Duniyar yara

MATAKAN GINA YARO A MARHALAR YARINTA

Kamar yanda muka fada a baya kula da marhalar yarinta yana da matukar muhimmanci wurin gina yaro. Yayin da yaro yake cikin yarinta akwai abubuwa da ya kamata a kula da su don samar da ginannen yaro Wanda zai yi kwakwaro har karshen rayuwarsa .

1. Yarinta tana shudewa da matakai Wanda akwai bukatar duk wani uba ko wata uwa ta san wadannan matakan saboda ta gane ya dabiar yaro ta ke a wannan matakan kuma ya yakamata a muamalance shi. Don rashin sani yana iya ruguza kurciyar yaro da halaka masa rayuwa ba tare da fahimtar haka ba.

2. Yiwa yaro kyakkyawar muamala yana gyara kurciyar yaro ya sauya rayuwarsa gaba daya idan ya girma.

3.Barin yaro ya dandani kurciyarsa ba tare da yi masa shisshiga ga abunda wannan lokacin ne yake da muhimmanci.

4. Kula da feelings na yaro da kokarin gujewa duk wani abu da zai jawo masa matsala psychologically domin mafi yawan matsaloli suna farawa ne daga kurciya daga nan kuma abun ya yi tasiri ga rayuwar mutum bayan ya girma.

Gina mutum yana farawa ne daga kurciyarsa ba sai ya girma ba shi ya sa ya zama dole kula da yarinta da ginata ta hanyar da ta dace don samun lafiyayyen mutum da alumma za ta yi alfakhari da shi bayan ya girma.

Dr Fatima Muhd Bello

YARINTA

Ko kin san cewa yarinta wata marhala ce mai muhimmanci ga rayuwar dan Adam. Muhimmancin wannan marhala ya fi karfin haihuwa da reno kawai. Akwai tsananin bukatar shiri mai kwari game da ita, duk dan Adam yana ginuwa ne a wannan marhalar kuma kwakwaron ginin yana bayyana ne bayan mutum ya girma. Idan an yi gini mai kyau a wannan lokacin a samu kyakkyawan sakamako, idan kuma baa yi ba a ga abunda baa so.
Dalilin haka ne ya zama wajibi ga iyaye da ma duk wani mai kula da yaro ya fahimci wannan marhala ta yarinta don gina ta yanda ya dace. Rashin fahimtar marhalar shi ya sa ake samun matsaloli wurin muamala da yaro Wanda wannan matsalar tana iya tasiri gare shi har girmanshi. Tasirin yarinta yana shafuwar mutum sosai illarta kuma mafi yawa ba ta cika bayyana da wuri ba sai bayan mutum ya girma. Na kuwa san kowane mahaifi yana so yaronsa ya ginu ya yi kwakwaro yanda zai yi alfahari da shi bayan ya girma.
A gaba za mu ji ta ya matsayina na uwa ko me kula da yaro zan gina wannan kurciyar gini mai kyau yanda yaro zai girma ya yi kwakwaro har in yi alfahari da shi a gobe. Mu hadu a fitowa ta gaba in sha Allah.

Dr Fatima Muhd Bello

KASON UWA DA UBA A WURIN TARBIYA

Daga haihuwar yaro har ya kai shekara Takwas babban kaso na tarbiya yana kan uwa, uba zai zama taimakawa uwar ya ke yi. Idan ya kai shekara takwas zuwa sha biu to kason yana daidaituwa ne tsakaninsu. Daga shekara sha biu zuwa sha shida babban kason yana a kan uba ne,a nan uwa za ta zama mataimakiya. Daga shekara sha shida kuma yaro ya mallaki hankalinsa in dai ya samu ingantacciyar tarbiya, shi ya sa ma ko a addinance an riga da an bude masa littafi, don haka iyaye a yi kokari a dauki wannan nauyin da Allah ya dora muku kuma ku yi taimakekeniya don cin nasara nauyin ba kawai na mutum daya ne ba, kuma gaba dayanku Allah zai tambaye ku.

Ya kamata ka san yanda ake tarbiyan yara tun kafin haihuwarsu

Da yawa iyaye suna zaton tarbiya tana farawa ne bayan yaro ya fara girma,gaskiyar magana tarbiya tana farawa tun kafin tunanin haihuwarsa.
Lokacin da mutum ya fara tunanin haihuwar yaro ya kamata ya tambayi kanshi shin na shirya zama uba ko uwa ga yarona?
Shin ina iya zama abun koyi ga 'ya'yana? Waton ina shaawar 'ya'yana su dauko halayena?
Shin ina iya ba su ingantaccen mahallin tarbiya da zai iya kula da dukkan sassan da tarbiya ta kunsa kamar ruhinsu,kwakwalwarsu,lafiyarsu da makamantan wannan?
Yaro ana haifuwarsa ne zuciyarsa fara fat kamar nono canji yakan fara ne da abu na farko da zuciyar ta fara tasirantuwa da shi, shi ya sa iyaye sune ginshiki na farko da yaro yake fara tasirantuwa da su shi ya sa yake fara dabiantuwa da abunda ya ga iyayensa na yi .
Don haka ya zama dole iyaye su fahimci wadannan abubuwan kafin haihuwar yaronsu:
- Tarbiya ba ta nufin samarwa yaro abinci da muhallin zama kawai,iyaye dolensu ne su zama gwarazaye a idon 'ya'yansu.
- Inda yaro ya fara bude ido shi ne makaranta ta farko a wurinsa,to shin matsayinku na iyaye kun yarda da wurin da yaronku zai fara bude ido ya zama makaranta a wurinsa.
- yanda muke yiwa kasuwancinmu ko aikinmu shiri tun ba mu fara shi ba,to su ma 'ya'yanmu haka suke bukatar shirin irin tarbiyar da muke bukatar su ta shi da ita. Idan mun yi kwakkwaran shiri mu ga kyakkyawan sakamako,idan kuma ba mu yi ba mu ga akasin haka.
- Iyaye su san cewa tarbiya ba wuri ne na gwaji ba,mu sani cewa nauyi ne da Allah ya dora mana da ya zama dole mu tashi mu gane yanda za mu ba da wannan nauyin kafin lokacin tambayarmu ya zo.
To iyaye mun shiya gyara hanyar daukar wannan nauyin ko kuwa dai har yanzu?

Mun fada a post na baya cewa ayyukan yau da kullun suna bude kwakwalwar yaro, saboda samun kwarin guiwa da Jin cewa yana da muhimmanci a rayuwa.
To shin yake uwa ya za ki taimakawa yaronki ya yi nasara wurin aiwatar da wadannan ayuka, domin kuwa akwai randa yaronki zai dauki wuka ya ce shi zai yanka lemunsa da kansa , wata rana ya ce zai dafa indomie Kuma dudu shekarunsa bai wuce uku ba . Shin ya ke uwa kina ga za ki hana shi ne ki kore shi ya fice yana kuka? Ko ya za ki yi? Aa 'yar uwa ba za ki hana shi ba don idan kika hana shi kin taimaka wurin kashe kwakwalwarsa kin karya guiwarsa , idan aka ci gaba da haka a gaba zai zama makiuyaci,dependent,rashin son taimako da wasu abubuwa da yawa da ba za mu iya bayaninsu a nan ba .
To meye solutioni?
Manhaja ta Montessori tana cewa ba wani abu da yaro zai so ya yi na aiki ko na gwada kudurarsa a hana sh. Maimakon haka sai ta koyar da iyaye yanda za su yi don su karfafa su, su Kuma inganta rayuwarsu su koyi duk abunda su ke so su yi cikin sauki suna farin ciki da annashawa.
Mu fara da kitchen, ki yi kokarin ajewa yaro duk wani abu da yake amfani da shi na abincinsa ko shansa a daidai inda zai iya daukowa ba sai ya nemi a masa ba irinsu kayan tea, cornflask, cup ,spoon handkerchief da dai sauransu. Kawai abunda za ki yi za ki bari ya hada abunda zai yi amfani da shi da kansa under your supervision ba tare da kin taimaka masa ba sai in shi ya nemi ki taimaka masa.
Haka ma a fridge komansa ya zama a kasa yanda zai iya dauka da kansa ya yi amfani da shi.
Sink na wanke wanke kuwa ki samar masa stool amma ba mai darjewa ba saboda faduwa ki ajiye a gabansa idan ya so ya wanke abunda ya yi amfani da shi ko ku kuka yi amfani sai ya hau wannan stool din ya wanke.
Haka ma a gaban gas cooker amma dole ki fahimtar da shi ba zai yi amfani da gas ba sai dole under your supervision.
Haka ma ya kamata yana da tsintsiyarsa da perker da handkerchief saboda goge goge da mopper da soson wanke wanke duk wadannan abubuwa ya kamata su zama kanana daidai girman hannunsa.
Toilet ma haka za ki yi komai ki sa shi yanda zai iya cimmasa, towel na sa a rataye masa kasa kasa haka soson wankansa burush na sa da dai duk wani abu da zai yi amfani da shi. Akwai plastic staircase da ake amfani da shi a toilet na yara don amfani idan suna so su zauna saboda su iya zama da kansu ba sai an dora su ba, idan Kuma suna hawa potty ne ba laifi.
Ya ke uwa ki gwada barin yaronki dan karami ya yi experiencing wannan rayuwa ki ga yanda farin ciki zai cika zuciyarsa Kuma za ki ga ya rage rigima da rashin ji insha Allah.
Mu hadu a fitowa ta gaba In sha Allah.

Daga cikin ababen da suke bude kwakwalwar yaro Shi ne ba wa yaro daman gudanar da 'yan aikace aikacen da ba su kai sun kawo ba kamar yanda manya ke yi, irin su shara sanya tufafi dafa abinci goge goge da sauransu.
A tsarin koyarwa na Montessori ba bu wani abu da zaa hana yaro yi in dai zai taimaka wa ci gabansa. Duk wani abu da ya shafi rayuwarsa ta yau da kullun za mu koya masa sai dai ayi kokarin kula da hanyar da zaa koya masa abi hanya mafi sauki a Kuma bi a hankali har ya koya.
A ajin da yake amfani da tsarin koyarwa na Montessori yana amfani da tools da aka kirkira don amfani da su da Kuma taimakawa yaro ya koyi komensa cikin sauki da annashawa.
To bari mu ji yanda koyar da yaro ayukan yau da kullun suke taimakawa wurin bude kwakwalwar.
- lokacin da yaro yake yin irin 'yan aikace aikacen da ya ga manya na yi,to zai ji kwarin guiwa ya rika jin cewa Shi ma ya zama mutum Kuma ya dogara da kansa.
Wani abu da ya kamata mu sani Shi ne 80% na personality na yaro yana samuwa ne a shekarun farko na yaro,wato daga haihuwarsa zuwa shekara bakwai,haka ma tsarin tunaninsa da fahimtarsa. Don haka kokarin taimakawa yaro ya samu kwarin guiwa da dogaro da kai yana da matukar muhimmanci a cikin wadannan shekaru.
Barin yaro ya saba da dogaro da kansa ya kan sa kwakwalwarsa ta bude ya fahimci rayuwa amma a kula kar a dorawa masa abunda ya fi karfinsa.
Akwai banbanci sosai wurin tunani da fahimtar rayuwa tsakanin yaron da ake masa komai da wanda aka koya masa yanda zai yi tasarrufi da kanshi game da abubuwan rayuwa. Dolanci yakan samu ne saboda rashin koyarda yaro rayuwa tun yana karami sai ka ga yaro ya girma ba ya iya komai sai da taimakon wani.
Iyaye a kula wannan yana faruwa ne saboda rashin karfafa yaro da hana shi dogaro da kansa tun yana dan karami,domin kuwa barin yaro sai ya girma ya fara koyon aikace aikace shi yake sa ya zama makiuyaci saboda lokacin da a dabiarsa da Allah ya halicce shi da ita ya so ya koya an hana shi an tattare ko Ina da hujjar bai iya ba ko kar ya bata,ba tare da kun san halaka yaro kuke yi ba. Yaro ya dauko tsintsiya ki karbe ki kore shi,don Allah tafi ban wuri,ko ba ni nan kar ka zare min maimakon ki masa tasa tsintsiyar daidai hannunsa ki bar shi duk sanda ya so shara ya dauka ya yi har ya iya aa sai dai ki disga shi ya ji ba dadi daga nan kin karya masa guiwa kin kashe kwakwalwarsa da tunaninsa da himmarsa ba ki sani ba. Don Shi lokacin rayuwa ce yake koyo ba tare da kin gane ba. Don haka iyaye a kula
Mu hadu a fitowa ta gaba In sha Allah.

Dr Maria Montessori ta gano cewa daga haihuwar yaro zuwa shekara 6 yaro yana fahimtar abubuwa ne ta hanyar da ake kira absorbent mind wato abubuwa suna shiga kwakwalwarsa ba tare da ya sani ko kula ba, kawai recording yake yi. Wannan ba ya nufin karatu kawai a'a gaba daya rayuwarsa haka take !
Idan iyaye sun lura wata rana suna labari yaro yana can gefe yana wasa ba tare da ya kula da me suke fada ba,kawai wata rana sai su ji yana maimaita abunda s**a fada, su rika mamaki ba su san shi Allah ya masa tsari na shanye abubuwa ba idan ya ji su ko ya gansu ko ya ta6a su ko ya shinshina su ko ya lasa su.
Shi ya sa dole iyaye su kula da duk wani abu da suke yi a gaban yaro,kuma shi yaro ba ruwansa idan kwakwalwarsa ta rike abu kokarin yin sa zai yi don dabiarsa yana koyi da abunda yake ganin ana yi ko ji. Haka kuma goge abunda ya shiga cikin kwakwalwar tasa yana da wahala.
A cikin wadannan shekarun ne yaro yake shudewa da marhala daban daban na koyon abubuwa, idan uwa ta gane wadannan marhalolin sai ta yi kokarin shiryawa yaro hanyar da zai koyi wannan abunda yake so ya koya da haka sai kwakwalwarsa ta bude ya koyi abu cikin sauki a daidai lokacin da ya kamata ya koya. Amma idan aka bar wadannan marhalolin s**a wuce a banza ba tare da kula ba sai lokacin koyon ya wuce ba tare da amfanuwa da shi ba can gaba kuma a Sha wahala wurin koyar da shi kuma ba zaa samu kwakwalwarsa ta bude yanda ake so ba.
Misali da yaro ya cika shekara daya da rabi zuwa biu sai ka ga yana ta kokarin yi ma kansa abubuwa, ki ga yana so ya ci abinci da kansa, yana so ya sa riga,wando,takalmi, idan uwa mai fahimta ce za ta gane marhalar koyon wadannan abubuwan ta zo,marhalar yaro ya koyi zama independent ta zo,to sai ta yi shirin koyar da shi ta dage har ya koya ya iya idan ta yi haka ta taimaki yaronta kuma ba ta kashe kwakwalwarsa ba. Amma idan ta ki fahimta ta ta murje idonta ta ki bari ya koyi wadannan abubuwa sai dai ta masa to kuwa za ta Sha wahala a can gaba da shi don kuwa zai zamar mata reliable komai sai an masa don ta riga ta kashe kwakwalwarsa game da zama independent, ta koma tana zarginsa bayan laifinta ne.
Akwai misalai da yawa da sannu za mu rika kawo su in Sha Allah. Mu hadu a fitowa ta gaba.

Duniyar yara
Fatima Bello D/malam
7/8/2020

HOMESCHOOLING TA HANYAR MONTESSORI
Idan ba ku manta ba mun yi bayani a can baya cewa Maria Montessori ta bibiyi yara ta gano abubuwa da dama game da su da wadannan abubuwan ne da ta gano ta kirkiro hanyarta ta koyarwa.
'Yar uwa ko kin san cewa ke ma za ki iya amfani da wannan hanyar ki bibiya yaranki ki amfana da wannan hanyar tata ki koyar da su a gida abubuwa da dama don ki taimakawa rayuwarsu ki gina kwakwalwarsu ta ci gaba yanda ya kamata.
Bincike ya nuna duk yaran duniya ana haifuwarsu da kaifin kwakwalwa daya wato wani bai fi wani ba, kawai abunda ke banbantasu shi ne yanda aka raya kwakwalwar, wasu iyayen sun san yanda za su raya ta, wasu kuma ba su sani ba maimakon su raya sai su kashe ta.
Gwargwadon yanda aka shiryawa yaro hanyar da za ta taimaka masa kwakwalwarsa ta rayu gwargwadon ci gaban kwakwalwar da kammaluwarta da budewarta.
Iyaye kafin sanin hanyar raya kwakwalwa bari mu fahimci ya kwakwalwar take aiki?
A fitowa ta gaba zamu ji yanda kwakwalwar yaro take aiki. Mu hadu a fitowa ta gaba In Sha Allah.

Duniyar yara
Fatima Bello D/malam
12/7/2020

KOYON AMFANI DA GABOBI(sensorial education).
Dukkaninmu mun san cewa in dai yaro lafiyarsa kalau yana da sensory organs guda biyar kamar dai yanda manya suke da su.
Yaro yana bukatar ya samu isasshen training domin ya karfafa wadannan ga6o6in na sa,saboda rashin kula da su ya kan iya haifar masa da matsala a gaba.
Babbar matsalar da ake samu iyaye da malamai ba sa kula da training wadannan ga6o6in yanda ya kamata ko kuma su kula da wasu daga ciki su fita batun wasu.
Wani zai yi mamakin to meye amfanin wannan? Tabbas akwai amfani don wannan training din yana taimakawa wurin ci gaban yaro a gaba.
Misali idan hannun yaro ya samu well training ta hanyoyin da ake bi a koyar da shi sai hannun ya yi kwari za ka ga idan ya zo marhalar koyon rubutu ba zai sha wahala ba, ko idan ya zo zuba ruwa a kofi ko daukar kofin idan yana cike da ruwa ba zaa samu matsala ba.
Haka ma idan kunnensa ya samu well training ba zaa samu matsala ba wajen banbancewa tsakanin haruffa lokacin da ya kai marhalar karatu da dai sauransu.
Maria Montessori ta kirkiro tools wanda ta yi amfani da su wurin training yara don karfafa wadannan sensory organs na su kuma har yanzu ana amfani da su, in Sha Allah da daddaya za mu yi bayaninsu yanda zaa fi fahimta.

KOYON HARSHE(language).

Wannan ya hada da koyon karatu da rubutu da magana.
A tsarin koyarwa na Montessori idan yaro ya dan tasa shi ne ake koya masa karatu da rubutu bayan ya koshi da motor and sensorial educations. Domin a lokacin yaro zai zama ya samu well training na ga6o6insa,kwakwalwarsa ta kware wurin coordinating tsakaning abubuwan da yake rayuwa a tare da su da ga6o6in da yake amfani da su wurin muamala da wadannan abubuwan.
Mu hadu a fitowa ta gaba In Sha Allah.

Duniyar Yara
Fatima Bello D/malam
8/7/2020

Ba mu gushe ba muna magana a kan motor education: shi dai wannan motor education ya kunshi abubuwa kamar dawainiya da ake yi ta yau da kullun(daily basic movement) irin tafiya,tsayuwa,hawa sauka,tsalle tsalle,amfani da abubuwa irinsu cup,spoon,yanayin magana da sauransu.
Haka ma ya kunshi kula da kai(care of the person),irin yanda ake sa kaya,takalmi,gyaran hanci,ya ya kamata ya yi atishawa,hamma,ya ya kamata ya ci abinci da dai ire iren wadannan abubuwa.
Motor education ya kunshi kula da kayan gida. A koyawa yaro yanda zai yi amfani da glass cup ba tare da ya yi sakaci da shi ba,haka ma kakkabe kura a kan abubuwa idan s**a yi kura,shirya drowersa kula da kayan wasarsa.Haka ma ya kunshi koya ma yaro excesice,sanaoin hannu da duk wani abu da ya shafi rayuwar yaro.
Montessori tana ganin cewa hanyar da uwa ko malama za ta bi don koyawa yaro wadannan abubuwa shi ne ta hanyar koyi,wato ta yi abunda take son yaro ya koya agabansa yana gani za ta iya maimaita masa fiye da sau daya sannan ta sa shi ya yi irin yanda ta yi,to da haka yaro zai koya ba wai kawai a fada masa da baki ba kuma ana jiran ya yi abunda ake so ya yi din wata kil in ya yi kuskure wurin yin abun sai fada ko duka.
Bari mu dauki misalai,yaro ne yake rufe kofa da karfi to abunda ya kamata maimakon fada da tsawa sai ki zo da yaro gaban kofa ki bude a hankali,ki sake janyo kofar ki rufe ki maimaita haka sau daya ko sau biu sai ki sa yaro ya yi hakan ki gani idan ya yi yanda k**e so faniima idan kuma bai yi yanda ya kamata ba ba fushi za ki yi ba ki daddangware shi aa za ki sake yi ne ya gani za ku yi fiye da daya sai randa ya koya kuma ba lallai sai rannan zai iya ba za ku iya daukar lokaci kina koya masa sai randa ya iya,to haka duk wani abu da k**e so ki koya masa a rayuwa haka za ki yi,amma fa 'yar uwa ki sani sai kin yi hakuri kin kai zuciya nesa,kuma ya kamata ki san kina muamala ne da yaro karami wanda yake kokarin ya koyi rayuwa don haka ba laifi ya yi ba don ya kasa iyawa a lokaci daya.
Mu hadu a fitowa ta gaba In sha Allah.

Fatima Bello D/malam
Duniyar yara
24/11/2019