayay ragga ku kufsanayaan'.

Taasi waxay ina tusinaysaa muhiimmada iyo qiimaha uu u leeyahay nolosha galmeed ee naagta, gaar ahaan dareenkeeda iyo kacsigeeda. Halka dareensidayaasha siilka ku yaalla ay kalabadh ka yihiin dareensiyaasha kintirka.

Xitaa marka caafimaad ahaan loo fiiriyo, qaabdhismeedka kintirku wuxuu la mid yahay qaabdhismeedka guska, marka hal shay laga reebo.
gusku wuxuu ka kooban yahay labo qaybood oo kala ah tiirka iyo dhalfada oo ah madaxa guska, kintirku na sidoo kale waa la mid oo wuxuu ka samaysan yahay labadaas qaybood, laakiin badankiisu wuxuu ku qarsoon yahay jidhka gudihiisa, dhererkiisu na waa illaa (7 cm).
Farqiga keliya ee u dhexeeyaa na wuxuu yahay in gusku ka kooban yahay labo nudood oo kala baxa ama kala jiidma marka la xadanteeyo, iyo tuubbo dhex marta oo kaadida iyo manida soo qaadda. Halka kintirku uu ka samaysan yahay keliya labadaas nudood ee kala baxaya marka la salaaxo.

Sidaa awgeed gusku ragga wuxuu u qaabilsan yahay labo shaqo oo kala ah:

1. kaadida iyo manida
2. kacsiga

Halka naaguhu leeyihiin xubin kale oo shaqooyinkaas u qabata, kintirka na shaqada uu qaabilsan yahay ay tahay howsha kacsiga oo keliya.

SALAAXIDDA KINTIRKA;

Hadda ba goorma ayay tahay in kintirka la xadanteeyo?
Waxay ku wacan tahay in kintirku noqdo xubinta ugu danbaysa ee la salaaxayo, waayo, kintirka maaha in la taabto illaa naagtu qoydo, macnaha illaa ay si wacan u kacsato oo siilku soo daayo dhareerka meesha qoynaya, kaas oo ka dhasha istiinka iyo salaaxidda. Haddii se naagtu tahay kuwa aan qaskeedu dhareerka badan lahayn, waxaa lagu taliyaa in la adeegsado saliidaha iyo kareemada loogu talagalay, ama xitaa candhuufo haddii laga maarmi waayo.

U gaar ah ragga: Sidee u aragtaa, qancinta dumarka ee sariirta, in lagu xaqiijin karo?

Cabdiyow, meelaha aynu ka arradanahay ayay ugu horraysaaye, sow in wax laga yidhaahdaa ma habboona, Caashooy?