Forum Współpracy Polska - Rumunia - Mołdawia

Pyrrusowe zwycięstw? Wyniki referendum i wyborów prezydenckich w Mołdawii

Po przeliczeniu 99,5% protokołów można stwierdzić, że pierwszą turę wyborów prezydenta Mołdawii wygrała starająca się o reelekcję Maia Sandu, która uzyskała wynik 42,3%. Drugie miejsce zajął popierany przez Partię Socjalistów Republiki Mołdawii Alexandr Stoianoglo, z wynikiem 26,07%. Ta dwójka kandydatów zmierzy się w drugiej turze wyborów, która odbędzie się 3 listopada 2024 r.

Trzeci rezultat uzyskał Renato Usaty, którego poparło 13,8% wyborców. Irina Vlah oraz Victoria Furtunâ zdobyły odpowiednio 5,4% oraz 4,4% głosów, natomiast Vasile Tarlev 3,2%.

Równocześnie z wyborami prezydenta odbyło się referendum, w którym obywatele Mołdawii odpowiadali na pytanie: „Czy popierasz wprowadzenie zmiany w Konstytucji w celu przyłączenia Republiki Mołdawii do Unii Europejskiej?”. Pozytywnej odpowiedzi udzieliło 50,42% głosujących, przeciw było 49,58%.

W wyborach i referendum wzięło udział 1 562 705 obywateli, co oznacza, że frekwencja wyniosła 51,68%.

W przededniu wyborów mołdawska policja poinformowała, że grupa polityczna związana z poszukiwanym i przebywającym w Moskwie oligarchą Ilanem Șorem podjęła próbę przekupstwa około 130 tys. osób, które w zamian za wynagrodzenie finansowe miały zagłosować na wskazanego im kandydata oraz oddać głos na „nie” w referendum. 21 października rano prezydentka Maia Sandu podczas krótkiej konferencji prasowej poinformowała, że próba przekupstwa dotyczyła 300 tys. osób. Określiła to mianem „bezprecedensowego oszustwa”.

Komentarz

Wyniki wyborów i referendum są zaskoczeniem dla socjologów, którzy realizowali przedwyborcze badania opinii, oraz analityków politycznych. Spodziewano się, że wynik Mai Sandu będzie o kilka procent wyższy, a poparcie dla zmian w konstytucji wyniesie zdecydowanie ponad 50%. Badania bardzo nie doszacowały również wyniku Alexandru Stoianoglo.

Rezultat wyborczy prezydentki oraz skala poparcia dla jej konkurentów stawiają pod znakiem zapytania jej szansę na reelekcję. Zwolennicy Victorii Furtunâ, Iriny Vlah oraz Vasile Tarleva poprą zapewne Stoianoglo. Renato Usaty przed wyborami zapowiadał, że nie poprze żadnego innego kandydata, jeśli sam nie wejdzie do drugiej tury. Sandu i Stoianoglo będę rywalizować o wsparcie jego zwolenników. Kampania wyborcza przed drugą turą wyborów będzie zatem bardzo gorąca. Żadna ze stron nie może być pewna ostatecznego rezultatu.

Wynik wyborczy pokazuje dużą skalę rozczarowania rządami Sandu oraz Partii Działania i Solidarności (PAS). Potwierdziły się również obawy, że to rozczarowanie negatywnie wpłynie na wynik referendum, którego organizacja była motywowana politycznie („Komentarze IEŚ”, nr 1037). W efekcie proeuropejski kurs Mołdawii otrzymał dość słabą legitymizację, co będzie wykorzystywane przez ugrupowania prorosyjskie oraz sceptyczne wobec integracji z Unią Europejską.

Informacje o masowych przekupstwach wyborczych, realizowanych przez grupę Ilana Șora, są wiarygodne. Należy uznać to za rosyjską ingerencję w proces wyborczy. Trudno obecnie wyrokować o skali tego zjawiska. Bez wątpienia wpłynęło ono na ostateczny rezultat, jednak słaby wynik wyborczy i referendalny wskazują, że nie jest to jedyna przyczyna porażki proeuropejskiego obozu rządzącego. Doniesienia o działalności tej grupy politycznej wskazują również na niską odporność mołdawskiego państwa i społeczeństwa na ingerencję wyborczą oraz słabość tamtejszych służb. Należy przy tym spodziewać się kolejnych prób ingerencji w trakcie drugiej tury wyborów.

W tym tygodni zadaję sobie pytanie: dlaczego, do licha, w obliczu świńskiego łba pomyślałem o nieuchronności zbliżenia Mołdawii z Unią Europejską?

A było tak:
Łeb świni spoglądał na mnie zza szyby sklepowej lodówki. Był upał, na zewnątrz powietrze drgało z gorąca. Na opustoszałych ulicach mołdawskiego miasteczka Nisporeni można było dostrzec jedynie szukających skrawka cienia aktywistów. Próbowali prowadzić kampanię przed wyborami.
Kilka dni później, 11 lipca 2021 r., proeuropejska Partia Aktywności i Solidarności (PAS) zdobyła samodzielną większość w parlamencie. Musiałem przeczuwać ten rezultat, bo wtedy, spoglądając na dorodny okaz w sklepowej lodówce, pomyślałem, że niedługo takich widoków już nie będzie. Europeizacja zmiecie je z krajobrazu.
Kilka godzin później, gdy siedziałem już w autobusie do Kiszyniowa, naszła mnie autorefleksja: dlaczego, do licha, akurat w obliczu świńskiego łba pomyślałem o nieuchronności zbliżenia Mołdawii z Unią Europejską?
Wtedy zdałem sobie sprawę, że trwa to już od jakiegoś czasu. Gdy w 2008 r. odwiedziłem ten kraj po raz pierwszy, widziałem w nim peryferie świata posowieckiego, którego centrum jest w Moskwie. Mówiło o tym wiele szczegółów z otoczenia, a także ludzkie zachowania. Potem minęło 13 lat – i w roku 2021 w mojej głowie Mołdawia przesunęła się na mapie: stała się teraz peryferiami zjednoczonej Europy, z jej centrami w Brukseli, Berlinie, Paryżu czy Warszawie.
Teraz, w niedzielę 20 października, Mołdawianie pójdą do urn, by wybrać prezydenta i głosować w referendum w sprawie integracji z Unią. Okaże się, czy tamta moja wizja ze sklepu w Nisporeni nie była po prostu fantasmagorią zmęczonego upałem analityka.

Wybory prezydenckie i referendum w sprawie integracji Mołdawii z UE już w najbliższą niedzielę. Cały tekst przeczytać w Tygodniku Powszechnym. A dla tych którzy bardzo nie chcą kupić gazety lub logować się na stronie, za to cenią precyzyjny język analityki, polecam mój komentarz dla IEŚ. Linki do obu tekstów w komentarzach poniżej.

Zdjęcie z upalnego lipca 2021, Tyraspol, kilka dni po spotkaniu ze świnią.

Nadeszła jesień, wkrótce Halloween, warto więc przyjrzeć się strachom. A są tacy co straszą zgniłym Zachodem, praworządnością, wynarodowieniem i wojną…
[ENG bellow]

Z dumą prezentujemy państwu policy paper pt. „European Union’s narrative resilience in the Black Sea region. Defining pro-Russian and anti-Western narratives in Bulgaria, Romania, and Moldova”, wydany właśnie przez Instytut Europy Środkowej. Do pracy nad tym tekstem zaprosiłem trójkę znakomitych badaczy, reprezentujących państwa wspomniane w tytule. Wielkie podziękowania dla współpracę dla Tatiana Kojokari, Cristian Ghita i Валентин Вълканов.

Znajdziecie tu więc studium trzech przypadków, zakończone wspólnymi wnioskami, oraz mój tekst tworzący ramy tej analizy, oraz wprowadzający pojęcie „bezpieczeństwa narracyjnego”.

Temat, który podjęliśmy jest bliski popularnemu teraz pojęciu dezinformacji. Proponujemy jednak nieco głębsze spojrzenie. Problem ten analizuje nie z perspektywy nadawcy, lecz odbiorców, oraz aktorów lokalnych, którzy (z różnych przyczyn) wzmacniają prorosyjskie i anty-zachodnie przekazy. Pokazujemy w ten sposób, że sukces dezinformacji ma często korzenie w pamięci i resentymencie, interesach lokalnych aktorów politycznych.
Zachęcam do lektury i dzielenia się wrażeniami!

Link do całość w pierwszym komentarzu.

Autumn is here, Halloween is coming soon, so it's worth taking a look at the scares. Some frighten us with the rotten West, the rule of law, denationalisation and war....

We are proud to present to you the policy paper entitled ‘The European Union's narrative resilience in the Black Sea region. Defining pro-Russian and anti-Western narratives in Bulgaria, Romania, and Moldova'. To work on this text, I invited three eminent researchers representing the countries mentioned in the title. Many thanks to Tatiana Kojokari, Cristian Ghita and Valentin Valkanov.

Thus, you will find here three case studies, culminating in joint conclusions, and my text creating the framework for this analysis and introducing the concept of ‘narrative security’.

The topic we have taken up is close to the now popular notion of disinformation. However, we propose a slightly deeper view. It analyses the problem not from the perspective of the sender, but from the perspective of the audience, and the local actors who (for various reasons) reinforce pro-Russian and anti-Western messages. In doing so, we show that the success of disinformation is often rooted in the memory, resentment, and in the interests of local political actors.

I encourage you to read and share your impressions!

W Rumuni rozpoczęła się walka o pałac Cotroceni. Kto wygra - działacz partyjny i obecny premier czy zawodowy dyplomat i niedawny "wiceszef" NATO? A gdzie w tym wszystkim są pozostali kandydaci, w tym głośni przedstawiciele skrajnej prawicy? Zapraszam do lektury mojego briefu dla Instytut Europy Środkowej

Marcin Superczyński odpytał mnie w tematyce mołdawskiej w ramach serii filmowej Instytut Europy Środkowej. Rozmawiamy o sprawach aktualnych, jesiennych wyborach prezydenckich oraz referendum europejskim, osadzając wszystko w szerszym kontekście. Polecam zainteresowanym :)
Link w komentarzu.

Gagauzja - mołdawski Donbas?
Taki slogan pojawia się w polskich i zachodnich mediach. Jest w tym sporo przesady, ale sytuacja jest ciekawa. Władze Autonomii wykazują postawy otwarcie prorosyjskie i dążą do pogłębienia relacji z Federacją Rosyjską. W trakcie wizyt przedstawicieli władz Republiki Mołdawii w regionie organizowane są protesty. Gagauzja, kontrolowana przez grupę polityczną Ilana Șora, stała się najważniejszym z rosyjskich narzędzi, wykorzystywanych do destabilizacji sytuacji w Mołdawii.
Bardziej szczegółową analizę znajdziecie w mojej analizie dla Instytut Europy Środkowej. Link w pierwszym komentarzu.

Mołdawia w Unii bez Naddniestrza?
Z Kiszyniowa i Brukseli docierają czasem sygnały, że Mołdawia mogłaby stać się członkiem UE bez Naddniestrza. Tyraspol formalnie promuje to rozwiązanie.
Czy faktycznie jest to możliwe?
Jakie są realne interesy stron?
Zapraszam do lektury mojej analizy dla Instytut Europy Środkowej. Link w pierwszym komentarzu.
Fot. A. Palamar, na zdjęciu kompleks memorialny w Benderach.

W Naddniestrzu larum grają

Naddniestrzańskie władze zaalarmowały obywateli, że w Mołdawii szkolona jest grupa bojowa, której celem będzie realizacja ataków terrorystycznych na terenie nieuznanej republiki. Następnie tak zwany prezydent Naddniestrza Wadim Krasnosielski wezwał Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego i Ministerstwo Obrony do zwiększenia wysiłków na rzecz ochrony granicy, nakazał realizację ćwiczeń w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi, oraz „podtrzymanie wysokiej gotowości bojowej”.
O co chodzi?
O cło! Bo od 1 stycznia firmy z Naddniestrza muszą odprowadzać opłatę celną do mołdawskiego budżetu.
Więcej w mojej analizie dla Instytut Europy Środkowej. Link w pierwszym komentarzu.

Fot. A. Palamar
(Zbieżność treści fotografii z tekstem nie jest przypadkowa, jednak zdjęcie jest sprzed ok. 10 lat, a uwieczniono na nim zupełnie inne wydarzenie)

Polecamy rzeczowy tekst o sytuacji politycznej w Rumunii http://www.pism.pl/publikacje/biuletyn/nr-40-1613 #

Próby zmian prawa antykorupcyjnego w Rumunii: implikacje dla polityki wewnętrznej i europejskiej 29 stycznia został powołany trzeci już gabinet rządzącej od roku koalicji Partii Socjaldemokratycznej (PSD) oraz Sojuszu Liberałów i Demokratów (ALDE). Zamierzeniem nowego rządu premier Vioriki Dăncili jest złagodzenie prawa antykorupcyjnego. Zmiany te są krytykowane w USA i w Unii Europ...

Władze kolejnych mołdawskich wiosek deklarują przyłączenie do Rumunii.
Podpisane deklaracje mają wymiar czysto symboliczny. Organizatorzy akcji – platforma obywatelska Actiunea 2012 – planują, że w stulecie przyłączenia Besarabii do Rumunii analogiczną decyzję podejma władzę stu miejscowości. Jak do tej pory jest ich dziesięć, a stulecie będzie obchodzone 27 marca 2018 r. Ciężko powiedzieć czy im się uda, trzeba jednak przyznać, że akcja jest dość pomysłowa i efektowna. Prezydent Igor Dodon, który przedstawia się jako polityk prorosyjski, zwołał już w tej sprawię Radę Bezpieczeństwa.
Jesienią 2018 r. w Mołdawii odbędą się wybory parlamentarne. Możemy spodziewać się, że podobnych acji będzie więcej. Doskonale skupiaja uwagę społeczeństwa na kwestiach tożasamości i geopolityki, odciągając uwagę od bardziej przyziemnych, codziennych problemów kraju, które można by dość szybko rozwiązać. Ale to w dalszej perspektywie groziłoby zachwianiem systemu (gdzie jest miliard???). Z perspektywy „prozachodniego” rządu i „prorosyjskiego” prezydenta jest to sytuacja win-win.

Местные власти еще одного села подписали декларацию об объединении с Румынией – NewsMaker Местные советники и мэр села Нишкань Каларашского района приняли символическую декларацию об объединении с Румынией, сообщает realitatea.md. Декларацию подписали 2 февр...

Rumuński premier Mihai Tudose podał sie do dymisji po tym jak Komitet Wykonawczy Partii Socjaldemokratycznej wycofał swe poparcie dla niego. Jest to efekt konfliktu pomiędzy Tudose a przewodniczącym partii Liviu Dragnea, który narastał od kilkunastu tygodni. Tudose rządził 7 miesięcy. Jego poprzednik 6. Czy prezydent Klaus Iohannis zgodzi się ponownie nominować kandydata PSD? Wcześniej zapowiadał, że tego nie zrobi. W tle jest konflikt o reformę wymiaru sprawiedliwości, której sprzeciwia się duża część obywateli i właśnie prezydent. Niewykluczone, że Rumunie czekam poważny kryzys polityczny.

Media: Romania’s PM resigns after losing his party support - Romania Insider Romania’s prime minister Mihai Tudose announced his resignation on Monday evening, during the Social Democratic Party’s executive committee meeting, according to political sources quoted by news televisions. Most of PSD’s executive committee members voted in favor of withdrawing political supp...

Antykorupcyjny organ Komisji Europejskie podda ewaluacji ustawy reformujące wymiar sprawiedliwości w Polsce i w Rumunii. Wczoraj w Bukareszcie odbył się kilkutysięczny protest przeciw reformom proponowanym przez koalicję rządzącą, manifestacje odbywały się też w wielu innych miastach. Organizatorzy protestu, którymi są organizacje pozarządowe, uważają, że zainicjowane ustawy podporządkowują wymiar sprawiedliwości koalicji rządzącej. Do protestu przyłączyli się liderzy opozycji, wsparł go również prezydent Klaus Iohannis. Kilkanaście dni wcześnie USA zaapelowały do rumuńskiego parlamentu by przyjmował kontrowersyjnych ustaw.

Council of Europe anti-corruption body evaluates new justice legislation in Romania and Poland - Romania Insider The Council of Europe Group of States against Corruption (GRECO) decided last week to carry out ad hoc urgent evaluations of the draft laws concerning the judiciary in Romania, and on two draft laws on the reorganization of the Supreme Court and of the National Council of the Judiciary in Poland. In...