Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego

W dniach 18-19 czerwca 2026 r. pracownicy Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego uczestniczą w Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Zarządzanie dokumentacją w dobie cyfryzacji. Tradycja i nowoczesność" organizowanej przez Archiwum Państwowe w Szczecinie, Archiwum Uniwersytetu Szczecińskiego, Instytut Historyczny US, Instytut Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie US oraz Wydział Prawa i Administracji US.
Podczas dwóch dni, uczestnicy z całej Polski, będą rozmawiać najważniejszych wyzwaniach stojących przed współczesną archiwistyką.

Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego gościło grupę dyrektorów archiwów diecezjalnych z terenu wschodnich Niemiec. Podczas spotkania dyrektor Archiwum Remigiusz Kazimierczak przestawił organizację oraz zadania sieci archiwalnej w Polsce oraz historię i zasób Archiwum uczelni. Szczególne zainteresowanie wzbudziła prezentacja systemu elektronicznego zarzadzania dokumentacją wykorzystywanego w Uniwersytecie. Gościom zaprezentowano również wybrane dokumenty dotyczące przedwojennej historii Uniwersytetu we Wrocławiu – m.in. statut uczelni z 1816 r. oraz akta doktorskie i studenckie z Wydziału Teologii Katolickiej. Dziękujemy dr Waldemarowi Könighausowi – kierownikowi Archiwum Biskupstwa w Görlitz za pomoc przy organizacji wizyty.

3 czerwca 1959 roku Uniwersytet Wrocławski przyznał tytuł doktora honoris causa prof. Janowi Czekanowskiemu!

Prof. Jan Czekanowski jako młody badacz wziął udział w legendarnej ekspedycji naukowej do Afryki Środkowej. Zgromadził tam gigantyczny materiał antropologiczny i etnograficzny, który przyniósł mu międzynarodową sławę.

Zrewolucjonizował antropologię, wprowadzając do niej statystykę i matematykę. Stworzył tzw. "diagram Czekanowskiego" – nowatorską metodę graficzną stosowaną później także w biologii czy lingwistyce.

Przez lata kierował katedrą na Uniwersytecie we Lwowie, kształcąc pokolenia polskich naukowców i tworząc potęgę rodzimej antropologii.

Po II wojnie światowej związał się z Uniwersytetem w Poznaniu, jednak jego autorytet i bliskie kontakty naukowe silnie oddziaływały na środowisko akademickie w całym kraju – w tym na prężnie rozwijający się Wrocław.

Wyróżnienie z czerwca 1959 roku było symbolicznym ukłonem wrocławskich uczonych w stronę człowieka, który połączył nauki humanistyczne z matematyczną precyzją. Do dziś jego nazwisko pozostaje synonimem naukowej pasji i odwagi w przełamywaniu schematów.

W Archiwum UWr znajduję się dokumentacja związana z przyznaniem tytułu doktora honoris causa pod sygnaturą 186/11

Natomiast w archiwum cyfrowym możemy przejrzeć dwie jednostki aktowe dotyczące profesora i jego pracy w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie https://archiwum.uni.wroc.pl/index.php/czekanowski-jan https://archiwum.uni.wroc.pl/index.php/ua-001-p-119-1-204

20 maja 1860 roku urodził się Eduard Buchner, który był wybitnym niemieckim chemikiem i biochemikiem, uznawanym za jednego z twórców nowoczesnej enzymologii. Studiował chemię na Uniwersytecie Monachijskim oraz w Erlangen, gdzie pozostawał pod wpływem takich uczonych jak Adolf von Baeyer, późniejszy laureat Nagrody Nobla. Solidne wykształcenie chemiczne oraz zainteresowanie procesami biologicznymi pozwoliły mu połączyć metody chemii z badaniami nad życiem komórkowym.
Największym osiągnięciem Buchnera było odkrycie fermentacji bez udziału żywych komórek drożdży. Wykazał, że proces ten może zachodzić dzięki substancjom enzymatycznym obecnym w wyciągu z komórek. Odkrycie to przełamało dotychczasowe przekonanie, że fermentacja jest wyłącznie procesem życiowym, i zapoczątkowało rozwój biochemii jako odrębnej dziedziny nauki.
Za to przełomowe odkrycie Eduard Buchner otrzymał w 1907 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Jego prace wywarły ogromny wpływ na rozwój nauk biologicznych i chemicznych, a także na przemysł fermentacyjny.
Eduard Buchner był związany z Uniwersytetem Wrocławskim w latach 1909-1911, gdzie objął stanowisko profesora i kontynuował działalność naukową po wcześniejszych pracach w Berlinie
W Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego możemy znaleźć m.in. zdjęcie i życiorys tego wybitnego profesora.
Link do zdjęcia profesora Buchnera w albumie „Photographien-Album der Königlichen Universität in Breslau”
https://glam.uni.wroc.pl/index.php?s=AUWR_PL_372_1_0_1_S_170_68130&p=23&x=0.11266905815481064&y=0.46997252502645187&z=3.412291984615384&browser=seadragon

8 maja 2026 roku odbyło się w Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego spotkanie, podczas którego podpisana została umowa darowizny. Darczyńca, Pan Błażej Koska, był studentem matematyki i w marcu 1968 uczestniczył w strajkach studenckich na naszej uczelni. Sporządzał wówczas notatki, a swój dziennik postanowił po latach przekazać Uniwersytetowi Wrocławskiemu. Jak sam wspomniał, już wtedy miał świadomość, że notatki te mogą być cenne dla potomnych. Bardzo doceniamy takie podejście i dziękujemy za ten wartościowy dar. Dziennik wzbogacił naszą kolekcję osobistych pamiątek związanych z wydarzeniami marcowymi.

Pan Koska przekazał swój dziennik drogą pocztową w 2021 roku, a ale dopiero teraz udało nam się spotkać osobiście i dopełnić formalności. W spotkaniu, oprócz Pana Błażeja Koski, uczestniczyły także absolwentki matematyki, Panie: Anna Koska, Zofia Furmanowska i Jolanta Srzednicka oraz Dyrektor Archiwum Remigiusz Kazimierczak i Wicedyrektor Magdalena Wątorska.

Jeszcze raz dziękujemy za przemiłe spotkanie i zachęcamy do przekazywania dokumentacji związanej z Uniwersytetem Wrocławskim, zwłaszcza dotyczącej przełomowych wydarzeń uczelnianych i historycznych. Zapewniamy, że Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego to właściwe miejsce do ich przechowywania.

Dziś przypada Dzień Bibliotekarza i Bibliotek. Święto zostało ustanowione przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich 41 lat temu.
Drodzy Koledzy i Koleżanki Bibliotekarze, życzymy Wam miejsca w magazynach na nowe książki, terminowych zwrotów i tłumów uśmiechniętych użytkowników!

Z tej okazji chcielibyśmy przybliżyć sylwetkę pierwsze powojennego Dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu – prof. Antoniego Knota. Antoni urodził się w 1904 roku w Kołomyi. W latach 1922-1926 studiował na Uniwersytecie Jana Kazimierza (UJK) we Lwowie.
Przed wojną był bibliotekarzem w Polskim Muzeum Szkolnym we Lwowie, wykładowcą i archiwistą w Uniwersytecie Jana Kazimierza, a także nauczycielem historii w Szkole Ekonomiczno-Handlowej we Lwowie. W 1929 roku zdobył stopień doktora.
W czasie wojny był pracownikiem Biblioteki UJK, Archiwum i Biblioteki Miejskiej we Lwowie oraz wykładowcą na tajnych kompletach.
Na początku 1945 wyjechał do Krakowa, gdzie pracował w Bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego. 9 maja 1945 przybył do Wrocławia obejmując stanowisko Dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej. W latach 1947-1949 pełnił funkcję Dyrektora Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich.
Jednocześnie pochłania Go praca naukowa w 1955 został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1964 profesorem zwyczajnym.
Profesor Antoni Knot przeszedł na zasłużoną emeryturę we wrześniu 1974.

Przedwojenne akta prof. Antoniego Knota można zobaczyć w Cyfrowym Archiwum UWr
https://archiwum.uni.wroc.pl/index.php/knot-antoni
akta powojenne dotyczące pracy na Uniwersytecie Wrocławskim, dostępne są w Archiwum UWr pod sygnaturą 138/5491

Długi majowy weekend wielu z nas spędzi na działce lub w innych okolicznościach przyrody. Kilka tygodni temu na profilu Mój dawny Wrocław pojawił się fragment powojennej kroniki filmowej. Jej bohaterami była dwójka pracowników Uniwersytetu Wrocławskiego, którzy słoneczny wiosenny dzień spędzali na pracach w ogrodzie. Byli to profesor Mieczysław Kreutz oraz woźny Baltazar Wiszniewski, przed wojną związani z Uniwersytetem Jana Kazimierza we Lwowie.

Prof. Kreutz wykładał w Zakładzie Psychologii, a Baltazar Wiszniewski był woźnym przy Dziekanacie Wydziału Prawa. W czasie I wojny światowej oboje służyli w armii austro-węgierskiej i walczyli na froncie włoskim. Po jej zakończeniu prof. Kreutz wstąpił w szeregi Armii Polskiej i w trakcie wojny polsko-bolszewickiej brał udział w krwawych bojach pod Radzyminem. Za zasługi został odznaczony Krzyżem Walecznych. W okresie II wojny światowej po zwolnieniu przez Niemców z uniwersytetu pracował w prowadzonym przez prof. Rudolfa Weigla Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami.

Baltazar Wiszniewski od 1921 r. pracował jako pedel (woźny) na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Oprócz utrzymania porządku pełnił szereg innych obowiązków, m.in. wspierał dziekanat w pracach kancelaryjnych. Wynikało to z faktu, że w latach trzydziestych XX w. na tym wydziale studiowała połowa studentów uniwersytetu. Wiszniewski był osobą niezwykle pracowitą i chwaloną przez przełożonych.

Ich powojenne losy możemy poznać z akt osobowych przechowywanych w Archiwum UWr., natomiast akta personalne za okres lwowski zostały zdigitalizowane w ramach projektu „Alma Mater Leopoliensis. Dzieje humanistyki lwowskiej 1661-1946”. To właśnie dzięki cyfryzacji dokumentów użytkownicy mogą swobodnie korzystać z zasobu archiwów bez ruszania się z domu, a jednocześnie papierowa dokumentacja jest lepiej zabezpieczona przed działaniem czynników szkodliwych oraz ryzykiem uszkodzeń mechanicznych podczas jej udostępniania.

Fragment kroniki https://www.facebook.com/reel/2396446727463141

Wniosek o dodatek do wynagrodzenia dla Baltazara Wiszniewskiego z lipca 1937 r. https://glam.uni.wroc.pl/index.php?s=AUWR_UA_000_26_0_5_271_64705&p=72&x=0.8358419452044971&y=0.49891026171907354&z=1.4805974100327155&browser=seadragon

Fotografia prof. Kreutza https://glam.uni.wroc.pl/index.php?s=AUWR_UA_001_P_119_0_1_93_66682&p=7&x=0.4674684609274533&y=0.7146332216104524&z=0.8705867161383284&browser=seadragon

Dyplom doktorski prof. Kreutza https://glam.uni.wroc.pl/index.php?s=AUWR_UA_001_P_119_0_1_93_66682&p=8&x=0.5453041917973077&y=0.39221071878391883&z=0.5459572988013699&browser=seadragon

Seadragon :: AUWR_UA_001_P_119_0_1_93_66682

👏👏👏

20 kwietnia przypada kolejna rocznica urodzin wybitnego Polaka Wojciecha Korfantego (1873-1939). Z tej okazji chcielibyśmy przypomnieć kilka faktów z jego czasów studenckich we Wrocławiu.

Korfanty studiował we Wrocławiu w latach 1896-1901. Na studia został zapisany pod imieniem Albert. Nie Adalbert, ani tym bardziej Wojciech. Deklarował wyznanie katolickie. Za miejsce urodzenia podał Sadzawkę (dziś część Siemianowic Śląskich). Status ojca określił jako „Hausbesitzer” (posiadacz domu, nieruchomości).

Na wrocławskiej Alma Mater immatrykulował się dwukrotnie.

Za pierwszym razem został zapisany na Wydział Filozoficzny (choć przejawiał zainteresowanie prawem i ekonomią), 3 listopada 1896 r., nadzwyczajnie na 4 semestr filozofii. Źródła podają, ze studiował wcześniej w Wyższej Szkole Technicznej w Charlottenburgu, ale w materiałach zachowanych w Archiwum nie ma o tym informacji.

W jego indeksie studenckim znajdujemy następujące przedmioty, nazwiska wykładowców i wysokość opłat:

1. Rechtsphilosophie (filozofia prawa) wykładowca prof. Dahn (prawnik) opłata 10 M(arek)

2. Römische Rechtsgeschichte (historia prawa rzymskiego) u prof. Paul Jörsa (prawnik) opłata 25 M

3. Institutionen des römischen Rechts (instytucje prawa rzymskiego) u prof. Rudolf Leonharda, opłata 25 M

Pierwszy okres studiów Korfantego zakończył się skreśleniem z listy studentów 9 listopada 1897 r. Oficjalny powód skreślenia to nieuczęszczanie na wykłady. (Wegen Nichtannahme von Vorlesungen gestrichen d. 9 Nov. 1897).

Po dwóch latach spędzonych w Berlinie Korfanty zapisał się drugi raz na wrocławską uczelnię 10 października 1899 r.

Tym razem zaliczył 3 semestry, studiując m. in. pruskie prawo państwowe, niemieckie prawo konstytucyjne, prawo prasowe, podstawy wiedzy o socjalizmie u prof. dr Sombarta, filozoficzne zapatrywania na świat 19 wieku - wykłady dr. William Sterna, ekonomię narodową (Nationalökonomie teil. II - prof. Sombart), prawo patentowe, prawo wekslowe, wiedzę o finansach, historię idei komunistycznych i socjalistycznych – wykład publiczny u prof. Wolfa. Uczył się języka angielskiego.

Świadectwo odejścia (Abgangszeugnis) otrzymał 3 kwietnia 1901 r.

W Archiwum zachowały się 2 indeksy (Anmeldungs-Buch) i po dwa wpisy do ksiąg eksmatrykulacyjch i tzw. Testimoniów

W ubiegłym roku ZOO Wrocław świętowało swoje 160-lecie. Czy wiecie, że nasza uczelnia jest częścią historii wrocławskiego zwierzyńca? My wiemy, ponieważ w Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego znajdują się akta dotyczące ogrodu zoologicznego z lat 1945-1951 (sygn. 1/30).
Po upadku Festung Breslau w maju 1945 roku ogród zoologiczny, podobnie jak całe miasto, pozostawał w ruinie. Większość z przedwojennego inwentarza została zabita w sposób planowy podczas likwidacji placówki w lutym i marcu 1945 roku lub zginęła podczas oblężenia. Ocalałe osobniki przetransportowano do innych ogrodów zoologicznych jako czasowy depozyt. Zwierzaki trafiły głównie do Poznania, Łodzi i Krakowa. Zoo we Wrocławiu praktycznie przestało istnieć.
Starania o opiekę nad placówką rozpoczęli naukowcy Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. W 1947 roku powołano Radę Nadzorcza Zwierzyńca pod przewodnictwem prof. Gustawa Poluszyńskiego, a Dyrektorem zoo został Karol Łukaszewicz. W wyniku umowy z Zarządem Miasta z dnia 12.11.1947 roku Uniwersytet i Politechnika we Wrocławiu stał się formalnie dzierżawcą ogrodu zoologicznego. Umowa kładła nacisk na realizację zadań kulturalno-oświatowych, ale przede wszystkim naukowo-badawczych. Zarząd ogrodu starał się odtworzyć inwentarz i ściągnąć do Wrocławia zwierzęta wywiezione w 1945 roku. Niestety część z nich nie przeżyła transportu lub zmiany otoczenia, a ogród zoologiczny w Łodzi odmówił zwrotu wrocławskich zwierząt, między innymi aligatora przetrzymywanego w… wannie!
18 lipca 1947 roku oficjalnie otwarto placówkę dla zwiedzających w ramach Wystawy Ziem Odzyskanych. Opieka Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu nad zoo trwała do roku 1951, kiedy ogród przeszedł pod zarząd miasta. Nasi naukowcy oczywiście nadal współpracują i realizują wspólne projekty z ZOO Wrocław.
Miłośników zwierząt i historii serdecznie zapraszamy do odwiedzenia ZOO Wrocław oraz naszego Archiwum!