Studia Polsko-Żydowskie

Cześć!
Pozostając w klimatach podlaskich, dziś przyszedł czas na polską stolicę zimna, czyli Suwałki:)
Początki osadnictwa ludności żydowskiej w mieście to wiek XIX. Ludność ta zajmowała się głównie handlem (następnie przemysłem) i radziła sobie na tyle dobrze, że przez kilka dziesięcioleci nie dość, że znącząco wpływała na rozwój gospodarczy miasta to również i na swój, zwłaszcza polityczny. Zaowocowało to w dużym stopniu tendencjami emigracyjnymi w latach 30-tych XX wieku. Dalsze losy Żydów były tożsame z mieszkańcami całej Polski. Dziś wielu śladów ich obecności nie ma, natomiast możemy je zauważyć w postaci kamienic na rynku czy niesamowitej, żydowskiej części cmentarza siedmiu wyznań.
Angelika

Cześć!
Dziś czas na kolejne podlaskie, niesamowite miejsce, czyli Sejny.
Miasteczko-legenda, głównie dzięki synagodze, działalności Ośrodka Pogranicze (Panie ze sklepu niesamowicie uprzyjemniają trudy podróży, dziękuję!) I urokliwym uliczkom w centrum.
Sama Biała Synagoga robi kolosalne wrażenie- zbudowana w XIX wieku, zdewastowana przez Niemców, po wojnie mieściła magazyn nawozów sztucznych i remizę strażacką.
Naprzeciwko Synagogi ocalał również Dom Talmudyczny (siedziba Ośrodka Pogranicze), a kilometr od nich możemy zobaczyć pozostałości cmentarza.
Bez samochodu ciężko dojechać do Sejn, ale naprawdę warto:)
Angelika

Cześć!
Dziś otwieram mały cykl podlaski:) zacznę od pięknego Augustowa!
Historia dziejów ludności żydowskiej zaczęła się w tym mieście od XVI wieku. Zajmowała się głównie handlem, przez co miała duży wpływ na całą tkankę społeczną.
Przed wojną w Augustowie mieszkało kilka tysięcy Żydów, a ich historia zakończyła się wraz z zamknięciem getta w 1942 roku.
Dziś możemy zobaczyć jej ślady w postaci pomnika na dawnym cmentarzu, kilku macew na Barakach, kamienic na rynku oraz (o dziwo) aktualnego budynku US, który przed wojną mieścił synagogę.
Angelika

Hej!
Zostając w lubelskim chciałam dziś pokazać pozostałości żydowskiej obecności Łukowa-miasta, które na przełomie XIX/XX wieku było domem dla 8000 Żydów.
Historia współistnienia ludności polskiej i żydowskiej na tym terenie była trudna (pogrom z 1920r.) I zakończyła się wraz z likwidacją łukowskiego getta w 1943r. Z liczącej 6000 u progu wojny społeczności pozostało niewiele ponad 100 osób, które po wojnie przeniosły się na Dolny Śląsk. Dziś o tej części ludności przypomina lapidarium, złożone z zachowanych macew.
Angelika

Cześć!
Dziś pora na znany wszystkim sympatykom judaizmu Międzyrzec Podlaski. Zwany miastem szczeciniarzy (od przemysłu szczotkarskiego) szczyci się bogatą historią społeczności żydowskiej. Jej dzieje sięgają XVII wieku i przez ponad 400 lat była tu "u siebie". Świadczy o tym liczba synagog (10), wiele zakładów, szkoły, browary i sam % udział w ogóle ludności-mocno ponad 60%.
Niestety, dziś nie znajdziemy wielu tych śladów: o dawnych mieszkańcach Międzyrzecza przypomina rzeźba-pomnik "Modlitwa" na rynku, przedwojenne domy i cmentarz, który (niestety) jest w bardzo złym stanie.
Angelika

Hej!
Dziś przeniesiemy się do lubelskiego! Na start zaczniemy z Białą Podlaską- miasta, w którym ludność żydowska stanowiła ponad 60% wszystkich mieszkańców w okresie międzywojennym. Wpłynęło to naturalnie na fakt, że w mieście znajdowały się synagogi, domy modlitwy, szkoły (nawet Talmud-Tora), szpital, ale także warsztaty rzemieślnicze i krawieckie.
Do dziś możemy znaleźć widoczne elementy tego dawnego życia, w tym cmentarz, plac po synagodze czy największe ślady po mezuzie, z jakimi się spotkałam.
Bardzo polecam wizytę w tym mieście!
Angelika

Cześć!
Zanim przeniesiemy się do innej części Polski, chciałam Wam pokazać ostatnie dolnośląskie miasto, a raczej jeden z jego ostatnich, żydowskich reliktów. Jest to Świdnica i tamtejszy cmentarz.
Pierwsze wzmianki o społeczności żydowskiej w Świdnicy pochodzą już z XIII wieku, historia osadnictwa żydowskiego jest zatem bogata. Losy mieszkańców miasta przebiegały przez dzieje historii analogicznie do innych, dolnośląskich miejscowości.
Podobnie, jak w przypadku Dzierżoniowa czy Wałbrzycha, Świdnica była ważnym ośrodkiem powojennym (w latach 1945-68), gdy istniały szkoły, towarzystwa kulturalne, teatry.
Smutne, że cmentarz, a raczej jego pozostałości, są w tak opłakanym stanie.
Angelika

Cześć!
Dziś chciałabym przybliżyć jedno z najważniejszych miast w powojennej historii Żydów: Dzierżoniów.
Począwszy od XIX wieku żydowska obecność w mieście była usankcjonowana i społeczność liczyła kilkaset osób, nie był to jednak kluczowy ośrodek na Dolnym Śląsku. Sytuacja ta zmieniła się po zakończeniu wojny, gdy Dzierżoniów został "żydowską stolicą", z praktycznie 50% udziałem ludności żydowskiej w całym mieście. Osiedlali się tu głównie repatrianci z ZSRR i ocaleńcy powojenni. Do 1968 r. działały tu organizacje kulturalne, szkoły, na ulicach swobodnie posługiwano się jidysz.
Dziś możemy zobaczyć pozostałości tego życia w postaci m.in. zachwycającej synagogi czy cmentarza.
Angelika

20 kwietnia 1916 roku urodziła się Wiera Gran (właśc. Dwojra Grynberg) – jedna z najbardziej rozpoznawalnych pieśniarek przedwojennej Warszawy. Swoją karierę zaczynała jako tancerka, jednak wypadek zakończył jej plany sceniczne i… otworzył drogę do śpiewu. Jej niski, ciemny głos szybko uczynił ją „ulubienicą publiczności” warszawskich kabaretów i kawiarni, takich jak Café Paradis czy Café Vogue.

Występowała w Polskim Radiu, nagrywała płyty dla wytwórni Syrena Electro i Odeon, koncertowała w największych miastach II Rzeczypospolitej. W 1939 roku zagrała także w filmie jidysz On a hejm (Bezdomni). Wojna brutalnie przerwała jej karierę w Polsce, a powojenne losy artystki naznaczyły oskarżenia i wieloletnia walka o dobre imię. Zmarła w 2007 roku w Paryżu.

Historia Wiery Gran to opowieść o talencie, sławie i dramatycznych wyborach.
Czytaj więcej w Wirtualnym Sztetlu 👉
https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/198455-gran-wiera

📸 Wiera Gran. Agata Tuszynska/East News.

Tego dnia, 83 lata temu — 19 kwietnia 1943 roku — wybuchło powstanie w getcie warszawskim.

Bojowniczki getta – spotkanie z Karoliną Sulej i Zuzanną Hertzberg

W tym szczególnym czasie zapraszamy na wyjątkowe spotkanie z Karoliną Sulej i Zuzanną Hertzberg — twórczyniami działającymi na styku sztuki, literatury i praktyk pamięci. Przyjrzymy się kobiecym doświadczeniom oporu w ich historycznym kontekście, a także temu, jak są dziś opowiadane, interpretowane i obecne w działaniach artystycznych oraz kuratorskich.

Spotkanie odbędzie się 21 kwietnia o godz. 19:30 w CKJ przy ul. Andersa 15. Poprowadzi je Karolina Szymaniak.