Sekcja Archeologii Śródziemnomorskiej SKNA UWr

Nowa nazwa, nowa strona, nowy początek!

Zapraszamy wszystkich obserwujących do śledzenia naszej nowej strony: https://www.facebook.com/profile.php?id=61569510286295&mibextid=LQQJ4d&rdid=gIuUTaKJt6aykuA6&share_url=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fshare%2F15PWwUuyJ9%2F%3Fmibextid%3DLQQJ4d

Wraz z adresem zmienia się również nazwa, a wraz z nią podejmowana przez nas tematyka. Od teraz będziemy pisać nie tylko o antyku i świecie śródziemnomorskim ale także poruszać tematykę fascynującego regionu Bliskiego Wschodu. To na tym obszarze pojawiały się (jak zawsze w archeologii warto tu dodać słowo prawdopodobnie😉) jako pierwsze te elementy, które później miały kształtować resztę ludzkiej historii. Mowa tu o powstaniu pierwszych złożonych systemów religijnych, kształtowaniu się elit, budowie pierwszych miast a następnie cywilizacji. Krótko mówiąc - ex oriente lux! Oczywiście, na naszej nowej stronie nie zabraknie również postów dla osób zafascynowanych antykiem.

Jednocześnie chcielibyśmy podziękować wam, naszym obserwującym, za te wszystkie lata kiedy mogliśmy wspólnie tworzyć ten profil. Cieszy nas, że tematyka archeologii i antyku ma tak szerokie grono odbiorców i ciągle przyciąga nowych zainteresowanych. Mamy nadzieje, że w ramach naszych postów, byliśmy w stanie przenieść was nieco w czasie i przybliżyć nieco ten fascynujący świat. Obiecujemy robić to dalej 😄

Do zobaczenia na nowej stronie!

Strażniczki ogniska domowego w starożytnym Rzymie/Guardians of the hearth in ancient Rome.

🇵🇱/🇬🇧 (english text below)

🇵🇱Dzień kobiet już za nami, ale my nie zapominamy o płci pięknej i przychodzimy do was z krótkim artykułem na temat prawdopodobnie najbardziej wpływowych kobiet w starożytnym Rzymie- czyli westalek.

Niewątpliwie najbardziej poważanymi kobietami w starożytnym Rzymie były kapłanki bogini Westy, znane również jako westalki. Kult tej bogini należał do najstarszych i uważa się, że został ustanowiony w trakcie panowania Numy Pompiliusza (legendarnego następcy Romulusa, 715-673 p.n.e.).

Początkowo kapłanek było zaledwie dwie, lecz z czasem liczba ta powiększyła się aż do sześciu.

Westalki wybierał w drodze losowania najwyższy kapłan – Pontifex Maximus. Najciekawszy jednak jest fakt, iż świętą kapłanką nie mogła zostać każda dziewczyna żyjąca w danym momencie w Rzymie. Dobór kandydatek podlegał bowiem bardzo restrykcyjnym regułom. Były to dziewczęta w wieku od 6 do 10 lat, urodzone w szanowanych i majętnych rodach – pierwotnie patrycjuszów. Kandydatka musiała być dziewicą bez jakichkolwiek defektów na ciele, nie mogła być nawet półsierotą.

Młoda westalka zobowiązana była do trzydziestoletniej służby, jednak większość z nich decydowała się pozostać w stanie kapłańskim do końca życia. Młoda adeptka musiała zamieszkać wraz z innymi kapłankami w świątyni na Forum Romanum zwanej Atrium Vestae, gdzie pod czujnym okiem przełożonej Virgo Vestalis Maxima żyła i wypełniała swoje obowiązki.

Do najważniejszych zadań westalek należało pilnowanie świętego ognia i składanie ofiar, a także pieczenie świętych solonych placków zwanych mola salsa (przypominające formą dzisiejszą hostię). Kapłanki dbały także o święte przedmioty, strzegły i rytualnie czyściły świątynię i magazyn. Ich zadania były niezwykle ważne dla dobrobytu Rzymu i jego mieszkańców, o czym świadczą kary stosowane za ich niewykonanie, gdyż za niedopilnowanie świętego ognia, które doprowadziło do jego zgaszenia, kapłankę czekała chłosta. Karą za niedochowanie ślubu czystości było zamurowanie żywcem lub spalenie.

Dlaczego Rzymianie wybrali tak okrutną karę dla swoich najświętszych kapłanek? Odpowiedź jest prosta- ze względu właśnie na tę świętość! Nikt nie miał bowiem prawa przelać krwi westalki. Ze względu na to skazywano je zazwyczaj na zamurowanie żywcem, pozostawiając jedynie małe okienko, przez które dostarczano niewielką ilość pożywienia. W efekcie kapłanka umierała z głodu.

Zdarzało się, że w wielkich tragediach i klęskach dotykających Rzym doszukiwano się winy westalek, które miały złamać śluby czystości. W roku 216 p.n.e. na wieść o klęsce pod Kannami skazano aż 2 kapłanki – jedną z nich zmuszono do samobójstwa, drugą zamurowano żywcem. Na śmierć przez zagłodzenie skazano także trzy złapane na skandalu seksualnym westalki w roku 114, oraz kolejne trzy w roku 83. W roku 90 żywcem pogrzebana została nawet najwyższa Virgo Vestalis Maxima- Kornelia.

Westalki łączyły w sobie wszystkie role kobiece, dlatego też Szata, którą nosiły odpowiadała strojowi matrony, fryzura upięta w sześć loków charakterystyczna była dla panny młodej, a czystość, którą winne były zachować, łączyła je z niewinnością młodych panien. W ich osobie połączone było także religijne życie domowe z życiem społeczności – ich gospodarstwem domowym był Rzym i jeśli coś nie ułożyło się w nim pomyślnie, oddziaływało to na wszystkich.

Kapłanki bogini Westy były bardzo cenione w społeczeństwie rzymskim, a do tego niezwykle wpływowe zwłaszcza wtedy, kiedy postanowiły wstawić się za kimś wstawić. Towarzyszyli im liktorzy (forma ochroniarza), mogły korzystać z zaszczytnych miejsc w teatrze, posiadały prawo łaski wobec skazanych, a ich świadectwa równoznaczne były z przysięgą. W ich świątyni przechowywane były też testamenty m.in. Cezara i Marka Antoniusza.

O westalkach w historii Rzymu słyszy się powszechnie niewiele, warto jednak spojrzeć na świat imperium również od tej strony, dlatego przyjemnością było pisanie dla was tego artykułu.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

🇬🇧Women's Day is already behind us, but we don't forget about the fair s*x and we come to you with a short article about probably the most influential women in ancient Rome - the Vestal Virgins.

Undoubtedly, the most respected women in ancient Rome were the priestesses of the goddess Vesta, also known as Vestal Virgins. The cult of this goddess was one of the oldest, believed to have been established during the reign of Numa Pompilius (the legendary successor of Romulus, 715-673 BCE).

Initially, there were only two priestesses, but over time this number increased to six. The Vestal Virgins were chosen by drawing lots by the highest priest - the Pontifex Maximus. However, the most interesting fact is that not every girl living in Rome at the time could become a sacred priestess. The selection of candidates was subject to very strict rules. They were girls aged 6 to 10, born into respected and wealthy families - originally patricians. The candidate had to be a virgin without any defects on her body, not even an orphan.

A young Vestal Virgin was obligated to serve for thirty years, but most of them chose to remain in the priesthood for life. The young initiate had to live with other priestesses in the temple on the Roman Forum called the Atrium Vestae, where, under the watchful eye of the head priestess, the Virgo Vestalis Maxima, she lived and fulfilled her duties.

Among the most important tasks of the Vestal Virgins were guarding the sacred fire and offering sacrifices, as well as baking sacred salted cakes called mola salsa (resembling today's form of the host). The priestesses also cared for sacred objects, guarded and ritually cleansed the temple and storage area. Their tasks were extremely important for the well-being of Rome and its inhabitants, as evidenced by the penalties imposed for their failure to perform their duties. For neglecting the sacred fire, which led to its extinguishment, a priestess would be whipped. The punishment for breaking the vow of chastity was being walled up alive or burned.

Why did the Romans choose such a cruel punishment for their holiest priestesses? The answer is simple - because of their sanctity! No one had the right to shed the blood of a Vestal Virgin. Therefore, they were usually condemned to be walled up alive, leaving only a small window through which a small amount of food was provided. As a result, the priestess died of starvation. In times of great tragedies and disasters affecting Rome, blame was sought on the Vestal Virgins, who were believed to have broken their vows of chastity. In 216 BCE, upon hearing of the defeat at Cannae, two priestesses were sentenced - one was forced to commit su***de, the other was walled up alive. Three Vestal Virgins caught in a s*xual scandal were sentenced to death by starvation in 114 BCE, and another three in 83 BCE. In 90 BCE, even the highest Virgo Vestalis Maxima, Cornelia, was walled up alive.

The Vestal Virgins embodied all the roles of women, so the attire they wore corresponded to that of a matron, the hairstyle tied in six locks was characteristic of a young maiden, and the purity they were required to maintain connected them with the innocence of young maidens. They also combined domestic religious life with community life - their household was Rome, and if anything went wrong in it, it affected everyone.

The priestesses of the goddess Vesta were highly esteemed in Roman society, and incredibly influential, especially when they decided to intercede for someone. They were accompanied by lictors (a form of bodyguard), could enjoy privileged seating in the theater, had the right of pardon for the condemned, and their testimony was equivalent to an oath. In their temple were also kept wills, including those of Caesar and Mark Antony. Not much is commonly heard about the Vestal Virgins in Roman history, but it's worth looking at the world of the empire from this perspective as well, so it was a pleasure to write this article for you.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Mała encyklopedia kultury antycznej, Wyd. PWN, Warszawa 1983.

Warde Fowler, The Roman Festivals of the Period of the Republic. An Introduction to the Study of the Religion of the Romans, Waszyngton, Nowy Jork, Londyn 1969.H.H.

Scullard, Festivals and ceremonies of the Roman Republic, Londyn 1981.

https://imperiumromanum.pl/ciekawostka/westalki-i-ich-sluzba/amp/

JAK ŚWIĘTOWALI STAROŻYTNI GRECY?/
HOW DID THE ANCIENT GREEKS CELEBRATE?

🇵🇱/🇬🇧 (english text below)

Z racji tego, że weszliśmy w ostatni etap roku - grudzień - i wielkimi krokami zbliża się Boże Narodzenie, chcemy dzisiaj przedstawić Wam jedne z najhuczniej obchodzonych świąt w starożytnej Grecji.

Lenaje to święta ku czci boga płodności, dzikiej natury, winnej latorośli i wina - Dionizosa. Odbywały się one w miesiącu Gamelion, który współcześnie jest podzielony na styczeń i luty. W Atenach, Lenaje, wraz z Dionizjami i Antesteriami, wchodziły w skład zimowego cyklu świąt dionizyjskich. Za ich organizację odpowiadał archont, czyli najwyższy urzędnik polis w starożytnych Atenach, który przewodniczył radzie areopagu. Sama ich nazwa ma bezpośredni związek z Dionizosem, gdyż pochodzi od słowa lenos, które oznacza tłocznie do wyciskania winogrona.

Jeśli chodzi o przebieg święta to głównymi punktami programu była uroczysta procesja oraz zawody chórów tragicznych i komicznych, nawiązywał do nich odbywający się w tym czasie agon dramatyczny, na którym wystawiano dwie tragedie i pięć komedii. Dużą rolę w Lenajach odgrywały kobiety - jedne z najbardziej umiłowanych towarzyszek Dionizosa. Wybranki w trakcie uroczystości wykonywały eklektyczny taniec nawiązujący do zwyczajów i bujnego życia boga, niektórzy archeolodzy twierdzą, że tańce te zostały przedstawione na tzw. wazach lenejskich.

Większość z nas kiedy ma przytoczyć święto ku czci Dionizosa automatycznie wymieni Dionizje, jest to całkowicie zrozumiałe, gdyż o Lenajach - niestety- pamięta mało kto, dlatego cieszymy się, że mogliśmy Wam o nich opowiedzieć.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
🇬🇧
Due to the fact that we have entered the last stage of the year - December - and Christmas is fast approaching, today we would like to present to you one of the most celebrated holidays in ancient Greece.

Lenae are festivals in honor of the god of fertility, wild nature, vines and wine - Dionysus. They took place in the month of Gamelion, which is now divided into January and February. In Athens, The Lenae, together with the Dionysia and Anthesteria, were part of the winter cycle of Dionysian festivals. The archon, i.e. the highest official of the polis in ancient Athens, who chaired the council of the Areopagus, was responsible for their organization. Their name itself has a direct connection with Dionysus, because it comes from the word lenos, which means a press for pressing grapes.

As for the course of the holiday, the main points of the program were a ceremonial procession and competitions of tragic and comic choirs, which were related to the dramatic agon taking place at that time, during which two tragedies and five comedies were performed. Women played an important role in the Lenai - some of the most beloved companions of Dionysus. During the ceremony, the chosen ones performed an eclectic dance referring to the customs and lush life of the god. Some archaeologists claim that these dances were presented on the so-called Lenaic vases.

Most of us, when we have to mention a festival in honor of Dionysus, will automatically mention Dionysia, this is completely understandable, because - unfortunately - few people remember about Lenai, so we are glad that we could tell you about them

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Źródła:
Włodzimierz Lengauer: Starożytna Grecja okresu archaicznego i klasycznego. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 1999. ISBN 83-7181-083-0.

Mała Encyklopedia Kultury Antycznej. Warszawa: PWN, 1966

SKARABEUSZ - SYMBOL STAROŻYTNEGO EGIPTU/
SCARAB - SYMBOL OF ANCIENT EGYPT

🇵🇱/🇬🇧 (English text below)

Skarabeusz jest rodzajem małego chrząszcza, którego znakiem rozpoznawczym jest turlanie kulki gnoju. Większość z nas z pewnością nie znałaby dziś nawet jego nazwy, gdyby nie fakt, że nasz „przyjaciel” posiada niezwykłą, symboliczną przeszłość, sięgającą historii Starożytnego Egiptu. Stał się on w naszej kulturze, obok piramid czy mumii, jednym z głównych symboli starożytnego Egiptu. Został on włączony w poczet bóstw egipskich, przyjmując nazwę Chepri. W jego życiowej rutynie, jaką było przemieszczanie kuli, dostrzegano alegorię wędrówki słońca po niebie oraz zmartwychwstania.

Wiara w życie po śmierci była istotnym elementem wierzeń Egipcjan. To właśnie dzięki niej omawiany chrząszcz stał się nieodłącznym motywem w biżuterii Starożytnego Egiptu. Amulety w postaci skarabeuszy stały się tam niezwykle popularne już ok. 2000 r. p.n.e. Ich zadaniem było chronienie serca zmarłego. Zaowocowało to masową produkcją przedmiotów zarówno dla żywych jak i umarłych. Przyjmowały one różnorakie formy.

Skarabeusze stanowiły ważną część bransolet, pektorałów, naszyjników, figurek czy też pierścieni. Często wykonywano je ze złota, karneolu, turkusu, a czasem również ze szklistego fajansu i ametystu. Zabytki te zdecydowanie przykuwają uwagę, ciesząc przy tym oko. Do jednych z najpiękniejszych i najbardziej znanych amuletów tego typu należą pektorały faraona Tutanchamona. Biżuteria ta dostarcza nam czasem także unikalnych i nietuzinkowych informacji. Jakich? Przykładowo podstawa skarabeusza sercowego Hatnefer posiada wygrawerowaną wersję Księgi Umarłych (rozdział 30A). Niesamowite, prawda?

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

We associate the scarab only with a small beetle whose trademark is to roll a ball of dung, but when it comes to Ancient Egypt, nothing could be further from the truth! It turns out, that our "friend" has a remarkable symbolic past. He was included among the Egyptian deities, taking the name Chepri. His life routine of moving a sphere was interpreted as the sun's journey through the sky and resurrection.

A faith in future afterlife was an essential part of Egyptian beliefs. It is thanks to them that the beetle in question became an integral motif in the jewelry of its people. Amulets in the form of scarabs became extremely popular in Ancient Egypt as early as ca. 2000 BC. Their function was to protect the heart of the deceased. This resulted in the mass production of items for both the living and the dead, which took a variety of forms.

Scarabs were an important part of bracelets, pectorals, necklaces, figurines or rings. They were often made of gold, carnelian, turquoise, but also glassy faience and amethyst. These antiques are eye-catching and are often a product of truly supreme craftsmanship. Among some of the most beautiful and well-known amulets of this type are the pectorals of Pharaoh Tutankhamun. This jewelry sometimes also provides us with unique and unusual information. For example, the base of Hatnefer's heart scarab has an engraved version of the Book of the Dead (Chapter 30A). Amazing, right?

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
Tekst/text: Aleksandra Jarosz
Źródła: zdjęcia i literatura/Sources: photos and literature
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/546338 (dostęp 19.03.2023).
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/545146 (dostęp 19.03.2023).
https://egypt-museum.com/winged-scarab-pectoral-of-tutankhamun/
https://www.forbes.com/sites/davidbressan/2019/05/19/gemstone-found-in-king-tuts-tomb-formed-when-a-meteor-collided-with-earth/
J.Morgan-Le Fay "Ancient Egyptian Jewellery: The design and manufacture of the pectorals of Tutankhamun", 2018
https://en.wikipedia.org/wiki/Scarab_(artifact)

CZY MINOJSKIE KOBIETY TO PROTOPLASTKI MODY?/
ARE MINOAN WOMAN THE PROGENITORS OF FASHION?

🇵🇱/🇬🇧 (English text below)

Wśród najstarszych cywilizacji epoki brązu w obszarze Morza Śródziemnego wyróżniamy kulturę minojską, rozwijająca się przede wszystkim na Krecie. Początek jej dynamicznego rozwoju przypadł na około 3000 rok p.n.e. Analizując minojskie freski i figurki oraz porównując je do innych przedstawień postaci wśród równolegle występujących kultur, wysnuto przypuszczenie, iż Minojczycy byli jedną z pierwszych cywilizacji na świecie, która doceniła rolę stroju jako czynnika uwydatniającego pożądane elementy sylwetki, krojąc i szyjąc ubrania bezpośrednio dopasowane do użytkownika.

Wśród kreteńskich znalezisk archeologicznych stosunkowo liczną grupę stanowią przedstawienia kobiet. Jednym z najciekawszych przykładów jest figurka tzw. Bogini Węży, która ukazuje archetyp ubioru minojskiego. Bogini nosi falbaniastą, warstwową, opadającą aż do ziemi spódnicę. Charakterystyczny gorset opatrzony krótkimi rękawami i dekoltem w serek odsłania i podkreśla jej piersi. Dzieła sztuki sugerują, że sylwetka klepsydry była wysoce ceniona w kulturze minojskiej. Niektórzy badacze uważają, że już u dziewcząt w młodym wieku dopuszczano się celowych modyfikacji ciała w celu osiągnięcia jak najszczuplejszego wcięcia w talii, mającego kontrastować z szerokimi biodrami oraz dużymi piersiami.

Występowanie tego typu stroju potwierdzają freski, które na dodatek doskonale oddają bogactwo kolorów, na jakie farbowane były tkaniny. We wzorze dominują odważne barwy podstawowe – czerwienie, żółcie i błękity. Aby uzyskać te odcienie, Minojczycy wykorzystali dostępne zasoby naturalne. Wiadomo, że z szafranu – obecnie najdroższej przyprawy na świecie – pozyskiwano żółty barwnik, natomiast ślimaki morskie Murex farbowały tkaninę na purpurowo.

Oczywiście kobiety minojskie nie stroniły także od biżuterii. Kolczyki, naszyjniki i bransolety w kształcie kółek, złote i szklane koraliki nadawały strojom jeszcze bardziej szykownego wydźwięku.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Among the oldest civilizations of the Bronze Age in the Mediterranean, we distinguish the Minoan culture, developing primarily in Crete. Its dynamic development began around 3000 BC. By analyzing the Minoan frescoes and figurines and comparing them to other representations of figures in parallel cultures, it has been assumed that the Minoans were one of the first civilizations in the world to appreciate the role of clothing as a factor that emphasizes the desired elements of the figure, cutting and sewing clothes directly tailored to the wearer.

Among the Cretan archaeological finds, representations of women constitute a relatively large group. One of the most interesting examples is the figurine of the so-called Goddess of Serpents, which shows the archetype of Minoan clothing. The goddess wears a frilly, layered, floor-length skirt. A distinctive bodice with short sleeves and a V-neck reveals and accentuates her breasts. Artwork suggests that the hourglass silhouette was highly valued in Minoan culture. Some researchers believe that girls at a young age may have undergone a deliberate modification of their body in order to achieve the slimmest possible waistline, which was to contrast with wide hips and large breasts.

The presence of this type of costume is confirmed by frescoes, which additionally perfectly reflect the richness of colors in which the fabrics were dyed. The pattern is dominated by bold primary colors - reds, yellows and blues. To obtain these shades, the Minoans used the available natural resources. It is known that saffron - currently the most expensive spice in the world - was used to obtain a yellow dye, while Murex sea snails dyed the fabric purple.

Of course, Minoan women did not shy away from jewelry either. Earrings, necklaces and bracelets in the shape of hoops, gold and glass beads gave the outfits even more chic overtones.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Tekst/ text: Natalia Suda

Źródła/ sources:
Francois Boucher. „Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX wieku”, 2009

Irma Kozina. „Historia mody. Od krynoliny do mini”, Warszawa, 2017

Brendan Burke. "Textiles." The Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean, Oxford University Press, 2012.

Zdjęcia/ photos:

Rekonstrukcja fresku minojskiego z pałacu w Knossos/
Reconstruction of a Minoan fresco from the palace of Knossos, "Ladies in blue"

Rekonstrukcja stroju minojskiego na podstawie fresków, Hellenistic Museum in Melbourne, Australia/
Reconstruction of the Minoan costume based on frescoes,
Hellenistic Museum in Melbourne, Australia

Figurka fajansowa „Wężowej Bogini” lub kapłanki odprawiającej obrządek, Knossos/
Faience figurine of the "Snake Goddess" or priestess performing the rite, Knossos

Veni vidi didici!!!
Kolejna lekcja łaciny i greki już za nami!

Od paru tygodni w poniedziałki od godziny 19:00 do godziny 21:00 w budynku naszego instytutu w ramach Sekcji Archeologii Śródziemnomorskiej organizowane są zajęcia z łaciny i greki prowadzone przez naszego kolegę Grzegorza Susa- absolwenta studiów licencjackich na kierunku filologia klasyczna na UWr, obecnie studiującego wraz z nami archeologię.

Zajęcia podzielone są na dwa bloki: pierwszy poświęcony łacinie oraz drugi zwracający się w kierunku języka starogreckiego. Podczas lekcji przerabiamy zagadnienia zarówno z gramatyki jaki i leksyki oraz- co według naszego prowadzącego jest najważniejsze- dużo czytamy! Cotygodniowe materiały i zadania ułatwiają naukę i systematykę pracy z tymi dwoma językami, co znacząco ułatwia naukę.

Jak więc widać praca wre, ale zawsze możemy liczyć na chwilę wytchnienia- w końcu każde z nas jeszcze studiuje! Tak więc jesteśmy bardzo zadowoleni i wdzięczni Grzegorzowi, a dzięki jego zajęciom nasza sekcja śródziemnomorska prężnie się rozwija.

Czekajcie na kolejne sprawozdania z najlepszych zajęć świata!

Salve!!!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst: Olek Nowak

Po dłuższej nieobecności nasza strona powraca, wynagradzając ją obszerniejszym niż zwykle tekstem. Dotyczy on słynnego rzeźbiarza Fidiasza i związanych z tą postacią znalezisk archeologicznych.
Miłej lektury!

FIDIASZ - NAJWIĘKSZY GRECKI RZEŹBIARZ I TO, CO PO NIM POZOSTAŁO/
PHIDIAS - THE GREATEST GREEK SCULPTOR AND WHAT REMAINS OF HIM

🇵🇱/🇬🇧 (English below)

Czytając o greckiej sztuce nie sposób nie natrafić na imię Fidiasz – słusznie, gdyż był on twórcą największych i najsłynniejszych greckich rzeźb. Żył w V wieku p.n.e., pochodził z Aten, ale ostatecznie trafił do Olimpii – miasta najbardziej znanego z igrzysk olimpijskich.

Fidiasz był wielkim artystą i inspiracją dla swoich następców. Sam zaś inspirował się poematami Homera, w szczególności jego opisami dzielnych herosów oraz wszechpotężnych bogów i bogiń – Fidiasz chciał, aby jego twórczość wzbudzała podobne, wzniosłe emocje. Był on odpowiedzialny przede wszystkim za tworzenie monumentalnych posągów bogów, takich jak Atena, Apollo, Afrodyta i Zeus. Jednakże spośród wszystkich jego dzieł do naszych czasów przetrwały jedynie płaskorzeźby, umieszczone na frontonach, metopach i fryzach ateńskiego Partenonu. Są one co prawda bardzo piękne i kunsztownie wykonane, lecz jeśli wierzyć przekazom, nie aż tak zapierające dech w piersiach, jak jego dwa najbardziej znane posągi – Atena Partenos i Zeus z Olimpii. Poprzez stworzenie pomnika Ateny Partenos Fidiasz po raz kolejny wniósł wkład w powstanie Partenonu. Rzeźba mierzyła około 12 metrów i została wykonana techniką chryzelefantynową - zbudowana była ze złotych płyt i kości słoniowej. Niestety przyczyniła się ona nie tylko do wzrostu sławy artysty, ale doprowadziła też do jego zniesławienia. Bowiem po zakończeniu prac nad posągiem Fidiasza oskarżono o świętokradztwo – miał on zabrać część złota i kości słoniowej przeznaczonych na budowę posągu oraz umieścić na tarczy bogini podobiznę swoją i Peryklesa. Rzemieślnikowi wytoczono proces, który zakończył się wygnaniem go z Aten. Warto dodać, że zarzuty były najprawdopodobniej fałszywe, a odpowiadać za nie mogli polityczni przeciwnicy Peryklesa, który był bliskim przyjacielem Fidiasza.

Niemniej jednak Fidiasz musiał opuścić rodzinną polis i znaleźć nowy dom. Wygnany artysta został ciepło przyjęty w Olimpii. Tam właśnie stworzył swoje drugie wielkie dzieło - posąg Zeusa, który umieszczony został w głównej nawie Świątyni Zeusa w Olimpii. Mierząca 12 metrów wysokości, chryzelefantynowa rzeźba była tak szeroko ceniona, że stała się jednym z Siedmiu Cudów Świata Starożytnego. O wielu cechach rzeźby dowiadujemy się z „Wędrówki po Helladzie” Pauzaniasza, gdzie czytamy, że:

"Bóg siedzi na tronie, wykonany ze złota i z kości słoniowej. Na jego głowie spoczywa wieniec z gałązek oliwki. W prawej dłoni trzyma Nike; ona także z kości słoniowej i ze złota. Nike ma w ręku przepaskę zwycięstwa, na głowie wieniec. Bóg w lewej dłoni dzierży berło ozdobione wszelkimi metalami. Ptakiem siedzącym na berle jest orzeł. Ze złota są również sandały boga i płaszcz. Na płaszczu są wyrzeźbione postaci zwierzęce, spośród kwiatów lilie. Tron mieni się od złota i drogich kamieni, hebanu i kości słoniowej. Wykonane są na nim postacie zwierzęce albo jako malowidła, albo jako płaskorzeźby. Są cztery posągi Nik, w postawie tanecznie, przy każdej nodze tronu. Dwie inne u kostek nóg Zeusa. Przy obu przednich nogach tronu leżą chłopcy tebańscy, których porwały Sfinksy. A pod sfinksami Apollo i Artemis zabijają strzałami z łuku dzieci Nioby (Paus. 5.11)".

Posąg, choć znany był jeszcze przez wiele stuleciu po jego stworzeniu, został zniszczony i nie zachowały się żadne jego kopie. Jego podobizny były jednak często ukazywane na starożytnych monetach i biżuterii. Na jednym pierścieniu wykonanym z karneolu ukazany jest nie tylko siedzący na tronie Zeus, lecz co najważniejsze, znajdują się na nim również kolumny i sufit, świadczące o tym, że bóstwo znajduje się wewnątrz świątyni – możliwe, że jest to autentyczne przedstawienie posągu Fidiasza.

Podczas wykopalisk prowadzonych w XX wieku w Olimpii, odkryto warsztat Fidiasza – znajdował się on pod wczesnobizantyjską bazyliką. Pod posadzką kościoła odkryto dłuta, resztki szkła i kości słoniowej oraz terakotowe matryce, służące do wykonywania szklanych odlewów ornamentów tronu Zeusa i zdobiących jego szatę lilii. Odkryto również inne, mniej oczekiwane, niemniej jednak bardzo ciekawe znalezisko – rozbity kubek, na dnie którego znajdował się wyryty napis „Pheidio eimi” (ΦΕΙΔΙΟ ΕΙΜΙ), czyli „należę do Fidiasza”. Tego typu grawerunki były bardzo popularne w starożytności – w tym konkretnym przypadku napis świadczy jednak o tym, że odkryta pracownia była bez wątpienie pracownią Fidiasza.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

If we decide to learn about the ancient Greek art sooner or later, we’ll come across the name Phidias. Rightfully so, since he was the creator of the most famous and spectacular Greek sculptures. He lived in the 5th century BC, came from Athens, but eventually ended up in Olympia – the city best known for the Olympic Games.

Phidias was a great artist, who inspired many of his successors. He himself was inspired by Homer’s poems, especially by his portrayal of the brave heroes and omnipotent gods and goddesses – that’s also what Phidias aimed to show through his own work. He was mostly responsible for creating monumental statues of gods, such as Athena, Apollo, Aphrodite and Zeus. Coincidentally the only works of his, that survived to this day, are the reliefs, situated on the pediments, metopes and friezes of the Athenian Parthenon. Although very beautiful and skillfully made, if we were to trust ancient sources, they are nowhere near as breathtaking as the two of his most well-known statues – the Athena Parthenos and the Zeus of Olympia. Athena Parthenos was another way Phidias contributed to the design of Parthenon. It measured circa 12 meters and was made of gold plates and ivory (an example of a chryselephantine sculpture). Unfortunately, this sculpture was not only one of the grounds for the artist’s fame, but also infamy. After having finished his work, Phidias was accused of sacrilege – he supposedly took some of the gold and ivory meant for the creation of the statue and put his and Pericles’ likenesses on the goddess’s shield. A lawsuit was filed against the craftsman, which ended up with him being exiled from Athens. It’s important to add, that the accusations were most likely falsely made by the political opponents of Pericles, who was Phidias’ close friend.

Either way Phidias had to leave his native polis and find a new home – he was welcomed in Olympia. There he created the second one of his biggest works. The sculpture of Zeus was placed in the main nave of the Temple of Zeus in Olympia. Similarly to its Athenian predecessor it was roughly 12 meters tall and chryselephantine. This amazing statue was also one of the Seven Wonders of the Ancient World. Most of the known features of the sculpture come from Pausanias’ “Description of Greece”, where we can read, that:

“The god sits on a throne, and he is made of gold and ivory. On his head lies a garland which is a copy of olive shoots. In his right hand he carries a Victory, which, like the statue, is of ivory and gold; she wears a ribbon and—on her head—a garland. In the left hand of the god is a scepter, ornamented with every kind of metal, and the bird sitting on the scepter is the eagle. The sandals also of the god are of gold, as is likewise his robe. On the robe are embroidered figures of animals and the flowers of the lily. The throne is adorned with gold and with jewels, to say nothing of ebony and ivory. Upon it are painted figures and wrought images. There are four Victories, represented as dancing women, one at each foot of the throne, and two others at the base of each foot. On each of the two front feet are set Theban children ravished by sphinxes, while under the sphinxes Apollo and Artemis are shooting down the children of Niobe (Paus. 5.11).”

The statue, although it was known for centuries beyond its creation, ended up destroyed and no copies of it are known. However, images resembling it were often used in the ancient coins and jewelry. One ring made of carneol stone portrays not only Zeus sitting on his throne, but more importantly he’s clearly shown sitting in a temple – it’s indicated by the columns and the ceiling. It’s very possible, that it represents the actual sculpture.

During the 20th century excavations conducted in Olympia Phidias' workshop was found – it was located under an early Byzantine basilica. Chisels, remains of glass and ivory, and terracotta matrices, used to cast the glass ornaments of Zeus' throne and the lilies decorating his robe, were discovered under the church floor. There was also another, less expected, but nevertheless very interesting finding – a broken cup, with an inscription engraved on the bottom of it saying "Pheidio eimi" (ΦΕΙΔΙΟ ΕΙΜΙ), which means "I belong to Phidias". This type of engravings were very popular in the ancient times – in this particular case it shows that the discovery was undoubtedly Phidias' studio.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst/text: Kamila Stachoń

Bibliografia/ Sources:
- Pausanias, Description of Greece, tłum. W. H. S. Jones, H. A. Ormerod, Cambridge: Harvard University Press; Londyn: William Heinemann Ltd. 1918.

- Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie, księgi I-X, edycja komputerowa: http://www.zrodla.historyczne.prv.pl, dostęp: 02.02.21.

- Price Martin J., The Statue of Zeus at Olympia, [w:] The Seven Wonders of the Ancient World, red. Peter A. Clayton, Martin J. Price , Londyn/Nowy Jork, Routledge.

- Richter Gisela M. A., The Pheidian Zeus at Olympia, „Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens” 1966, t. 35, nr 2, The American School of Classical Studies at Athens, s. 166-170.

- Wolanin Hubert, Starożytna Olimpia, „Nowy Filomata” 2000, nr 4, Kraków, s. 285-310.

- Papuci-Władyka Ewdoksia, Sztuka starożytnej Grecji, Warszawa/ Kraków, Wydawnictwo Naukowe PWN 2001

Źródła ilustracji/photos:
https://commons.wikimedia.org.
http://ancientolympics.arts.kuleuven.be.
https://www.flickr.com/photos/profzucker.
Clayton P. A., Price M. J., The Seven Wonders of the Ancient World.
Richter G. M. A., The Pheidian Zeus at Olympia.