17/09/2026
XUURCAD
Xuur Cad waa shimbir magaceeda cilmiga ah yahay Ciconia ciconia Waa shimbir guurta oo laga helo qaybo ka mid ah Yurub, Aasiya iyo Afrika balse aan hal meel ku nagaannin sannadka oo dhan.
Xilliyo gaar ah ayay qaaradaha isaga kala gudubtaa, iyadoo raadinaysa cunto, cimilo ku habboon iyo goobo ay ku taranto, Waxayna quudataa cayayaanka, rahyada, xamaaratada, kalluunka yaryar iyo xayawaanno kale oo yaryar.
Waxaase shimbirtan si gaar ah loogu yaqaannaa safarrada dhaadheer ee ay samayso Marka ay guurayso, waxay ka faa'iidaysataa hawooyinka diiran ee dhulka ka kacaya, kuwaas oo ka caawiya inay cirka ku dul duusho iyadoo tamar yar isticmaalaysa.
Safarka noocaas ah ayaa mid ka mid ah xuur-cadahan ku keenay Soomaaliya si gaar ahna Puntland.
Xuur-caddii Dhuudo lagu helay
Deegaanka Dhuudo oo hoos taga degmada Bandarbayla ee bariga Puntland, ayaa laga helay xuur-cad dhimatay.
Markii h**e waxay u muuqan kartaa dhacdo caadi ah Laakiin lugta shimbirtan waxaa kaga xirnaa giraan aqoonsi, kaas oo markii la akhriyey bixiyay xog muhiim ah oo ku saabsan halka ay shimbirtu ka timid.
Shimbirta ayaa qayb ka ahayd mashruuc cilmi-baaris oo ay waddo hay'adda MME ee dalka Hungary, oo muddo dheer ka shaqaynaysay calaamadeynta iyo daraasaynta shimbiraha.
Arrintan ayaa markii dambe Puntland soo saartay xog ku saabsan shimbirta, halka ay ka timid iyo safarkii ay soo martay.
Sida muuqata, shimbirta laguma arag calaamado muujinaya in la ugaarsaday ama xayawaan kale weeraray. Si kastaba, sababta saxda ah ee dhimashadeeda lama xaqiijin karo baaritaan caafimaad la'aan.
Maxaa Lugta Uga Dhagan Shimbirahan?
Lugta shimbirtan waxaa kaga xirnaa giraan aqoonsi (bird ring) oo qayb ka ah cilmi-baarista shimbiraha.
Giraantu waxay wadatay koodh gaar ah oo ahaa UK43, kaas oo ahaa aqoonsi lagu garto shimbirtan marka meel kale lagu arko ama laga helo.
Ujeeddadu ma aha in shimbirta lagu raadraaco GPS balse Giraantu waxay cilmi-baarayaasha ka caawisaa inay ogaadaan halka ay shimbirtu u guurto, meelaha ay marto, goobaha ay ku hakato iyo haddii ay dib ugu soo noqoto meelihii ay h**e uga tagtay.
Sidaas darteed, giraanka yar ee lugta kaga xirnaa ayaa suurageliyay in la ogaado in xuur-caddan ay Hungary ka timid, kadibna safar dheer ku timid Puntland.
Sidoo kale Shimbirta maanta laga helay deegaan hoostaga garoowe ayaa ahayd mid guur-guurta taas oo iyadana ka timid goob daraaseysa ama baaritaan cilmi ku wada shimbirahan.
Safarka Shimbirku Ma Aha Mid Aan Ujeeddo Lahayn
Socdaalka shimbiraha guur-guura ma aha safar aan qorshe lahayn, Waxaa ka dambeeya baahi nololeed.
Cunto yaraanta, isbeddelka xilliyada, heerkulka iyo baahida taranka ayaa ka mid ah sababaha ku riixa xayawaanno badan inay masaafooyin aad u fog u safraan.
Xuur-cadduna waxay leedahay dariiqyo guuritaan oo jiilal badan ay soo mareen.
Qaar ka mid ah xuur-caddaha Yurubta Bari waxay u gudbaan Afrika iyagoo mara dhanka Turkiga, Bariga Mediterranean-ka iyo aagga Suez, kadibna qaar badan waxay u sii gudbaan Bariga Afrika.
Taasi waxay Puntland ka dhigaysaa meel muhiim ah oo ku dhex jirta juqraafi ahaan dunida ay shimbirahaasi ku kala safraan.
Wacyiga Bulshada: Shimbir Sirdoon Ah Mise Shimbir Guure Ah?
Dhacdadan waxay sidoo kale banaanka soo dhigtay arrin kale oo mudan in laga hadlo waana heerka aqoonta bulshada ee ku saabsan xayawaannada guur-guura.
Ka dib markii xuur-caddii Dhuudo laga helay ku xigtay mid kale oo deegaan hoos-taga garoowe bulshadu ka qabteen xuur-cad kale oo nool.
Hadallada laga duubay qaar ka mid ah dadkii qabtay ayaa muujinayay in aysan aqoon badan u lahayn nooca shimbirta iyo sababta ay meel fog uga timid.
Qaar waxay ku tilmaameen inay tahay “shimbir sirdoon ah” ama shimbir dal shisheeye laga soo diray.
Fahamka noocaas ah wuxuu muujinayaa in marka xayawaan aan caadi ahaan indhaheena u baran deegaanka uu kasoo muuqdo, ay fududahay in loo sameeyo fasiraad aan cilmi ku dhisnayn.
Laakiin shimbir lugteeda giraan ku xiran yahay ma aha caddayn muujinaysa sirdoon ama hawl qarsoon.
WQ: Yasir Abdiladif
