Seria książek pt: SŁUŻBY SPECJALNE - pisanych przez dziennikarzy śledczych oraz byłych asów polskiego wywiadu współpracujących z agentami innych rządów - wprowadza nas w tajemniczy świat, którym rządzi odwaga, ale też władza i pieniądze. Służby specjalne – ogólna nazwa opisująca instytucje, które prowadzą działania operacyjno-rozpoznawcze o charakterze niejawnym. Domeną służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa. W państwach demokratycznych działania służb specjalnych wymykają się niekiedy spod kontroli organów nadzorczych. Kontrowersje budzą niektóre techniki stosowane przez służby specjalne, szczególnie te niedozwolone przez prawo ich państwa macierzystego, jak przekupstwo, szantaż, tortury, skrytobójstwo oraz nielegalny handel bronią i narkotykami. Praktyki te są niekiedy usprawiedliwiane ochroną interesów państwa i jego obywateli i dotyczą służb specjalnych zarówno krajów demokratycznych (np. likwidacje porwanych przez CIA), jak i reżimów dyktatorskich (np. Podział służb specjalnych
Służby specjalne można podzielić na dwie zasadnicze grupy:
służby informacyjno-wywiadowcze – których podstawowym zadaniem jest pozyskiwanie cennych informacji o strategicznym znaczeniu oraz czasami dezinformowanie analogicznych służb wrogich państw. Służby informacyjno-wywiadowcze prowadzą m.in. wywiad wojskowy – polegający na gromadzeniu i przetwarzaniu informacji wywiadowczych dotyczących obcych sił zbrojnych przez służbę opartą na strukturze militarnej
wywiad polityczny – gromadzenie przez daną agencję informacji dotyczących sytuacji politycznej, poszczególnych państw lub ugrupowań
wywiad wewnętrzny – działalność wywiadowcza prowadzona wobec przedmiotów krajowych, których działalność stwarza sytuację zagrażającą bezpieczeństwu wewnętrznemu państwa
wywiad naukowo-techniczny – działalność wywiadowcza prowadząca do zdobycia materiałów z obcych źródeł, dotyczących wyposażenia technicznego i możliwości technicznych danego państwa
wywiad operacyjny – gromadzenie danych wywiadowczych następnie wykorzystywanych w planowaniu operacyjnym na poziomie regionalnych teatrów działań wojennych
wywiad elektroniczny - rozpoznanie i analiza pracy, zastosowania, umiejscowienia urządzeń przesyłających, przetwarzających informacje przy udziale fal elektromagnetycznych
wywiad parapsychologiczny – gromadzenie danych wywiadowczych za pośrednictwem (pomocą), osób obdarzonych rzekomo zdolnościami percepcji pozazmysłowej
służby policyjno-prewencyjne – których zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa wewnętrznego – zarówno w sensie bezpieczeństwa osobistego obywateli danego kraju, jak i zapewnianie bezpieczeństwa i stabilności władzy
W niektórych przypadkach funkcje te sprawuje w jednym państwie jedna służba specjalna. w Polsce do 2002 r., gdzie Urząd Ochrony Państwa (UOP) spełniał obie te funkcje naraz. Agencje wywiadu, kontrwywiadu i służb bezpieczeństwa w Polsce i za granicą
Polskie służby specjalne
Służby specjalne III Rzeczypospolitej
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego od 2002 r. (ABW),
Agencja Wywiadu od 2002 r. (AW),
Centralne Biuro Antykorupcyjne od 2006 r. (CBA),
Służba Kontrwywiadu Wojskowego od 2006 r. (SKW),
Służba Wywiadu Wojskowego od 2006 r. (SWW),
zlikwidowane:
Urząd Ochrony Państwa (UOP) istniał do 29 czerwca 2002, zastąpiony przez ABW i AW,
Wojskowe Służby Informacyjne (WSI) istniały do 30 września 2006, zastąpione przez SKW i SWW
Służby specjalne Polski Ludowej (1944-1990)
Resort Bezpieczeństwa Publicznego, RBP – (1944-1945)
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, MBP – (1945-1954)
Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, Kds.BP – (1954-1956) nazwa analogiczna do KGB
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
Służba Bezpieczeństwa MSW
Departament I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wywiad zagraniczny
Departament II Ministerstwa Spraw Wewnętrznych kontrwywiad
Biuro Studiów Służby Bezpieczeństwa MSW – (1982-1989) koordynacja działań przeciwko opozycji
Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1945-1951)
Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1951-1990)
Agenturalny Wywiad Operacyjny, AWO
Główny Zarząd Informacji, GZI (WP/MON/Kds.BP) – (1945-1957)
Wojskowa Służba Wewnętrzna MON, WSW MON (1957-1990)
Polskie służby specjalne podczas II wojny światowej
Oddział II Sztabu Naczelnego Wodza PSZ
Oddział II Komendy Głównej SZP/ZWZ/AK
Służby specjalne II Rzeczypospolitej (1918-1939)
Biuro Wywiadowcze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych - kontrwywiad
Wydział Informacyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych - kontrwywiad
Inspektorat Defensywy Politycznej przy Komendzie Głównej Policji Państwowej (IDP KGPP)
Oddział II Sztabu Generalnego WP – wywiad i kontrwywiad wojskowy
Biuro Szyfrów – wywiad radiowy i kryptologia
Służby specjalne na świecie
Lista służb specjalnych na świecie
Lista służb kontrwywiadu na świecie
Lista służb wywiadu wojskowego na świecie
Ciekawostki
Służby specjalne lubują się w ukrywaniu tematów swoich działań pod kryptonimami, wykazując przy tym często poczucie humoru. FBI wprowadziło do obiegu akronim MICE (ang. od mouse – mysz). Oznacza on główne motywy, które powodują, że ktoś decyduje się na podjęcie współpracy z wywiadem: money, ideology, compromise/coercion, ego czyli pieniądze, ideologia, szantaż, ambicje (inne rozwinięcie tego skrótu podaje conscience – sumienie w miejsce compromise). Literatura
M. Bożek, M. Czuryk, M. Karpiuk, J. Kostrubiec, Służby specjalne w strukturze władz publicznych. Zagadnienia prawnoustrojowe, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2014. Służby specjalne. Historia wywiadu i kontrwywiadu na świecie, Wydawnictwo Iskry 2006
Zobacz też
Wywiad
Wywiad wojskowy
Kontrwywiad
Kryptologia
Szpiegostwo
Rozpoznanie
Rekonesans
Dezinformacja
Informacja niejawna
Tajemnica wojskowa
Wywiad radiowy
Wojna elektroniczna
Policja polityczna
Linki zewnętrzne
CBA: http://www.cba.gov.pl/
ABW: http://www.abw.gov.pl/
AW: http://www.aw.gov.pl/
SKW: http://www.skw.gov.pl/
SWW: http://www.sww.gov.pl/
Sejmowa Komisja do Spraw Służb Specjalnych: http://www.sejm.gov.pl/komisje/www_kss.htm
Informacja NIK o wynikach kontroli organizacji służb specjalnych, nadzoru nad nimi oraz realizacji wybranych zadań (2005)
A. Macierewicz, RAPORT o działaniach żołnierzy i pracowników WSI ..., Warszawa 12 lutego 2007.
