Kryminologiczne Koło Naukowe im. Stanisława Batawii

W ostatnim czasie w KKN Batawia dużo się działo!
🕵🏼‍♀️ Po wyborze nowego zarządu, zorganizowałyśmy integrację dla członków koła, podczas której mogliśmy zagrać w kręgle i w bilard, a przede wszystkim spędzić miło czas. 🫶🏻
🕵🏼‍♀️ W dniu 06 maja odbyło się spotkanie z biegłą psycholog dr Iwoną Pilchowską pt. „W niebieskim pokoju (prze)słuchania – o przyjaznym pokoju przesłuchań z biegłą psycholog”. W czasie wykładu - który z czasem przerodził się w niezwykle ciekawą dyskusję – dowiedzieliśmy się kim jest i czym zajmuje się biegły psycholog, jakim trudnościom stawia czoła podczas wykonywania pracy oraz poznaliśmy modele oceny psychologicznej wiarygodności. Mamy nadzieję, że nie było to ostanie spotkanie z panią doktor! 🧠
🕵🏼‍♀️ Niespełna tydzień później członkowie naszego koła – Marysia i Dawid – poprowadzili spotkanie dotyczące procedur wykonywania kary pozbawienia wolności oraz funkcjonowania zakładów karnych i aresztów śledczych, które stanowiło wstęp do wizyty studyjnej w Areszcie Śledczym Warszawa-Służewiec.
👮🏼 Placówkę odwiedziliśmy 15 maja. Dzięki uprzejmości funkcjonariuszy mogliśmy zobaczyć AŚ Służewiec od środka oraz lepiej poznać realia ich codziennej służby, a także wyzwania i trudności, z jakimi mierzą się w swojej pracy. Serdecznie dziękujemy za poświęcony nam czas, ciekawe rozmowy oraz wyczerpujące odpowiedzi na wszystkie nurtujące nas pytania!
🕵🏼‍♀️18 i 25 kwietnia oraz 16 maja poprowadziliśmy warsztaty „Jak detektyw rozwiązuje zagadkę?” dla Fundacji Uniwersytet Dzieci. Podczas zajęć uczestnicy wcielili się w rolę śledczych i, rozwiązując interaktywne zadania, krok po kroku analizowali zebrane dowody, łączyli fakty oraz poszukiwali sprawcy przestępstwa. Dziękujemy za zaufanie i aktywny udział we wszystkich spotkaniach! 🔎

Dziękujemy wszystkim, którzy zaangażowali się w działalność KKN Batawia w ostatnich miesiącach! Życzymy Wam zdanej w zerówkach lub pierwszych terminach sesji i spokojnych, słonecznych wakacji ☀️ Do zobaczenia w październiku!

Natalia, Tosia, Ola i Marysia 🩶
Zarząd Kryminologicznego Koła Naukowego im. Stanisława Batawii

Cześć! 📚 W majowym poście z serii "Batawia poleca" chcielibyśmy przybliżyć wam pozycję pt. „Idealny syn” autorstwa Freidy McFadden.

„Idealny syn” to thriller psychologiczny, który skutecznie gra na emocjach czytelnika i pokazuje, jak łatwo można ulec pozorom. Autorka opiera historię na prostym, ale bardzo angażującym pomyśle - co, jeśli osoba uznawana za wzorową wcale nie jest taka idealna?

Fabuła skupia się na rodzinie, której życie zaczyna się rozpadać po pojawieniu się podejrzeń wobec syna. Z początku wszystko wydaje się zwyczajne, jednak z każdą kolejną stroną atmosfera staje się coraz bardziej napięta. Autorka dzięki umiejętnemu dawkowaniu informacji sprawia, że czytelnik nie raz zmienia zdanie na temat bohaterów i ich motywów.
Największym atutem książki jest budowanie napięcia psychologicznego. Historia nie opiera się wyłącznie na dynamicznych wydarzeniach, ale przede wszystkim na emocjach, niedopowiedzeniach i relacjach między bohaterami. Na wyróżnienie zasługuje postać matki, która próbuje pogodzić instynkt rodzicielski z coraz trudniejszą do zignorowania prawdą. Styl pisania Freidy McFadden jest prosty, jednak bardzo płynny. Krótkie rozdziały i szybkie tempo sprawiają, że książkę czyta się praktycznie jednym ciągiem.

„Idealny syn” to książka przede wszystkim dla fanów thrillerów psychologicznych i rodzinnych tajemnic. Jak przystało na swój gatunek - trzyma w napięciu, angażuje i zostawia czytelnika z pytaniem, jak dobrze można znać drugiego człowieka.

Autorka tekstu i grafiki: Antonia Pogorzelska

⚖️ Efekt CSI ⚖️

🎬Seriale kryminalne to jeden z najchętniej oglądanych gatunków. Tytuły takie jak „Breaking Bad”, „Mindhunter” czy też „Sherlock” są znane na całym świecie. Ludzie są zafascynowani tematami poruszanymi w przytoczonych serialach, stąd też rosnące zainteresowanie kryminalistyką. Rzeczywistość jest jednak nieco inna od tej ukazywanej w serialach.

🔍Efekt CSI to zjawisko, w którym popularne seriale kryminalne zniekształcają społeczne postrzeganie pracy policji i sądownictwa. Nazwa pochodzi od amerykańskiego serialu „CSI: Crime Scene Investigation” emitowanego od 2000 roku, który skupia się na pracy grupy techników kryminalnych. Omawiany efekt objawia się w paru odsłonach.

🏛️Pierwotne znaczenie skupiało się na postawie przysięgłych w systemie common law, którzy opierali całą swoją wiedzę właśnie na serialach kryminalnych; mieli wysokie wymagania wobec obrońców i oskarżycieli. Oczekiwano mocnych, naukowych dowodów (np. DNA lub odcisków palców) przedstawionych w widowiskowy sposób. Ich brak często prowadził do uniewinnienia, nawet przy silnych dowodach poszlakowych. Efekt ten nie dotyczy jedynie przysięgłych, ale też innych obecnych w sądzie, w tym techników kryminalistyki.

🧪Efekt CSI jest również związany ze zwiększającym się zainteresowaniem kryminalistyką pod wpływem wspomnianych seriali. Wyobrażenie o pracy w tej dziedzinie jest upiększane i idealizowane przez – siłą rzeczy nieuniknioną – koloryzację rzeczywistości przez twórców filmowych. Szybko wykonywane ekspertyzy, dokładne określenie czasu zgonu i praca w najnowocześniejszych laboratoriach to mit przysłaniający rzeczywistość, która jest nieco bardziej prozaiczna i wymagająca pokory, choć wciąż fascynująca.

🎥Warto również wspomnieć o efekcie copycat, czyli zjawisku naśladownictwa przestępczego. Polega on na tym, że sprawca wzoruje się na innym, wcześniej popełnionym lub fikcyjnym czynie; kopie sposób działania, motywację czy wizerunek przestępcy. Kluczową rolę odgrywają tutaj media, które poprzez nagłaśnianie prawdziwych zbrodni lub pokazywanie ich w filmach i literaturze, dostarczają gotowych inspiracji.

📖Ostatnią odsłoną efektu CSI jest tzw. efekt szefa Policji. Jest to przekonanie, że filmy i książki kryminalne stanowią swoisty „podręcznik” dla przestępców. Znajomość technik kryminalistyki, metod pracy operacyjnej i procesowej, sposobów przesłuchania czy metod identyfikacji, nabyta z seriali, pozwala potencjalnym przestępcom dowiedzieć się, jak niszczyć dowody i unikać wykrycia.
Choć rozwój kryminalistyki powinien odstraszać, to wiedza o metodach śledczych, nabyta z seriali, paradoksalnie może zachęcać sprawców do lepszego planowania zbrodni tak, by te stały się niewykrywalne. Badania na ten temat są prowadzone głównie w systemach anglosaskich, w Polsce nie ma ich wiele.

Tekst i grafika: Maria Dudzik

Źródła:
E. Gruza, M. Goc, J. Moszczyński, „Kryminalistyka. Czyli o współczesnych metodach dowodzenia przestępstw”, Warszawa 2020;
J. Stojer, „Kryminalistyka w telewizyjnych produkcjach rozrywkowych – nadzieje i zagrożenia”, 2011;
https://www.edukacjaprawnicza.pl/fakty-i-mity-czyli-kilka-slow-o-zbrodni-doskonalej/
https://nij.ojp.gov/topics/articles/csi-effect-does-it-really-exist

Cześć! 📚 W kwietniowym wydaniu “Batawia poleca” przyjrzymy się pozycji pod redakcją Renaty Szczepanik i Ireny Pospiszyl - „Zachowania dewiacyjne dziewcząt i kobiet”.

Dlaczego o przestępczości wciąż myślimy głównie przez pryzmat mężczyzn? Co sprawia, że kobieta łamiąca normy społeczne budzi większe emocje, surowsze oceny ale jednocześnie większą ciekawość?
Książka „Zachowania dewiacyjne dziewcząt i kobiet” pod redakcją Renaty Szczepanik i Ireny Pospiszyl to publikacja, która odważnie wchodzi w obszar często pomijany - świat kobiecej dewiacji widziany oczami kryminologów, psychologów i socjologów.
Autorzy prowadzą nas przez złożony obraz rzeczywistości, w której stereotypy płci, doświadczenia rodzinne, presja społeczna i indywidualne historie splatają się, tworząc niejednoznaczne odpowiedzi na pytanie: dlaczego? Dlaczego jedne kobiety przekraczają granice prawa, a inne - mimo podobnych warunków - nie?
Publikacja pokazuje także, jak bardzo społeczne wyobrażenia wpływają na ocenę i traktowanie kobiet. Tam, gdzie ich zachowanie przeczy „tradycyjnej” roli, pojawia się większa surowość, niezrozumienie, a czasem wręcz stygmatyzacja. Z kolei tam, gdzie przestępstwo nie jest jednoznacznie identyfikowane z rolą płciową istnieje pewna skłonność do niedoceniania roli kobiet w zaistnieniu przestępstwa.
To pozycja, która skupia się na kontekście. Cienkiej granicy między przystosowaniem a wykluczeniem. O mechanizmach, które często pozostają niewidoczne - aż do momentu, gdy dochodzi do naruszenia norm.
Jeśli interesują Was zagadnienia z pogranicza kryminologii, psychologii i socjologii, a także chcecie spojrzeć na temat przestępczości z mniej oczywistej perspektywy - to pozycja zdecydowanie warta uwagi.

Autorka tekstu i grafiki: Antonia Pogorzelska

Z radością ogłaszamy nowy skład Zarządu Kryminologicznego Koła Naukowego im. Stanisława Batawii na kadencję 2026/2027 ⚖️

Prezeska: Natalia Mikołajczyk
Wiceprezeska: Tosia Pogorzelska
Sekretarz: Aleksandra Skurosz
Członkini Zarządu: Maria Dudzik

Gratulujemy wszystkim wybranym osobom i życzymy powodzenia w realizacji planów oraz nowych inicjatyw 🕵🏼‍♀️

Zapraszamy do obserwowania naszej działalności oraz aktywnego udziału w organizowanych przez nas wydarzeniach, projektach i spotkaniach!

👮 REGISTRATURY POLICYJNE 📋

🔎 Niebagatelne znaczenie dla ustalania sprawców mają registratury policyjne (kryminalistyczne). Są to wyspecjalizowane zbiory informacji prowadzone przez organy ścigania, wykorzystywane zarówno w toku czynności procesowych i operacyjno-rozpoznawczych, jak i w celach analitycznych, w tym do tworzenia statystyki kryminalnej oraz analiz.

🗄️ Zgromadzone dane występują w różnych formach – od materiałów analogowych po zaawansowane systemy cyfrowe. Ich zakres jest niezwykle szeroki, lecz dzisiaj skupimy się przede wszystkim na KSIP – ogólnokrajowym ewidencyjno-informacyjnym systemie Policji.

📜 Zbieranie, przetwarzanie i wykorzystywanie takich danych przez organy ścigania uregulowane jest na szczeblu krajowym (ustawa o Policji, ustawa o przetwarzaniu informacji kryminalnych) oraz unijnym – szczególnie w zakresie ochrony danych osobowych (dyrektywa 2016/680 „DODO”, częściowo również rozporządzenie 2016/679 „RODO”).

📲 Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP), dawniej Zintegrowany System Informacji Policyjnej (ZSIP), to podstawowy system informatyczny Policji, który współdziała z pozostałymi registraturami. Baza KSIP obejmuje informacje o osobach będących w zainteresowaniu Policji, o zdarzeniach i powiązanych z nimi przedmiotach, o sprawach oraz o obiektach (lokalizacjach).

📸 Do systemu wprowadzane są także zdjęcia sygnalityczne osób podejrzanych oraz zwłok o nieustalonej tożsamości („NN”). Więcej o fotografii kryminalistycznej pisaliśmy w styczniu: https://www.facebook.com/kkn.batawia/posts/1329606442534890

🚫 Zgodnie z ustawą wdrażającą DODO, administrator dokonuje okresowej weryfikacji danych osobowych, nie rzadziej niż co 10 lat od ich zebrania, uzyskania, pobrania lub aktualizacji (art. 16 ust. 1). Celem weryfikacji jest ustalenie, czy dane są nadal niezbędne do realizacji ustawowych zadań, a w przypadku stwierdzenia ich zbędności – powinny zostać usunięte (art. 16 ust. 2) albo zanonimizowane (art. 17). Kontrowersje budzi praktyka nieusuwania wpisów z KSIP.

👨‍⚖️ Dla prawników, którzy w przeszłości weszli w konflikt z prawem (także wykroczeniowym), może to potencjalnie oznaczać problemy w postępowaniu kwalifikacyjnym aplikantów sędziowskich i prokuratorskich, pomimo niefigurowania w Krajowym Rejestrze Karnym (art. 32a ust. 1 zdanie drugie ustawy o KSSiP – sic!). Dotyczy to również kandydatów do służby w Policji.

⚖️ Zagadnienie to pojawia się w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. III OSK 2223/22), a także w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, m.in. w sprawie C-118/22. Trybunał podkreślił konieczność ścisłego przestrzegania zasady niezbędności i proporcjonalności przy przetwarzaniu danych przez organy ścigania – wskazując na szczególny reżim odnośnie danych biometrycznych – oraz obowiązek administratorów okresowej weryfikacji, czy dalsze przechowywanie danych pozostaje uzasadnione.

🕵️ Organy ścigania korzystają również z:
🔹 Automatycznego Systemu Identyfikacji Broni (ASIB)
🔹 Krajowych Zbiorów Łusek i Pocisków
🔹 Zbiorów Wzorców Broni i Amunicji („muzeum broni”)
🔹 Centralnej Kartoteki Broni Utraconej
🔸 Automatycznego Systemu Identyfikacji Daktyloskopijnej (AFIS)
🔸 bazy danych DNA
🔹 bazy Numerów Identyfikacyjnych Pojazdów (VIN)
🔹 Europejskiego Zbioru Samochodowych Powłok Lakierniczych (EUCAP)
🔸 danych innych instytucji i urzędów, np. pochodzących z baz PESEL, CEPiK i innych.

📌 Registratury kryminalistyczne stanowią fundament współczesnej kryminalistyki, a wraz z rozwojem technologii ich znaczenie będzie tylko wzrastało. Największym wyzwaniem pozostaje zachowanie równowagi między skutecznością ścigania a ochroną praw jednostki.

Tekst: Dawid Gochnio
Grafika: Aleksandra Skurosz

ŹRÓDŁA:
* Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 119, str. 1 z późn. zm.).
* Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylająca decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 119, str. 89 z późn. zm.).
* Ustawa z dnia 14 grudnia 2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1206; implementująca dyrektywę 2016/680 „DODO”).
* Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o przetwarzaniu informacji kryminalnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1759).
* Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 636 z późn. zm.).
* Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 217 z późn. zm.).
* Wyrok TSUE z 30.01.2024 r., C-118/22.
* Wyrok NSA z 17.10.2025 r., III OSK 2223/22, LEX nr 3932512.
* J. Moszczyński, Rozdział # # # KRYMINALISTYCZNE BAZY DANYCH [w:] J. Moszczyński, M. Goc, E. Gruza, Kryminalistyka czyli o współczesnych metodach dowodzenia przestępstw, Warszawa 2020.
* J. Widacki, Kryminalistyka, wyd. 2, Warszawa 2012, nb. 185-207.
* https://www.adwokat-riedel.pl/ksip-zatarcie-skazania-a-nieposzlakowana-opinia

W ostatnim czasie KKN Batawia miała przyjemność po raz kolejny poprowadzić zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży we współpracy z CHRIS Turystyka i Rekreacja, bardzo dziękujemy za zaufanie 🤗

W tegorocznej odsłonie zajęć, członkowie koła przygotowali zupełnie nowy, nastawiony na praktykę scenariusz ✍️

Uczestnicy zajęć rozwiązywali kazusy, przy okazji ucząc się o podstawowych metodach kryminalistycznych: daktyloskopii, grafologii, traseologii i paru innych 🔍

Tak jak przy minionych edycjach, było to dla nas bardzo rozwijające doświadczenie i przede wszystkim super zabawa 😁

Szanowne i Szanowni!

Już jutro, 8 kwietnia 2026 roku zapraszamy do Auli 0.410 Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego przy ul. Dobrej 55, gdzie odbędzie się pierwszy z dwóch dni Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Lex Talk".

Od godziny 12.10 przewidziany jest panel prowadzony przez Kryminologiczne Koło Naukowe im. Stanisława Batawii oraz Studenckie Koło Nauk Penalnych, podczas którego członkowie obu kół wygłoszą swoje referaty dotyczące Prawa karnego wobec wyzwań XXI wieku.

Poza wspomnianym panelem, zapraszamy również do zapoznania się z pełną ofertą "Lex Talk", bezpośrednio w wydarzeniu: https://fb.me/e/7CmpBmKYN

Udział bierny nie wymaga zapisów, zapraszamy zainteresowanych :)

Cześć! Dzisiejszym poleceniem dla Was będzie książka Joanny Podgórskiej i Małgorzaty Ronc pt. „Prokurator. Kobieta, która nie bała się morderców”.

Co czuje osoba, która mierzy się ze złem twarzą w twarz, analizuje najcięższe zbrodnie? Jak wygląda rzeczywistość pracy prokuratora poza salą sądową? Ta książka pozwala zajrzeć za kulisy świata, do którego na co dzień nie mamy dostępu. To wciągająca opowieść, która nie tylko trzyma w napięciu, ale też skłania do refleksji nad naturą człowieka i granicą między dobrem a złem.

Autorki wprowadzają nas w świat śledztw, w których nie ma miejsca na przypadek. Ukazują, jak ogromne znaczenie ma intuicja i odporność psychiczna w codziennej pracy prokuratora. To opowieść o odpowiedzialności, sile charakteru oraz nieustannym balansowaniu między twardymi faktami a ludzkimi dramatami.

Publikacja ta ma formę rozmowy z prokurator Małgorzatą Ronc, która opowiada o swoich początkach pracy jeszcze w realiach PRL-u, codziennych wyzwaniach zawodowych oraz drodze, jaką musiała przejść, by odnaleźć się w świecie pełnym trudnych decyzji i ludzkich dramatów. Autorki oddają jej głos, dzięki czemu poznajemy nie tylko kulisy pracy prokuratora „od środka”, ale też emocje i dylematy, które towarzyszą przy prowadzeniu najcięższych spraw.

To opowieść o odpowiedzialności, presji i zetknięciu z najbardziej brutalną stroną rzeczywistości. Małgorzata Ronc opowiada o głośnych sprawach, w których brała udział - takich jak chociażby zbrodnia dokonana przez Mariusza Trynkiewicza.

Co wyróżnia tę pozycję? Autentyczność i szczerość. Ukazuje reala tego zawodu - stres, odpowiedzialność i emocje, które nie znikają po wejściu do domu.

Jeśli interesują Was największe zbrodnie oczami prokuratora oraz specyfika tego zawodu - to pozycja idealna dla Was, która zostanie w Waszej głowie na długo.

Autorka tekstu: Patrycja Johnson
Autorka grafiki: Antonia Pogorzelska

W dzisiejszym „Crime alert” przyjrzymy się tym, którzy dla większości społeczeństwa są niewidoczni - osadzonym w zakładach karnych.

⚖️WOLNOŚĆ SUMIENIA I RELIGII OSADZONYCH ⚖️

🗽 Wolność myśli, sumienia i wyznania wywodzi się z przyrodzonej godności człowieka i korzystają z niej również osoby pozbawione wolności. Gwarantują ją Konstytucja (art. 53) oraz ratyfikowane umowy międzynarodowe, których Rzeczpospolita Polska jest stroną.

📜 Europejska Konwencja Praw Człowieka wskazuje, że prawo to obejmuje wolność zmiany wyznania lub przekonań oraz wolność uzewnętrzniania indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swego wyznania lub przekonań przez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i czynności rytualne (art. 9 ust. 1).

🚫 Z tych uprawnień jedynie wolność *uzewnętrzniania* wyznania lub przekonań może podlegać ograniczeniom, i to tylko takim, które są przewidziane przez ustawę i konieczne w społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku publicznego, zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób (art. 9 ust. 2).

⚖️ Kwestia tej wolności w kontekście osadzonych poruszana była w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który stwierdził naruszenie art. 9 EKPCz w sprawach Poltoratskiy przeciwko Ukrainie (brak opieki duszpasterskiej), Jakóbski przeciwko Polsce oraz Vartic przeciwko Rumunii (brak diety bezmięsnej). Z kolei w sprawie Erlich & Kastro przeciwko Rumunii, w której administracja zakładu karnego nie była organizacyjnie w stanie niezwłocznie zapewnić skarżącym koszernego posiłku, Trybunał orzekł, że nie doszło do naruszenia art. 9 EKPCz, uznając, że władze krajowe – w świetle okoliczności sprawy i z uwzględnieniem przysługującego państwu marginesu uznania – w rozsądnym stopniu wywiązały się z pozytywnych obowiązków wynikających z tego przepisu.

🙏 Kodeks karny wykonawczy w art. 102 wymienia prawo skazanych i tymczasowo aresztowanych do korzystania z wolności religijnej. W szczególności osadzeni mogą wykonywać praktyki religijne (np. modlitwy, obmycia rytualne, posty), korzystać z posług religijnych (świadczonych przez odpowiednich przedstawicieli religijnych – w tym kapelanów więziennych), słuchać nabożeństw transmitowanych przez środki masowego przekazu, a także w nich uczestniczyć, jeśli odbywają się na terenie jednostki.

📦 Mogą posiadać niezbędne w tym celu książki (np. Biblię), pisma (np. miesięcznik „Strażnica”) i przedmioty (np. dywanik modlitewny), przy czym ich ilość i wymiary nie mogą naruszać obowiązującego porządku (art. 106 § 1 in fine, art. 110a § 1 i 3). Przykładowo, w Areszcie Śledczym w Warszawie-Służewcu osadzony może posiadać w celi mieszkalnej „do 10 sztuk przedmiotów kultu religijnego o wymiarach nie przekraczających 25x15 cm” (§ 15 Porządku wewnętrznego).

💭 Kodeks przewiduje szczególne traktowanie skazanych za bezprzemocowe przestępstwa popełnione z motywacji politycznej, religijnej lub przekonań ideowych, czyli tzw. więźniów sumienia: odbywają oni karę w oddzieleniu od pozostałych, mają prawo do korzystania z własnej odzieży, bielizny i obuwia oraz nie podlegają obowiązkowi pracy (art. 107).

🍽️ Posiłki przysługujące osadzonym w miarę możliwości powinny uwzględniać wymogi religijne i kulturowe (art. 109). Jest to szczególnie istotne uprawnienie dla osób unikających pewnych pokarmów lub poszczących np. w piątki albo w święto Ramadan.

🤝 Kluczowe znaczenie dla realizacji wolności religijnej osób pozbawionych wolności ma współpraca z kościołami i związkami wyznaniowymi. Osadzeni mogą uczestniczyć w prowadzonym przez nie nauczaniu religii oraz w ich działalności charytatywnej i społecznej, a także w indywidualnych spotkaniach z duchownymi ich wyznania; wizyty mogą odbywać się również w celach mieszkalnych (art. 106 § 2). Poza Kodeksem jest to uregulowane w umowie międzynarodowej zawartej ze Stolicą Apostolską (art. 17 Konkordatu), w ustawach wyznaniowych (np. art. 20 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w RP) oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowych zasad wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach karnych i aresztach śledczych.

Tekst: Dawid Gochnio
Grafika: Aleksandra Skurosz

ŹRÓDŁA:
* Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).
* Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).
* Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318).
* Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 911 z późn. zm.).
* Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1874).
* Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 159, poz. 1546).
* Zarządzenie nr 37/2025 Dyrektora Aresztu Śledczego w Warszawie-Służewcu z 6.05.2025 r. w sprawie porządku wewnętrznego w Areszcie Śledczym w Warszawie-Służewcu. https://aswarszawasluzewiec.bip.gov.pl/porzadek-wewnetrzny/porzadek-wewnetrzny.html [dostęp: 14.03.2026 r.].
* Nikołajew, Jerzy (2012). Wolność sumienia i religii skazanych i tymczasowo aresztowanych. Lublin: Wydawnictwo KUL. ISBN 978-83-7702-350-1.
* Wyrok ETPCz z 29.04.2003 r., Poltoratskiy przeciwko Ukrainie, skarga nr 38812/97 (ang.).
* Wyrok ETPCz z 7.12.2010 r., Jakóbski przeciwko Polsce, skarga nr 18429/06 (ang.).
* Wyrok ETPCz z 17.12.2013 r., Vartic przeciwko Rumunii (nr 2), skarga nr 14150/08 (ang.).
* Wyrok ETPCz z 9.06.2020 r., Erlich & Kastro przeciwko Rumunii, skargi nr 23735/16 i 23740/16 (fr. – tłum. aut.).

W lutowym poście z cyklu „Batawia poleca” chcielibyśmy zaproponować seans filmu z 1979 roku - „Sprawiedliwość dla wszystkich” (tyt. org. „...And Justice for All”), w którym główną rolę gra Al Pacino, wcielający się w postać adwokata Arthura Kirklanda.

Pierwsze, czego dowiadujemy się o naszym bohaterze, to fakt, że spędza czas w areszcie za wdanie się w przepychankę z sędzią Henrym T. Flemingiem (John Forsythe). Zarzewiem konfliktu jest sprawa Jeffa McCullaughana (Thomas G. Waites) - oskarżonego, który mimo istnienia dowodów na swoją niewinność, nie zostaje oczyszczony z zarzutów ze względów formalnych. Fleming, „stosujący prawo co do litery” i jednocześnie niedbający o ludzkie życie, nie zgadza się na ponowne otwarcie sprawy.

Film to zdecydowanie tragikomedia. W trakcie niecałych dwóch godzin scenariusz prowadzi nas przez różne sytuacje pokazujące patologie systemu sprawiedliwości, często uciekając się do hiperboli. Adwokaci goniący za pieniądzem bardziej niż za dobrem swojego klienta, obrońcy doprowadzani do szaleństwa dylematem „czy obrona winnego klienta to moralnie właściwa postawa?” oraz sędziowie z „Kompleksem Boga” to tylko mały wycinek prawniczego krajobrazu przedstawionego w filmie.

Zdecydowanie najmocniejszą stroną „Sprawiedliwości dla wszystkich” jest zdolność przenoszenia ciężaru następujących po sobie scen bez tworzenia poczucia nienaturalności. Obok scen dramatycznych, w których decyduje się ludzkie życie, funkcjonują te mające bardziej humorystyczny charakter. Każda scena filmu, nawet komediowa, może być odczytana jako mikrokomentarz do jakiegoś problemu. Czasami stricte systemowego, czasami bardziej społecznego.

Moim zdaniem jest to pozycja nie do pominięcia dla każdego, kto lubi dramaty prawnicze i nie ma nic przeciwko komedii bazującej na absurdzie. To dzieło z dekadami na karku, ale ogląda się je z przyjemnością i - co może być trochę niepokojące - wciąż pozostaje aktualne.

Źródła:
https://www.imdb.com/title/tt0078718/

Autor tekstu: Kamil Kajetan Karolak
Autorka grafiki: Antonia Pogorzelska