15/09/2026
Wydział Filologiczny UWr na 31. Festiwalu Górskim w Lądku-Zdroju
W dniach 3-6 września 2026 r. Lądek-Zdrój po raz kolejny stał się miejscem spotkania ludzi gór: wspinaczy i himalaistów, podróżników, filmowców, pisarzy, badaczy oraz czytelników literatury górskiej. Tegoroczna, 31. edycja Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady, miała szczególne znaczenie również dla społeczności Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Podczas uroczystej gali po raz drugi przyznano Nagrodę Specjalną im. Jacka Kolbuszewskiego dla Najlepszej Książki Sudeckiej, ustanowioną przez Wydział Filologiczny UWr. Jej laureatem został Michał Zabłocki, autor książki „Znikająca kraina. Wędrówka przez góry Śląska”. Prof. Ewa Grzęda została natomiast uhonorowana Nagrodą za popularyzację kultury górskiej. Pracownicy Wydziału uczestniczyli także w spotkaniach i dyskusjach poświęconych historii, literaturze i kulturze Sudetów.
Festiwal, który łączy góry, literaturę i kulturę
Festiwal Górski im. Andrzeja Zawady wyrósł z tradycji Przeglądu Filmów Górskich i przez kolejne dekady znacznie poszerzył swoją formułę. Dziś łączy spotkania z przedstawicielami świata gór, projekcje filmowe, rozmowy autorskie, wydarzenia sportowe i plenerowe, warsztaty, wystawy oraz koncerty. Jest przestrzenią, w której doświadczenie wypraw i wspinaczki spotyka się z refleksją nad historią, literaturą, sztuką i kulturowym znaczeniem gór.
Istotną część programu stanowi Festiwal Literatury Górskiej. Jego centralnym wydarzeniem jest Konkurs Literacki im. Wawrzyńca Żuławskiego „Książka Górska Roku”, którego czternasta edycja odbyła się w 2026 r. Publikacje oceniane są w kilku kategoriach, obejmujących m.in. literaturę faktu, beletrystykę, biografie, książki naukowe i popularnonaukowe, przewodniki oraz albumy. Przewodniczącą jury jest dr hab. Ewa Grzęda, prof. UWr. a jedną z członkiń kapituły konkursu absolwentka Wydziału Filologicznego UWr dr Maria Kościelniak-Woźniak.
Udział Uniwersytetu Wrocławskiego w tym przedsięwzięciu ma szczególny wymiar. Badania nad literackimi i kulturowymi sposobami postrzegania gór mają na Wydziale Filologicznym wieloletnią tradycję, u której podstaw znajdują się dokonania prof. Jacka Kolbuszewskiego.
Nagroda im. Jacka Kolbuszewskiego
Jednym z najważniejszych dla Wydziału wydarzeń tegorocznej edycji było przyznanie Nagrody Specjalnej im. Jacka Kolbuszewskiego dla Najlepszej Książki Sudeckiej. Wyróżnienie upamiętnia prof. Jacka Kolbuszewskiego (1938-2022), wybitnego historyka literatury, wieloletniego pracownika Instytutu Filologii Polskiej UWr i badacza zajmującego się m.in. obecnością Tatr, Sudetów i Alp w literaturze, historią turystyki i krajoznawstwa oraz kulturowymi sposobami rozumienia górskiego krajobrazu. Z jego działalnością wiąże się również rozwój wrocławskich badań nad problematyką górską. Na Wydziale działa obecnie Pracownia Badań Humanistycznych nad Problematyką Górską; ukazują się rocznik naukowy „Góry-Literatura-Kultura” a także Seria Górska w wydawnictwie Universitas.
Nagrodę im. Jacka Kolbuszewskiego po raz pierwszy przyznano w 2025 r. Otrzymał ją Zbigniew Piotrowicz za książkę „Swojość”, opublikowaną przez Wydawnictwo STAPIS.
Laureata drugiej edycji poznaliśmy 3 września 2026 r. podczas uroczystej gali otwarcia 31. Festiwalu Górskiego. Jury wyróżniło Michała Zabłockiego za książkę „Znikająca kraina. Wędrówka przez góry Śląska”, wydaną w 2026 r. przez Wydawnictwo Sploty. Nagrodę w imieniu władz Wydziału Filologicznego wręczył prodziekan, dr Adrian Madej.
Prof. Ewa Grzęda uhonorowana podczas Festiwalu
Nagrodą za popularyzację kultury górskiej uhonorowana została dr hab. Ewa Grzęda, prof. UWr. Wyróżnienie stanowi wyraz uznania dla jej wieloletniej działalności naukowej, organizacyjnej i popularyzatorskiej związanej z problematyką górską.
Prof. Ewa Grzęda jest historyczką literatury związaną z Instytutem Filologii Polskiej UWr oraz kierowniczką Pracowni Badań Humanistycznych nad Problematyką Górską. Jej zainteresowania obejmują m.in. literaturę romantyzmu, kulturowe i literackie obrazy gór, problematykę karkonoską i tatrzańską oraz historię turystyki i krajobrazu. Redaguje rocznik „Góry – Literatura – Kultura” i współorganizuje interdyscyplinarne przedsięwzięcia naukowe poświęcone górom.
Od wielu lat jest również związana z Festiwalem Literatury Górskiej w Lądku-Zdroju. Jako przewodnicząca jury konkursu „Książka Górska Roku” uczestniczy w ocenie publikacji reprezentujących różne obszary współczesnego piśmiennictwa górskiego, łącząc perspektywę badaczki literatury z działalnością popularyzującą wartościowe książki i wiedzę o kulturze gór.
Badacze UWr w programie Festiwalu
Obecność Wydziału Filologicznego UWr na tegorocznym Festiwalu nie ograniczała się do gali i konkursów literackich. Pracownicy Uniwersytetu uczestniczyli również w wydarzeniach poświęconych mniej znanym regionom górskim, historii turystyki oraz współczesnej literaturze inspirowanej Sudetami.
Dr Jan Pacholski, germanista i przewodnik sudecki, wygłosił prelekcję poświęconą Rudawom, czyli Erzgebirge/Krušným horám - pasmu na pograniczu czesko-niemieckim, którego nie należy mylić z Rudawami Janowickimi. W wystąpieniu „Cyna, srebro, uran – bogactwo i przekleństwo Rudaw” opowiedział o wieloletnich eksploracjach tego wciąż stosunkowo mało znanego polskim turystom regionu. Prelekcji towarzyszył autorski materiał fotograficzny dokumentujący krajobrazy, zabytki i ślady górniczej historii Rudaw.
Ważnym punktem programu było także spotkanie „Karkonosze trzech narodów”, poświęcone książce czeskiego historyka i socjologa Stanislava Holubca Krkonoše tří národů: Zrod a proměny moderní turistiky v letech 1860–1960. Autor analizuje w niej przemiany turystyki karkonoskiej w ciągu stu lat (od połowy XIX do połowy XX wieku) w kontekście czeskim, niemieckim i polskim. Z autorem rozmawiali prof. Ewa Grzęda oraz prof. Miloš Řezník z Uniwersytetu Technicznego w Chemnitz, który uczestniczył również w tłumaczeniu spotkania z języka czeskiego na polski.
Literatura górska była także punktem wyjścia do rozmowy „Jak historia zmienia się w baśń historyczną? O górskich kryminałach metahistorycznych”, w której uczestniczyli Ewa Grzęda, Miloš Řezník oraz Sławek Gortych, autor bestsellerowej serii kryminalnej rozgrywającej się w Karkonoszach. Rozmówcy zastanawiali się nad rosnącą popularnością górskiego kryminału historycznego, sposobami wykorzystywania i przetwarzania faktów historycznych w literaturze fikcjonalnej oraz nad poznawczymi możliwościami tego gatunku.
Udział badaczy związanych z Uniwersytetem Wrocławskim w tegorocznej edycji Festiwalu po raz kolejny pokazał, że góry pozostają nie tylko przestrzenią sportowych wyzwań i podróży, lecz także ważnym przedmiotem refleksji humanistycznej. Literatura, historia, pamięć regionalna, rozwój turystyki i kulturowe obrazy krajobrazu tworzą wspólne pole badań, które od wielu lat zajmuje istotne miejsce w działalności naukowej i popularyzatorskiej Wydziału Filologicznego UWr.
