Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk

W środę 17 czerwca w Pałacu Staszica w Warszawie odbyło się III Seminarium Analiz Klasowych współorganizowane przez Zespół Badań Struktury Społecznej IFiS PAN oraz Sekcję Analiz Klasowych PTS. Gościem seminarium był dr Tomasz Warczok (Uniwersytet Warszawski), który wygłosił referat pt. „Wielowymiarowość podziałów ideologicznych w Polsce: w stronę geometrycznej intersekcjonalności klasy, religii i płci”.

W swoim wystąpieniu dr Warczok podjął próbę rekonstrukcji społecznych uwarunkowań podziałów ideologicznych w Polsce, rozumianych jako zróżnicowanie postaw i opinii politycznych. Opierając się na danych z badania POLPAN 2018 (n = 1075), argumentował, że podziały te nie mogą być wyjaśniane wyłącznie przez odwołanie do klasy społecznej. Zamiast tego należy je analizować jako efekt wzajemnego oddziaływania wielu czynników strukturyzujących, przede wszystkim pozycji klasowej, identyfikacji religijnej oraz płci.

Przedstawione analizy pokazały, że istotną rolę w kształtowaniu podziałów ideologicznych odgrywają zarówno struktury klasowe, różnicujące orientacje liberalne i konserwatywne, jak i identyfikacje oraz praktyki religijne, związane z przeciwstawieniem solidaryzmu i rynkowego indywidualizmu. Dr Warczok zwrócił uwagę, że polska klasa wyższa - w przeciwieństwie do wielu swoich zachodnich odpowiedników - charakteryzuje się wysokim stopniem integracji frakcyjnej, co wzmacnia jej pozycję zarówno w wymiarze strukturalnym, jak i symbolicznym.

Wyniki analiz wskazały również, że katolicyzm częściej wiąże się z orientacją solidaryzującą, podczas gdy świeckość sprzyja postawom indywidualistycznym, szczególnie wśród przedstawicieli klasy ludowej. W obrębie klasy wyższej podział ten przybiera dodatkowo wyraźny wymiar polityczno-kulturowy. Interesującym wnioskiem było także stwierdzenie, że katolicyzm - zwłaszcza w połączeniu z habitusem kobiecym - może osłabiać dystanse klasowe, podczas gdy świeckość ma tendencję do ich wzmacniania. Jednocześnie wpływ świeckości okazuje się zależny od pozycji klasowej: w klasie wyższej wiąże się z szeroko rozumianym liberalizmem, natomiast w klasie średniej częściej przyjmuje formę rynkowego, bardziej zachowawczego indywidualizmu.

Całość analizy stanowiła twórcze rozwinięcie relacyjnej teorii klas Pierre’a Bourdieu w perspektywie intersekcjonalnej. Wykorzystując narzędzia geometrycznej analizy danych, przede wszystkim wieloraką analizę korespondencji (WAK), dr Warczok najpierw zrekonstruował przestrzeń podziałów ideologicznych, a następnie przestrzeń klas społecznych w Polsce. W ostatnim etapie, łącząc WAK z analizą wariancji (MANOVA), przedstawił kierunki i siłę wzajemnych relacji między klasą społeczną, religią i płcią. Pokazał tym samym, że czynniki te nie działają niezależnie od siebie, lecz pozostają w złożonych relacjach, które w nieoczywisty sposób współkształtują postawy i opinie polityczne Polek i Polaków.

Spotkanie cieszyło się dużym zainteresowaniem. W seminarium uczestniczyło łącznie około 70 osób, w tym 25 osób stacjonarnie w Pałacu Staszica oraz 45 osób online.

Dziś naukowcy z IFIS PAN mieli okazję uczestniczyć w warsztatach poświęconych grantom ERC, prowadzonych dla naszego Instytutu przez Biuro Doskonałości Naukowej PAN.

Podczas spotkania omówiono m.in.:
🔹 rodzaje grantów ERC oraz grupy naukowców, do których są skierowane,
🔹 zasady przygotowania wniosków, w tym strukturę części B1 i B2,
🔹 najczęstsze błędy popełniane przez wnioskodawców oraz kryteria oceny projektów,
🔹 aspekty organizacyjne związane z planowaniem budżetu i budową zespołu badawczego.

Uczestnicy mieli również możliwość wcielenia się w rolę ekspertów oceniających i przeanalizować przykładowe propozycje projektów ERC złożone w poprzednich konkursach.

Szczególnie inspirującym punktem programu było wystąpienie prof. Valentina Lepri, która podzieliła się swoimi doświadczeniami związanymi z procesem aplikowania o grant ERC oraz przygotowaniem własnego projektu badawczego.

Dziękujemy Biuru Doskonałości Naukowej PAN za wartościowe szkolenie i praktyczne wskazówki wspierające rozwój doskonałości naukowej.

Świeży dodruk „Aranżowania temporalności” Celiny Strzeleckiej właśnie trafił do naszego magazynu!

Na zachętę fragment o czasie jako zasobie:
„To, ile mamy czasu do własnej dyspozycji, ma często większe znaczenie niż to, ile mamy pieniędzy, ponieważ czas jest podstawowym , który ludzie przeznaczają na produkcję dóbr, korzystanie z usług i odpoczynek. Przedstawiciele najbogatszych grup społeczno-ekonomicznych, którzy dzięki zgromadzonemu bogactwu mogą nie pracować, mają większą wolność wyboru, swobodę poruszania się, możliwość natychmiastowego zaspokojenia potrzeb decydowania o swoim czasie niezależnie od czynników ekonomicznych. Jak pisze Tarkowska (1996: 134), nawiązując do treści książki Helgi Nowotny (1996): . Im niżej w hierarchii społecznej, tym bardziej czas wolny staje się towarem deficytowym. Możliwość znalezienia na daną czynność – synchronizacja wypoczynku, życia rodzinnego i zawodowego – jest uwarunkowana klasowo (Adam 1995: 96). Przedstawiciele klas wyższych, którzy mogą pracować mniej, są w stanie lepiej kontrolować to, kiedy i jak działają, niż osoby o niższym statusie ekonomicznym. Mając poczucie większej kontroli nad swoim czasem pracy, czują, że są w stanie równoważyć swoje życie prywatne i zawodowe, dzięki czemu poziom satysfakcji z pracy staje się wyższy. Mają też więcej czasu, który mogą poświęcić na konsumpcję.”

Zachęcamy do czytania i kupowania!
https://ifispan.pl/shop/aranzowanie-temporalnosci-kulturowe-praktyki-zarzadzania-czasem-celina-strzelecka/
Tytuł: Aranżowanie temporalności. Kulturowe praktyki zarządzania czasem
Autorka: Celina Strzelecka
Projekt okładki: Łukasz Piskorek

Miło nam poinformować, że projekty naszych kolegów i koleżanek otrzymały pozytywną decyzję w konkursie SONATA i OPUS.
Gratulujemy !!!

SONATA 21

dr Alicja Bielak – Żywoty równoległe bibliotek: sieci kontaktów naukowych między Padwą a Krakowem (XVI-XVII w.)
dr Celina Strzelecka – Szklane pszczoły: poznawanie, wartościowanie i praktykowanie relacji z glebą w epoce rolnictwa cyfrowego

OPUS 30

dr hab. Dariusz Brzeziński – Teoria kultury algorytmicznej w świetle współczesnego rozwoju sztucznej inteligencji
dr hab. Dorota Hall – Epistemiczny wymiar nadużyć seksualnych kleru wobec dzieci
dr Luisa Brotto – Zasady dysput i europejskie teorie niezgody z perspektywy Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1500–1795). Wczesnonowożytne ujęcia różnorodności poznawczej jako temat refleksji nad polaryzacją naukową
prof. dr hab. Kazimierz Słomczyński – Wpływy jakości danych w międzynarodowych badaniach sondażowych na estymację postaw i zachowań politycznych

Serdecznie zapraszamy na seminarium pt. "Technologie cyfrowe i AI w lokalnej polityce społecznej: między innowacją a odpowiedzialnością”, organizowane przez Uniwersyteckie Obserwatorium Deinstytucjonalizacji Praktyk Pomocowych UW oraz Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

Seminarium odbędzie się w czwartek 18 czerwca 2026 w godz. 15.00-17.30 zdalnie poprzez platformę ZOOM. Wymagana jest bezpłatna rejestracja: Seminarium „Technologie cyfrowe i AI w lokalnej polityce społecznej: między innowacją a odpowiedzialnością” – UODI

Celem seminarium jest krytyczna refleksja nad kierunkami cyfryzacji w polityce społecznej w oparciu o wyniki badań empirycznych, a także stworzenie przestrzeni do dyskusji nad odpowiedzialnym i świadomym wdrażaniem technologii cyfrowych przez lokalne instytucje pomocy społecznej. Podczas seminarium omówione zostaną wyniki polskich i międzynarodowych badań dotyczących stosowania nowych technologii oraz sztucznej inteligencji w polityce społecznej. Dyskusja podczas seminarium będzie dotyczyła nowych technologii (w tym AI) w polityce społecznej wdrożonych z myślą o wspieraniu procesu decyzyjnego, codziennej pracy pracowników instytucji pomocy, profilowaniu usług publicznych, typowaniu przypadków do kontroli, a także koordynacji działań i nadzorze pracowników. Zwrócimy szczególną uwagę na wyzwania i zagrożenia, z którymi wiąże się zastosowanie technologii cyfrowych i AI, o których mniej się dyskutuje w przestrzeni publicznej, mimo, że mają kluczowe znaczenie z punktu widzenia lokalnych decydentów, pracowników instytucji publicznych i społeczeństwa. Poza referatami przewidziana jest również dyskusja z udziałem praktyków, którzy na co dzień wdrażają nowe technologie i stosują AI w instytucjach pomocy społecznej.
Program seminarium: Seminarium „Technologie cyfrowe i AI w lokalnej polityce społecznej: między innowacją a odpowiedzialnością” – UODI

Jak miasta rozwijają się w czasach kryzysów? Jak sankcje wpływają na ich przestrzeń i funkcjonowanie? O tym w podcaście https://open.spotify.com/episode/3aP7ncIxm4IyfwPQeBuWt9?si=ZOGZNVQCRcCkqyOC9oE4pg
Opowiadają dr Dorota Woroniecka-Krzyżanowska oraz Aleksandra Wojtaszek, które na co dzień realizują w IFiS PAN projekt badawczy poświęcony architekturze i urbanistyce Bagdadu finansowany z Narodowego Centrum Nauki.

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy o wpływie kryzysów na rozwój miast i wyzwaniach związanych z urbanistyką w niestabilnych warunkach.

261: Czego uczy nas Bagdad o miastach w kryzysie? | Dorota Woroniecka-Krzyżanowska & Aleksandra Wojtaszek (Made in Iraq) Urbcast - a podcast about cities (podcast o miastach) · Episode

Dziękujemy wszystkim koleżankom i kolegom, którzy wzięli udział w proteście zorganizowanym 27 maja przed Sejmem RP w ramach kampanii „3% dla nauki, 100% dla Polski”. Był to piękny moment integracji środowiska naukowego i wspólnego działania na rzecz ważnej sprawy, a także okazja do umocnienia poczucia wspólnoty oraz dumy z bycia częścią IFiS PAN.

Zapraszamy :)

Roślinki już do nas jadą na dzisiejszą akcję "Zasadź się na sesję" 🪴
Czekać będą na Was w korytarzu przed czytelnią od 13:00!

Dziękujemy Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego za udaną współpracę!

Serdecznie zapraszamy aktywistów, przedstawicieli organizacji pozarządowych i badaczy społecznych na seminarium „Konsultacje społeczne projektów ustaw jako aktywność w ramach społeczeństwa obywatelskiego” (spotkanie w ramach inicjatywy NGO Support Hub będącej częścią projektu Opus NCN nr 2024/53/B/HS6/03514).

Spotkanie odbędzie się online na Zoom 15 czerwca 2026 r., o godzinie 11. Spotkanie skoncentruje się na praktycznych i prawnych aspektach konsultacji społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem praw imigrantów.

Osoby zainteresowane linkiem do spotkania prosimy o zgłoszenie na adres [email protected]

📣 Serdecznie zapraszamy na trzecie spotkanie z cyklu Seminariów Analiz Klasowych współorganizowanych przez naszą Sekcję i Zespół Badań Struktury Społecznej IFiS PAN📣

Wykład "Wielowymiarowość podziałów ideologicznych w Polsce: w stronę geometrycznej intersekcjonalności klasy, religii i płci" wygłosi dr Tomasz Warczok (Uniwersytet Warszawski).

Seminarium odbędzie się 17 czerwca o godzinie 12:00 i będzie miało formę hybrydową: stacjonarnie odbędzie się w Warszawie (Pałac Staszica, Nowy Świat 72, sala im. Barbary Skargi, 268, II piętro) oraz online na platformie Zoom (link w komentarzu).

Abstrakt
Referat poświęcony jest rekonstrukcji społecznych uwarunkowań podziałów ideologicznych w Polsce. Opierając się na danych Polskie Badanie Panelowe Polpan, pokazuję, że owe podziały nie mogą być adekwatnie wyjaśniane wyłącznie poprzez klasę społeczną, lecz powinny być analizowane jako efekt relacyjnego współoddziaływania całej konstelacji czynników strukturyzujących, takich jak pozycja klasowa, identyfikacja religijna oraz płeć.

Pokazuję, że główna linia podziału ideologicznego w Polsce, przeciwstawiająca orientacje liberalne i konserwatywne, odpowiada wertykalnemu zróżnicowaniu przestrzeni społecznej, a więc podziałom klasowym. Drugi wymiar, kontrastujący postawy solidarystyczne i indywidualistyczne, jest natomiast silnie związany z identyfikacją religijną, choć jego efekty różnią się w zależności od pozycji klasowej. Pokazuję ponadto, że płeć nie wyznacza odrębnej osi podziału, lecz interweniuje w obrębie istniejących opozycji, rekonfigurując je w sposób zależny od jej kompleksowych powiązań z dyspozycjami klasowymi i religijnymi.

Cała analiza stanowi twórcze rozwinięcie relacyjnej teorii klas Pierre’a Bourdieu w duchu intersekcjonalnym. Posługując się geometryczną analizą danych, przede wszystkim wieloraką analizą korespondencji (WAK), rekonstruuję najpierw kompleksową przestrzeń podziałów ideologicznych w Polsce, a następnie wielowymiarową przestrzeń klas społecznych. W końcowym kroku, dzięki połączeniu WAK z analizą wariancji (MANOVA), ukazuję, w przestrzeni geometrycznej, kierunki oraz siły wzajemnej relacji klasy, religii i płci. Pokazuję, że zasady te, wchodząc ze sobą w interakcję, modyfikują swoje oddziaływanie, a co za tym idzie, w nieoczywisty i złożony sposób strukturyzują postawy i opinie polityczne Polek i Polaków.

Prowadzenie spotkania: dr Katarzyna M. Wyrzykowska (IFiS PAN)