02/04/2025
2 kwietnia 2025 r. mieliśmy zaszczyt gościć dr. Filipa Cyuńczyka, socjologa, historyka i filozofa prawa z uniwersytetu SWPS w Warszawie.
Wykład otworzyła dr hab. Martyna Łaszewska-Hellriegel, prof. UZ., dzięki czemu audytorium mogło poznać Pana Doktora.
Wykład dotyczył powiązań między prawem a polityką oraz ich wzajemnych zależności.
Odpowiedziano na pytania takie jak:
Czy prawo ma jakieś łączniki z polityką?
Jak preambuła konstytucji i jej artykuły przekładają się na rozumienie rządów prawa i konkretnych unormowań?
Jaką rolę w pozytywistycznym podejściu do prawa pełni prawo i polityka?
Jak i czy powinniśmy dostrzegać politykę w interpretacji prawa?
Co jest największym zagrożeniem dla demokratycznego państwa prawa?
Krótki zarys wykładu:
- Podjęto temat dwóch szkół podejścia do prawa – autonomicznego i zależnego na etapie jego stanowienia. Za przykład wpływu różnych czynników na kształtowanie się treści konstytucji posłużyła preambuła z hiszpańskiej konstytucji. Jednym z kluczowych zagadnień była interpretacja konstytucji w kontekście historii oraz woli politycznej, która otwiera nowe ścieżki jej rozumienia. Zwrócono uwagę, że konstytucja zawiera pierwiastek historyczny, który wyznacza kierunek polityki państwa.
- Na przykładzie art. 18 polskiej konstytucji ukazano zmienność interpretacji przepisów na przestrzeni lat oraz ich zależność od kontekstu politycznego. Podkreślono, że duch konstytucji ulega zmianie, a problem polityki w interpretacji prawa pojawia się głównie na etapie subsumpcji, gdy do wykładni prawa wprowadzane są elementy pozanormatywne.
- Zasygnalizowano także temat roli sędziów i ich kompetencji, zwłaszcza w obszarze gospodarki, gdzie nie czuli się oni pewnie ze względu na abstrakcyjność zagadnień. Poruszono również kwestię wpływu wartości moralnych na wykładnię prawa, np. w kontekście debaty o ochronie życia i prawie do aborcji.
- Omówiono przykład sprawy Tatiany Żdanok na Łotwie, gdzie wprowadzono zmiany prawa wyborczego dotyczące byłych członków partii komunistycznej, co stało się przedmiotem analizy w Strasburgu.
- Na koniec dodano, że największym zagrożeniem dla demokratycznego państwa prawa wskazanym podczas wykładu była instrumentalizacja prawa, czyli wykorzystywanie go jako narzędzia do realizacji celów politycznych.
- W podsumowaniu stwierdzono, że związki prawa i polityki są tak stare, jak państwo i stosowanie prawa, a dla prawnika naturalnym powinno być podejmowanie refleksji nad źródłem norm i przepisów, bo dzięki temu można dopatrzyć się zmian: społecznych, etycznych i politycznych.
