Nauka po głębszym

Mówisz ropa i wszystko jasne. A gaz to gaz, o co innego może chodzić. No chyba, że... może jednak chodzi o tą dziwną ciecz w ranie? 🤔 Tlen to w sumie też gaz... i azot... i hel. No chyba, że Hel. Skąd to się w ogóle wzięło?

Okazuje się, że nazwa ropa wywodzi się od starosłowiańskiego. Ropa oznaczało płyn, ciecz, wilgoć, a więc niegdyś używano tego słowa na określenie wszelkiej mazi, nawet tej z rany, stąd pewnie skojarzenie naszych przodków. Z kolei gaz to już historia bardziej naukowa. Słowo to wzięło się od greckiego chaos (χάος), a spopularyzował je w XVII wieku flamandzki uczony Jan Baptista van Helmont, który nazwał tak "ducha" wydobywającego się z fermentujących substancji (my też mamy tu skojarzenie z pewnym duchem puszczy 👻). No i proszę, od chaosu, przez napoje wyskokowe do gazu😄.

A jak to wygląda w innych językach? W angielskim 🇬🇧 oil pochodzi od łacińskiego oleum (oliwa), a gas to po prostu skrócony gasoline albo wzięte z holenderskiego gas. Niemcy 🇩🇪 mają Öl (znowu od oleum) i Gas. Francuzi 🇫🇷 mówią pétrole (od łacińskiego petra oleum - olej skalny) i gaz. Swoją drogą olej skalny również kiedyś pojawiała się w języku polskim. Rosjanie 🇷🇺 używają нефть (neft’) od perskiego naft i газ (gaz). Hiszpańskie 🇪🇸 petróleo to znowu łacina.

A tymczasem, jak ktoś chce być dokładniejszy i nie szkoda mu czasu na dodatkowe słowo to zawsze może mówić ropa naftowa i gaz ziemny.

Kiedy myślimy o ropie, zwykle wyobrażamy sobie platformy wiertnicze, płonące pochodnie i pustynie pełne szybów naftowych. A potem wpływa bohater drugiego planu: tankowiec 🚢. Kilkaset metrów długości, dziesiątki metrów szerokości i ładunek, od którego potrafi zależeć gospodarka całych państw.

Zbiornikowce należą do morskich rekordzistów 🏆. Logika za tym teoretycznie była dobra - więcej statku => więcej ropy w statku => więcej hajsu dla koncernu 💰. No tylko, że infrastruktura sama nie urośnie. Niech ten problem zobrazuje podział tankowców od najmniejszych do największych z ich jakże oryginalnymi nazwami:

Panamax - mały grubas 🐋, wchodzi w oryginalną infrastrukturę Kanału Panamskiego.

Aframax - pewnie myśleliście, że to coś z Afryką? Takiego! 😱 Nazwa pochodzi od Average Freight Rate Assessment (AFRA). To w sumie po prostu taki statek nie za mały, nie za duży. Powinien się zmieścić w większości portów.

Suezmax - znowu bez zaskoczeń 😅, największe co można wcisnąć do Kanału Sueskiego.

Very Large Crude Carrier - taki solidny grubas 🐳. Nie może pływać na skróty, ale to nie znaczy, że schudnie.

Ultra Large Crude Carrier - jakby komuś było mało i chciał mieć jeszcze większy tankowiec niż tankowiec sąsiada 🏠.

Ograniczenia w użytkowaniu kanałów, portów, ale też ogromne koszty budowy, a dalej eksploatacji półkilometrowej barki. Także, jak widać były powody, dla których tankowce przestały rosnąć gdzieś od lat 70tych. No to rzućmy jeszcze okiem na największych tłuściochów 👀.

TT Knock Nevis (lub Seawise Giant lub Happy Giant lub Jahre Viking… uff zapomniałem o czymś?) to rekordzista. 460 m długości (dla porównania: Pałac Kultury i Nauki ma „tylko” 237 metrów wysokości 🏙️) oraz 69 m w pasie… znaczy szerokości. A wsadzić do niego można było 565 tys. ton ropy. Gdyby zapełnić go pierogami to udałoby się wyżywić pół Europy 🥟, a na dokładkę prawdopodobnie zostałby jeszcze jeden.

Francuski Batillus to numer dwa na liście najdłuższych na świecie licząc 414 m. Na szerokości też nieco mniej, bo 63 m, ale wcale nie brał tak dużo mniej ropy. 555 tys. ton na raz to wciąż imponujący wynik, także pewnie zabrakłoby pieroga na dokładkę 🥟.

A to arcydzieło na obrazku oczywiście wygenerowane 🎨. Nie mogliśmy się powstrzymać przed przetestowaniem „zamień bohaterów mema w tankowce”. 🙄

Szukające, prawda!? Całe życie w kłamstwie! No bo przecież jeśli ropa nie jest z dinozaurów 🦖 to z czego? 🧐 Z tankowca?? 🛳🛳🛳

Otóż zgodnie z obecną wiedzą naukową, kopaliny węglowodorowe zanim zaczęły zasilać nasze pojazdy, rzeczywiście były materią organiczną. Tylko, że niezbyt dużą, a wręcz mikroskopijną - większość materiału stanowił fitoplankton (czyli mikroorganizmy roślinne) oraz zooplankton (plankton zwierzęcy który dryfuje sobie w morzach i oceanach). Także o ile żaden T-Rex został wychowany przez plemię krwiożerczych krewetek to raczej ciężko mu było się załapać do tego elitarnego grona. Chyba, że akurat był z żoną na wakacjach w Mielnie kiedy nadeszło wielkie wymieranie... 🤔

A jak ten cały plankton zamienił się w gaz i ropę jaką wszyscy znamy i kochamy? O tym w najnowszym odcinku podcastu Nauka po głębszym! Ponadto, dowiecie się z niego również:
- Jak wygląda, pachnie, a może nawet smakuje ropa naftowa? 👨‍🍳
- Czy gaz ziemny zawsze musi być gazowy? 🧞
- Do czego służą te kiwające się konie na polach naftowych? 🐴
- Gdzie w Polsce można znaleźć największe złoża czarnego złota? 🛢🛢🛢

Serdecznie zapraszamy! 😁

Pozostajemy dalej w klimacie latania 🛩️. Znacie ten moment, kiedy samolot podchodzi do lądowania i skrzydło robi bzzzz, zgrzyt ruszając różnymi częściami? To wszystko nazywa się, jakże oryginalnie i niezbyt konkretnie... mechanizacją skrzydła ✨.

No to teraz do czego to służy, oprócz intrygowania tych pasażerów, którzy zamiast na ekran telefonu 📱 wyglądają przez okno? Zwykle spotyka się jakiś wariant definicji, że ich zadaniem jest zmiana aerodynamiki skrzydła w odpowiedniej fazie lotu 🛬. Czasem mówi się, że jej rolą jest modyfikacja profilu lotniczego, aby poprawić jego właściwości w danym momencie. Obie te definicje nie są jakoś szczególnie dużo mówiące... Jeszcze na domiar złego mechanizacja… nie musi być zmechanizowana. 😉

Generalnie chodzi o odwieczny konflikt: to, co dobre przy małej prędkości, zwykle przeszkadza przy dużej i odwrotnie. Taka to wredna aerodynamika 😡. Stąd najczęściej niektóre elementy się chowają i wyciągają, kiedy trzeba. Dlatego z reguły kojarzymy je ze startem 🚀 i lądowaniem 🛬.

🛩️Klapy – każdy kiedyś widział klapę (i nie chodzi o bardzo nieudaną imprezę 🫠). Chociaż inżynierowie w lotnictwie lubią pokazać, że są mądrzy i nawet klapa może mieć dziwne kształty 🤓. W każdym razie klapa robi ziuuu, powietrze się odbija, samolot leci lepiej, ale ma większy opór.

🛩️Lotki – oczywiście nie te do badmintona 🏸, chodzi o ten wychylający się kawałek listwy, przez który samolot się przechyla na bok. Czasem występują w formie 2 w 1 (w cenie 3💸) i wchodzą w związek z klapami, tak rodzą się klapolotki.

🛩️Sloty, slaty, skrzela i inne płuca palacza – generalnie chodzi o dziurę w przedniej części skrzydła, ale bez obaw, zrobioną specjalnie, często powstającą przez odsunięcie odpowiedniego elementu. Dzięki niej część powietrza spod skrzydła może iść na wycieczkę nad skrzydło i pomaga mu w robocie, szczególnie przy dużych kątach natarcia.

🛩️Spoiler – zwany hamulcem aerodynamicznym. Tu chyba wiele dodawać nie trzeba, hamuje, kiedy potrzeba 🚦.

🛩️Winglety – impostor wśród mechanizacji, z reguły wcale się nie rusza. To ten zawinięty do góry (choć czasem również w dół) haczyk na samej końcówce skrzydła. Pomaga utrzymać powietrze w ryzach, żeby nie uciekało bokiem. Cichy bohater 🦸‍♂️, zmniejsza opór w całym locie i zużycie paliwa 💰.

Dotarliście do końca? Gratulujemy! 🎉 Tutaj pieczątka i puchar 🏆. Od teraz jesteście certyfikowanymi ekspertami z czapy na temat lotnictwa i możecie chwalić się znajomym, że wiecie, czemu to się rusza! 😎

W ostatnim odcinku dowiedzieliśmy się czym jest aerodynamika i jak pozwala samolotom unosić się w powietrzu. ✈✈✈ A jeśli spadać - to w miarę kontrolowany sposób. 🛬
W naszym kolejnym nagraniu dalej zostajemy w przestworzach ale najpierw... pora na kontrolę! 👮👮‍♀
HOLA HOLA, paszporcik, rączki pokazać, jest jakaś elektronika w bagażu?! 🥷🥷🥷
Bezpieczeństwo to słowo klucz i podstawowa zasada którą kierują się linie lotnicze, szczególnie te pasażerskie. Każdy, nawet najdrobniejszy wypadek jest szczegółowo analizowany przez panele ekspertów i stwarza nowe procedury lub systemy które mają mu w przyszłości zapobiec. System ostrzegania przed zderzeniem? Jest. System ostrzegania przed bliskim spotkaniem z Ziemią (poza lądowaniem)? Jest. Tysiące algorytmów pilnujących w czasie rzeczywistym pozycji samolotu, prędkości, paliwa i wszystkich jego parametrów? Są. Nie bez powodu lotnictwo jest statystycznie najbezpieczniejszym środkiem transportu na naszej planecie. 📊 Jeśli chcecie wiedzieć jak mocno wygrywa w porównaniu z transportem lądowym albo kolejowym - posłuchajcie najnowszego odcinka! A w nim:
- Jakie jest prawdopodobieństwo, że nie dolecicie na wakacje w Grecji? 🏖️
- Czy pilot ma zawsze rację? 👮
- Jak często trzeba przybić przegląd w samolocie? 🛠️
- Jakie kroki bezpieczeństwa są podejmowane na lotnisku przed startem? 🩻
Serdecznie zapraszamy! 😉

Ekranoplan - czyli co powstanie, gdy zamkniesz na noc w hangarze samolot z poduszkowcem 🛩️🤔. O tych dziwnych machinach nibylatających wspomnieliśmy w naszym ostatnim odcinku, ale sami siebie nie zawsze słuchamy, więc zacznijmy od początku 😅.

Ekranoplan to w sumie taki samolot. Tylko, że lata nisko. I głównie nad wodą 🌊. Jego wyjątkowość polega na tym, że bliskość powierzchni redukuje tzw. opór indukowany. Moglibyśmy teraz strzelić artykuł naukowy, żeby to objaśnić, ale my nie mamy na to czasu ⏳, a Wy i tak byście tego nie przeczytali 📚😴, więc idziemy na skróty. Powietrze, które opływa skrzydło od góry i dołu, lubi robić sobie takie wiry, jak się łączy razem 🌀. Wyglądają one ładnie na kolorowych symulacjach 🎨, ale generalnie to ich nie lubimy. Czasem mówi się, że ten opór "kradnie" siłę nośną 🦅. No to szorujemy złodzieja po łapkach efektem przypowierzchniowym 🦵💨. Rośnie siła nośna, spada opór aerodynamiczny. Profit!
To co robi poduszkowiec wydaje się podobne, ale jednak nie. Więc może to bardziej krzyżówka motorówki 🚤 i samolotu ✈️?

Skoro fizykę mamy już profesjonalnie wyłożoną 👨‍🏫, przejdźmy do historii 📜. W sumie większym zainteresowaniem ekranoplany obdarzono jedynie w Związku Radzieckim. Syberyjskie rzeki 🏞️, liczne wody przybrzeżne 🌊, czy największe jezioro świata, dla niepoznaki nazywane morzem 🌍. Wszędzie tam planowano je zastosować. Można powiedzieć, że teren sprzyjał. Jednym z ciekawszych projektów była Wołga-2, która miała być swoistą wodną taksówką 🚖 zasuwającą 150 km/h z 8 pasażerami. Zbudowano 12 sztuk, ale po serii wypadków 💥 wszystko wzięło w łeb 💀.
Oczywiście w Związku Radzieckim nie zainteresowano się nimi bez powodu. Sowieccy decydenci dobrze wiedzieli, że ich lud nie potrzebuje takich luksusów, jak nowoczesny transport 🚌, kanalizacja 🚽 czy pełny żołądek 🍽️, a jedynie potężnego imperium. Jeśli można wyobrazić sobie zastosowanie czegoś wojskowo 🎖️, to ruble też się znalazły 💰.
W ten oto sposób powstało to, co zaspamuje Wam przeglądarkę, gdy spróbujecie dowiedzieć się czegokolwiek o ekranoplanach - Kaspijski Potwór 🐉 i Projekt 903 Łuń.
Pierwszy z nich, stworzony w latach 60-tych, był ważącym prawie 550 ton monstrum, napędzany przez 10 silników turboodrzutowych zasuwał z prędkością 650 km/h po Morzu Kaspijskim przez 15 lat, aż się wywalił i sobie łeb rozwalił 💥. Projekt był tak tajny 🕵️‍♂️, że nie dorobił się nawet zbyt wielu zdjęć.
Znacznie bardziej fotogeniczny był jego następca Łuń 📸, który zaaplikował najważniejszy wniosek z testów - nadaje się na wojnę. Nieco mniejszy, nieco wolniejszy, ale za to uzbrojony 💪. Sześć rakiet kierowanych 🚀 i cztery działka 23mm 🔫. Do tego solidna ładownia dla wojsk 🚛. Jeden zbudowano, drugi był w drodze… ale ZSRR też się wywrócił na twarz 😵, i prace przerwano.
Co ciekawe, ten jeden jedyny egzemplarz nie został rozwalony, nikt go też o dziwo nie rozkradł. Tylko sobie stał i rdzewiał 🏗️. Aż w 2020 odholowano go do Dagestanu, gdzie ma stać się elementem Parku Patriotycznego 🏛️, ponoć ma być nawet odrestaurowany 🛠️.

Panie pilocie! 👨‍✈ Dziura w samolocie! ✈✈✈
Tak, tak - już od najmłodszych lat ostrzegaliśmy przelatujące beztrosko po niebie samoloty przed niebezpieczeństwami utraty siły nośnej. 😇 Nie zliczymy ilu pilotom i załogom uratowaliśmy w ten sposób życie! 🦸

W życiu każdego człowieka nadchodzi taki dzień kiedy zadaje sobie jedno bardzo ważne pytanie - w jaki sposób profil aerodynamiczny skrzydła i kąt natarcia przekłada się na generowaną siłę nośną? 🧐 Odpowiedź na to i inne pytania daje nam aerodynamika. 🍃 To dział mechaniki płynów który choć dobrze znany nielicznym, kieruje procesami napędzającymi nasz świat, szczególnie ten skrzydlaty i latający. To ona opowiada za lot samolotów, szybowanie ptaków, rozwalone zatoki po wiosennym spacerze i opór powietrza który sprawia że 5 minutowa wycieczka rowerem po bułki zamienia się w morderczą wyprawę gdzie każda sekunda to walka o przetrwanie... 🦖🦖🦖 Dobrze, że mamy zamrożony chleb w zamrażarce. 🍞

W najnowszym odcinku przyglądamy się aerodynamice i zastanawiamy dlaczego samoloty latają. Dowiecie się m. in.:
- Co jest potrzebne samolotom do latania? 🛩
- Jaką moc ma silnik lotniczy? 🔥
- Na ile sposobów można latać? 🦅🦆🕊🐧🐡
- Dlaczego lepiej nie wkurzać pszczół? (spoiler: bo rozwalą Ci chatę) 🐝

Serdecznie zapraszamy!

Już w tą sobotę zapraszamy was wszystkich bardzo serdecznie na Imladris - Krakowskie Weekendy z Fantastyką gdzie mamy ogromną przyjemność przedstawić dwie bardzo merytoryczne i głęboko przemyślane prelekcje 🙃

W sobotę o 14:00 w Sali prelekcyjnej 5 powitamy was opowieścią o PRAWDZIE ukrywanej przed nami przez światowe rządy, illuminatów i innych pracowników firm oświetleniowych w prelekcji "Teorie spiskowe i wino bananowe". Jeśli kiedykolwiek doszliście do wniosku, że żyjecie w symulacji, lekcje historii ukrywają przed nami prawdę o Wielkiej Lechii i legendarnej księżniczce Grażynie a ptaki nie istnieją, ta prezentacja tylko utwardzi was w tym błędzie! 😉

Tego samego dnia, o godzinie 20 w tej samej sali na dobranoc mamy coś dla tych którzy od dziecka czytając o Układzie Słonecznym marzyli - to wszystko będzie kiedyś moje! 😤 Poradnik dla domorosłego kosmicznego imperatora czyli prelekcja pod tytułem "Jak podbić najbliższy kosmos?" pokaże wam z jakimi problemami musimy się mierzyć przy odkrywaniu innych planet i dlaczego nie mamy jeszcze (chyba?) paczkomatu na Marsie. 👾

Serdecznie zapraszamy i do zobaczenia w ten weekend w Krakowie! 😁

Serdecznie zapraszamy na Imladris - Krakowskie Weekendy z Fantastyką, który odbywa się za tydzień a podczas którego mamy zaszczyt ponownie w tym roku wystąpić 🥰

Przygotowaliśmy dla was dwie prelekcje, jedna wymarzona dla wszystkich fanów Archiwum X, druga zaś to gratka dla każdego domorosłego kosmicznego imperatora! Więcej szczegółów w następnym tygodniu 😁

Nauka po głębszym
🐉(Nie)poważni odkrywcy i popularyzatorzy nauki – poznajcie ekipę, która pokazuje, że nauka może być zabawna i nieoczywista.

👉 W luźnym stylu objaśniają arkana nauki i techniki – od radioaktywnych zabawek po eksplorację kosmosu.
👉 Ich prelekcje towarzyszą konwentom, pubom i podcastom – i tak, czasem wpadną też do waszej lodówki.
👉 Poruszają tematy od historii pierników po nieśmiertelne meduzy, od kąpieli w Helu po… kąpiele na Helu!
👉 Memy. Dużo memów.

Akredytacja: https://nakonwent.pl/

Jesteśmy przekonani, że nasi fani posiadają ogromną wyobraźnię, ale po coś Bóg dał ludziom oczy 👀. Nie tylko po to żeby robić rzeczy na oko… 🪚 Także zdając sobie sprawę z drobnych niedoskonałości naszych opisów postanowiliśmy przygotować Wam obrazki z omawianymi mniej lub bardziej latającymi wynalazkami 🚁 😛

Ach te wieczne problemy na drogach. 🚗🚕🚙 A to korek, a to remont, a to asfalt zwinięty na zime... 🥶 Dojazd do pracy, który zajmuje dłużej niż sama praca (po odjęciu przeglądania memów w trakcie). Kolejne wytramwajenie, przez które spóźniasz się na wykład i nie możesz zająć miejsca w ostatniej ławce żeby grać w heroesy z kolegami.

Ale już nie długo! Nasi dzielni inżynierowie wciąż szykują rozwiązanie wielu problemów z komunikacją miejską i podmiejską na miarę naszych czasów! Pamiętacie Powrót do przyszłości i latające deskolotki? Już w 2026 roku pojawić się mają pierwsze osobiste pojazdy latające, a na niebie nad miastami śmigać zaczną latające taksówki. W najnowszym odcinku przyjrzeliśmy się inżynieryjnym cudom które w niedalekiej przyszłości sprawią, że kto wie, dlaczego by nie, po bułki do piekarni będziemy śmigać latającymi skuterami a buty (do chodzenia) staną się staromodnym reliktem dawnych czasów!

- Co ma wspólnego Archiwum X z latającymi samochodami? 👽
- Jak mogą wyglądać latające samochody i skutery? 🚁
- Czy mamy Gwiezdne Wojny w domu? 👾
- Co łączy Polskę z latającymi pojazdami? 🏂

O tym i wiele więcej możecie dowiedzieć się w najnowszym odcinku naszego podcastu. Serdecznie zaprasamy!

👽