NeuroPsyche

“Wpływ korzystania z ChataGPT na mózg / zdolności poznawcze”

“Your Brain on ChatGPT: Accumulation of Cognitive Debt when Using an AI Assistant for Essay Writing Task”
Kosmyna, N., Hauptmann, E., Yuan, Y. T., Situ, J., Liao, X. H., Beresnitzky, A. V., Maes, P. (2025). Your brain on ChatGPT: Accumulation of cognitive debt when using an AI assistant for essay writing task. arXiv preprint arXiv:2506.08872, 4. PREPRINT, UNDER REVIEW.

Korzystanie z LLM (Large Language Models) tj. ChatGPT i DeepSeek, w środowisku akademickim (i każdym innym) jest coraz częstszym zjawiskiem. Coraz więcej mówi się o ich wpływie na środowisko naturalne, ale czy wiesz, że wpływają również na funkcjonowanie twojego mózgu?
Narzędzia typu LLM mogą usprawniać uczenie się i wyszukiwanie informacji ale mają również wpływ m. in. na umiejętności poznawcze, tj. pamięć, uwaga i myślenie krytyczne. Naukowcy z MIT przeprowadzili badanie, w którym porównali 3 grupy piszące esej: osoby piszące prace samodzielnie, z pomocą wyszukiwarki internetowej oraz z Chat-emGPT. Dzięki EEG (Elektroencefalografii) mierzono aktywność ich mózgów podczas pisania, a sędziowie kompetentni oceniali jakość ich prac. Cały proces trwał 4 miesiące.
Z badania wiemy, że osoby korzystające z Chata przy pisaniu rzadziej podchodziły krytycznie do jego odpowiedzi, szybciej kończyły swoje eseje, wkładały w nie mniej pracy i miały problem z ich cytowaniem. Dodatkowo, eseje generowane przez LLM miały konwencjonalną strukturę i były mniej oryginalne. EEG ujawniło, że ci którzy nie korzystali z żadnych pomocy wykazywali lepszą łączność mózgową w porównaniu z innymi grupami. Zarówno oni jak i użytkownicy wspomagający się wyszukiwarką internetową wykazali lepsze przywoływanie wspomnień i wyższą aktywność niektórych obszarów mózgu (potyliczno-ciemieniowych i przedczołowych) od grupy korzystającej z Chata. W ciągu 4 miesięcy użytkownicy LLM osiągali gorsze wyniki na poziomie neuronalnym, językowym i behawioralnym (zachowania), a pod koniec badania część z nich po prostu kopiowała i wklejała wygenerowane teksty. Autorzy badania sugerują, że korzystanie z LLM może wpłynąć negatywnie na umiejętność uczenia się.
Oczywiście to badanie ma swoje ograniczenia - badanych było stosunkowo mało, a badana aktywność mózgu dotyczyła tylko pisania eseju (dot. tematów typu: szczęście, odwaga, filantropia). Nie zostało jeszcze opublikowane w czasopiśmie naukowym i jest w procesie sprawdzania. Warto jednak wziąć jego wyniki pod uwagę jeśli jest się regularnym użytkownikiem narzędzi typu ChatGPT.
Przy obecnym tempie rozwoju technologii AI i naszej rosnącej zależności od niej, niezbędne są dalsze badania w tej dziedzinie, a zwłaszcza mierzące ich długoterminowy wpływ na nasze funkcjonowanie.

Źródło: Kosmyna, N., Hauptmann, E., Yuan, Y. T., Situ, J., Liao, X. H., Beresnitzky, A. V., Maes, P. (2025). Your brain on ChatGPT: Accumulation of cognitive debt when using an AI assistant for essay writing task. arXiv preprint arXiv:2506.08872, 4.
https://www.media.mit.edu/publications/your-brain-on-chatgpt/

Poznaj astrycoty jako małych architektów mózgu człowieka. 🏛️ Na wykładzie dowiecie się jak astrocyty wpływają na rozwój neuronów, uczenie się plastyczność mózgu oraz jakie znaczenie odgrywały w ewolucji człowieka 🧠
Widzimy się już niedługo w Bibliotece na Meksykanskiej!

Skuteczne uczenie się nie polega na jednorazowym, intensywnym „zakuwaniu”, lecz na świadomym rozłożeniu wysiłku i stosowaniu sprawdzonych strategii.

Przede wszystkim warto uczyć się w odstępach czasu. Zamiast odkładać wszystko na ostatnią chwilę, lepiej regularnie wracać do materiału, ponieważ rozłożenie nauki sprzyja trwalszemu zapamiętywaniu.

Kolejnym ważnym elementem są aktywne powtórki. Samo czytanie, nawet uważne, nie jest tak skuteczne jak próba odtworzenia wiedzy z pamięci. Przywoływanie informacji (czy to na głos, czy w myślach) wzmacnia ślady pamięciowe i pomaga utrwalić materiał na dłużej.
Istotne jest także wyjaśnianie i rozwijanie zagadnień. Tłumaczenie materiału własnymi słowami, niezależnie od tego, czy robimy to dla siebie, czy dla kogoś innego, pozwala lepiej go zrozumieć i uporządkować, co przekłada się na skuteczniejsze uczenie się.

Na koniec warto pamiętać o różnicowaniu tematów. Długie skupienie się na jednym przedmiocie może utrudniać przyswajanie kolejnych informacji, zwłaszcza gdy są do siebie podobne. Dlatego lepiej dzielić naukę na bloki i przeplatać różne zagadnienia, co pomaga uniknąć przeciążenia i zwiększa efektywność pracy.

Bibliografia:
Carpenter, S.K., Cepeda, N.J., Rohrer, D., Sean, H., K., K., Pashler, H. (2012). Using Spacing to Enhance Diverse Forms of Learning: Review of Recent Research and Implications for Instruction. Educational Psychology Review, 24, 369–378.
https://doi.org/10.1007/s10648-012-9205-z
Orzechowski, J., Nęcka, E., Szymura, B., Wichary, S. (2020). Psychologia Poznawcza. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pastoetter, B., Baeuml, T., K. (2014). Retrieval practice enhances new learning: the forward effect of testing. Frontiers in Psychology, 5. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00286
Weinstein, Y., Madan, C.R., Sumeracki, M.A. (2018). Teaching the science of learning. Cognitive Research, 3(2). https://doi.org/10.1186/s41235-017-0087-y

NEUROPOLITYKA

Czy mózg ma poglądy? O neurobiologicznych różnicach między konserwatyzmem a liberalizmem.

Od lat badacze próbują odpowiedzieć na jedno pozornie proste pytanie: co decyduje o tym, gdzie identyfikujemy się na politycznym spektrum? Czy to tylko efekt wychowania i środowiska, czy może źródłem jest biologiczna predyspozycja? ​​Okazuje się, że między osobami o odmiennych przekonaniach politycznych występują zauważalne różnice w aktywności i budowie niektórych obszarów mózgu. Badania z zakresu neuropolityki skupiają się na ukazywaniu tych strukturalnych różnic poprzez metody neuroobrazowania takie jak EEG, fMRI lub MEG. Czym więc się różni mózg konserwatysty od mózgu liberała? Czy na podstawie obecnej wiedzy w dziedzinie neuropolityki możemy przewidywać poglądy na podstawie informacji o budowie mózgu?

CIAŁO MIGDAŁOWATE
Jedną z najlepiej udokumentowanych różnic jest ta dotycząca ciała migdałowatego – struktury odpowiedzialnej za wykrywanie bodźców emocjonalnie ważnych, zwłaszcza tych zagrażających. Istnieje szereg badań wskazujących na to, że przeciętnie osoby o bardziej konserwatywnych poglądach mają większą objętość ciała migdałowatego i silniej reagują na obrazy przedstawiające potencjalne niebezpieczeństwo. Z kolei liberałowie w takich sytuacjach są bardziej responsywni, lecz angażują ciało migdałowate słabiej, zamiast tego uruchamiając regiony odpowiedzialne za analizę i reinterpretację sytuacji (m.in. płat przedczołowy). Wyjaśnia to większą otwartość i elastyczność, jaką charakteryzują się liberałowie. (Amodio i in., 2007; Kanai i in., 2011; Petalas i in. 2024). Co ciekawe, uszkodzenie ciała migdałowatego nie wpływa znacząco na zmianę poglądów w kierunku liberalnym (Nam i in. 2021) - co sugeruje, że różnice światopoglądowe wynikają z interakcji wielu struktur mózgowych jednocześnie.

POŁĄCZENIA OFC-INSULA
Zwiększona objętość ciała migdałowatego niekoniecznie oznacza, że konserwatyści są z natury przytłoczeni lękiem. Ich mózgi są, statystycznie, bardziej wyczulone na sygnały potencjalnego zagrożenia, co sprzyja preferowaniu stabilności, ładu i przewidywalności. Paradoksalnie jednak, pomimo iż konserwatyści są bardziej podatni na stres związany z zagrożeniem, to jednak często deklarują wyższą satysfakcję z życia niż liberałowie. Powodem ku temu, mogą być psychologiczne zasoby, które mają swoje neuronalne podłoże. Mowa tu głównie o połączeniach nerwowych między korą oczodołową a wyspą, czyli dwoma strukturami zaangażowanymi m.in. w kontrolę emocji i autoregulację. Kim i in. (2020) przeprowadzili badanie, którego wyniki (choć nieistotne statystycznie) wskazują na zaskakującą tendencję, która otwiera ciekawy kierunek dla przyszłych odkryć. Autorzy badania zauważyli, że w grupie konserwatystów występują silniejsze połączenia neuronalne między tymi dwoma strukturami i korelują one z wysokimi wynikami na samoopisowych skalach odporności psychicznej. Może to oznaczać, że konserwatyści, choć częściej doświadczają stresu - potrafią sobie z nim radzić efektywniej niż liberałowie!

PŁAT PRZEDCZOŁOWY I ACC
Płat przedczołowy odgrywa prawdopodobnie najbardziej kluczową rolę w kształtowaniu naszych poglądów, bo decyduje o tym, w jaki sposób przetwarzamy informacje. Szczególnie istotna jest grzbietowo-boczna kora przedczołowa (dlPFC), odpowiadająca za kontrolę poznawczą, zdolność do refleksji, planowanie i hamowanie reakcji impulsywnych. Uszkodzenie dlPFC ma statystycznie największy wpływ na zmianę poglądów w bardziej konserwatywnym kierunku (Nam i in., 2021). Obszar ten, wraz z przednią korą zakrętu obręczy (ACC), tworzy system inicjujący proces krytycznego myślenia i aktualizacji informacji. W kontekście polityki, sprawność tych struktur decyduje o tym, jak reagujemy na dysonans poznawczy i jak bardzo jesteśmy otwarci na zmianę swoich przekonań, gdy stykamy się z informacjami niepasującymi do posiadanej przez nas wiedzy. Według kilku badań liberałowie wykazują statystycznie większą aktywność i objętość istoty szarej w ACC, co biologicznie tłumaczy ich otwartość i elastyczność poznawczą (Amodio i in., 2007; Kanai i in., 2011). Warto jednak zauważyć, że dużą rolę może grać tu kontekst kulturowy, jako że badania te były prowadzone w krajach anglosaskich, a ich replikacje w krajach europejskich nie wykazały podobnych różnic.

OBWÓD NEURONALNY EMPATII
Na poziomie neuronalnym empatia wiąże się m.in. z obniżoną aktywnością obszarów odpowiedzialnych za przetwarzanie własnych emocji — w badaniach MEG przejawia się to charakterystycznym spadkiem aktywności w paśmie Alfa. Reakcję tę określa się jako „sygnał empatii”, który, jak wskazują badania, jest silniejszy u osób o poglądach liberalnych (Zebarjadi i in., 2023). U osób konserwatywnych sygnał ten był wyraźnie słabszy, a jego intensywność zwiększała się stopniowo wraz z nasileniem postaw lewicowych. Co interesujące, zarówno liberałowie, jak i konserwatyści subiektywnie oceniali własną empatię na podobnym poziomie. Badanie dotyczyło jednak wyłącznie reakcji na cierpienie osób obcych, co sugeruje, że konserwatyści mogą rzadziej uruchamiać sygnał empatii, gdy osoba doświadczająca bólu nie jest z nimi bezpośrednio związana.

Czy na podstawie technik neuroobrazowania można przewidzieć gdzie stoimy na spektrum politycznym?
Krótka odpowiedź brzmi: nie do końca. Raczej chodzi tu o identyfikację kluczowych obszarów mózgu, które mają znaczenie dla procesów poznawczych zaangażowanych w podejmowanie decyzji charakterystycznych dla konkretnych profili politycznych. Na podstawie tych odkryć możemy dyskutować o wpływie strukturalnych różnic mózgu — m. in. na istotność przetwarzania zagrożenia, reakcji na konflikt poznawczy i sposobów autoregulacji w kontekście naszego światopoglądu.
Przedstawione różnice są natomiast delikatne i stanowią jedynie biologiczne tło dla naszych sposobów myślenia. Nie oznacza to jednak, że mózg jednoznacznie określa nasze poglądy, ani że na podstawie analiz fMRI da się przewidzieć wyniki przyszłych wyborów. Nadal nie wiemy też, w jakim stopniu odpowiadają za nie czynniki genetyczne, a w jakim wpływy środowiskowe.
Warto jednak pamiętać, że polityka, psychologia i neuronauka są ze sobą zaskakująco ściśle powiązane, a przed nami w tych obszarach czeka wciąż wiele ciekawych odkryć.
Autorka: Martyna Michalska

Bibliografia:
Amodio, D. M., Jost, J. T., Master, S. L., & Yee, C. M. (2007). Neurocognitive correlates of liberalism and conservatism. Nature neuroscience, 10(10), 1246-1247.

Jost, J. T. (2021). The psychological appeal of left and right. In Left and right: The psychological significance of a political distinction (s. 301-333) Oxford University Press.

Kanai, R., Feilden, T., Firth, C., & Rees, G. (2011). Political orientations are correlated with brain structure in young adults. Current biology, 21(8), 677-680.

Kim, T., Hur, J. W., Kwak, S., Jang, D., Lee, S. H., & Kwon, J. S. (2020). Intrinsic functional connectivity of blue and red brains: neurobiological evidence of different stress resilience between political attitudes. Scientific reports, 10(1), 15877.

Petalas, P. D., Schumacher, G., & Scholte, S. H. (2024). Is political ideology correlated with brain structure? A preregistered replication. Iscience, 27(10), 110532

Nam, H. H., Jost, J. T., Meager, M. R., & Van Bavel, J. J. (2021). Toward a neuropsychology of political orientation: exploring ideology in patients with frontal and midbrain lesions. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 376(1822), 20200137.

Zebarjadi, N., Adler, E., Kluge, A., Sams, M., & Levy, J. (2023). Ideological values are parametrically associated with empathy neural response to vicarious suffering. Social cognitive and affective neuroscience, 18(1), nsad029.

Wspomnienia z Wieczoru dla dorosłych w Centrum Nauki Kopernik! 🪐
Na stanowisku NeuroPsyche odwiedzający mogli rozwiązać kwestionariusz i dowiedzieć się więcej o Stylach Miłości 💖

🧠✨ **Dni Mózgu 2026 na Uniwersytet SWPS ✨🧠

Za nami wyjątkowe dni pełne inspiracji, wiedzy i fascynujących odkryć! Tegoroczne Dni Mózgu zgromadziły pasjonatów psychologii, neuronauki i rozwoju osobistego. Dziękujemy, że byliście z nami! 💙

🔬 W programie znalazły się:
– inspirujące wykłady ekspertów i ekspertek z zakresu funkcjonowania mózgu
– wystawcy pokazujący, jak lepiej rozumieć siebie i innych
– spotkania pełne ciekawostek o pamięci, emocjach i procesach poznawczych

💡 Rozmawialiśmy o tym, jak działa nasz mózg, jak się uczy, reaguje na stres i jak możemy wspierać jego dobrostan na co dzień.

🤝 Dziękujemy wszystkim prelegentom, organizatorom oraz uczestnikom za stworzenie tej wyjątkowej atmosfery ciekawości i otwartości!

Do zobaczenia za rok! 👋

Jak jedzenie wpływa na myślenie? Czy wiesz że:
- Zbyt duża ilość cukru w diecie może zaburzać funkcjonowanie hipokampa - obszaru kluczowego dla procesów uczenia się i pamięci?
- Dieta Zachodu (tłuste, słodkie i przetworzone jedzenie)
może powodować stan zapalny w mózgu i sprzyjać przejadaniu się. Hipokamp jest na to szczególnie wrażliwy
- Nagłe wzrosty poziomu glukozy we krwi wpływają niekorzystnie na funkcjonowanie mózgu?
- Wystarczą zaledwie cztery dni niezdrowego jedzenia, aby zauważyć pogorszenie pamięci długotrwałej (zależnej od hipokampa).
- Skład Twoich jelit może wpływać na pamięć? Niektóre bakterie wspierają mózg, inne mogą pogarszać funkcje poznawcze
- To, co jesz na co dzień, ma realny wpływ na pracę Twojego mózgu. Zdrowe nawyki żywieniowe wspierają pamięć, koncentrację i pomagają uniknąć przejadania się.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Wpadnij na wykład prof. dr hab. Anety Brzezińskiej podczas Dni Mózgu!
📍 Uniwersytet SWPS
📅 7 marca 2026
🕔 17.00 - 19.30

Nootropy to związki chemiczne mające pozytywnie wpływać na funkcje poznawcze i potęgować pracę mózgu. Dzieli się je na substancje pochodzenia naturalnego i syntetycznego. Naturalne noorotropy to m.in. preparaty ziołowe zawierające miłorząb japoński, L-teaninę czy kreatyninę. Noorotropy syntetyczne to natomiast m.in. donepezil, metylofenidat, modafinil czy amfetamina. Znaczną część z nich stanowią leki wydawane na receptę, które służą do leczenia konkretnych zaburzeń, takich jak ADHD, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona czy demencja.

Najpopularniejszym i ogólnodostępnym nootropem jest kofeina, znajduje się w kawie, herbacie, napojach energetycznych czy niektórych suplementach.

Coraz częściej po te środki sięgają również osoby w pełni zdrowe. Wśród nich są uczniowie, studenci czy osoby wykonujące zawód, który wiąże się z koniecznością utrzymania długotrwałego skupienia. Główną motywacją jest chęć poprawy koncentracji, redukcja stresu, optymalizacja czasu oraz podniesienie wyników w nauce i pracy. Zażywanie tych preparatów prowadzi do poprawy zaopatrywania mózgu w tlen i glukozę, usprawnienia krążenia mózgowego oraz zmian stężenia neuroprzekaźników. Należy jednak pamiętać, że stosowanie noorotropówbez wskazań medycznych niesie za sobą ryzyko działań niepożądanych, obejmujących m.in. bezsenność, drażliwość, nadciśnienie, a w niektórych przypadkach również problemy sercowo-naczyniowe i psychiczne.
Dodatkowo realna skuteczność nootropów u osób zdrowych pozostaje pod znakiem zapytania, a zgłaszane efekty mogą częściowo wynikać z efektu placebo.

W grupie nootropów znajdują się substancje które mogą prowadzić do uzależnień (narkotyki i silne środki psychoaktywne: amfetamina, kokaina). Choć wielu użytkowników zdaje sobie sprawę z tego ryzyka warto podkreślić, że ich nadmierne i długotrwałe stosowanie prowadzi do rozwoju nałogu oraz zaostrzenia problemów zdrowotnych. Przewlekłe przyjmowanie metylofenidatu bywa powiązane z lekomanią i próbami samobójczymi, a nadużywanie modafinilu może wywoływać silne reakcje alergiczne. Skala tego zjawiska stale rośnie, wśród studentów substancje stymulujące zajmują obecnie drugie miejsce na liście najczęściej używanych nielegalnych substancji, plasując się tuż za marihuaną. Mimo że gdy głównym celem zażywania tych substancji jest przykładowo poprawa ocen, nadużywanie tych środków powiązano w badaniach z częstszym opuszczaniem zajęć oraz oszukiwaniem na egzaminach.
Ankieta przeprowadzona wśród nauczycieli wykazała, że zaledwie 40% z nich zdaje sobie sprawę z potencjału uzależniającego tych środków, a połowa uważa je za całkowicie nieskuteczne (Eposito i in., 2021).

Zródło: Esposito, M., Cocimano, G., Ministrieri, F., Li Rosi, G., Di Nunno, N., Messina, G., Sessa, F., & Salerno, M. (2021). Smart drugs and neuroenhancement: what do we know? Frontiers in Bioscience-Landmark, 26(8), 347–359. https://doi.org/10.52586/4948

Wpadnijcie na Dni Mózgu 2026, aby dowiedzieć się więcej na ten temat podczas wykładu Jakuba Orłowskiego pt. „Wzmacnianie mózgu Substancje nootropowe i ich wpływ na funkcje poznawcze”
📍Uniwersytet SWPS
📅 7.03 2026
🕐15:45

Depresja znacząco zmniejsza neuroplastyczność – zdolność mózgu do tworzenia nowych połączeń neuronalnych i adaptacji. Zaburza wydzielanie czynników neurotroficznych, takich jak BDNF, które są niezbędne do wzrostu i regeneracji neuronów. W rezultacie Twój mózg traci zdolność do efektywnego uczenia się i adaptacji do nowych sytuacji. To częściowo wyjaśnia, dlaczego trudno jest „wyrwać się” z depresji bez odpowiedniego wsparcia. Badania z wykorzystaniem elektroencefalografii (EEG) pokazują, że depresja wpływa na wzorce aktywności elektrycznej mózgu. Zaobserwowano nierównomierną aktywność fal alfa między lewą a prawą półkulą mózgu. Ta asymetria jest charakterystyczna dla osób z depresją i może być wykryta podczas badania QEEG. Twój mózg pracuje wtedy w sposób mniej skoordynowany, co przekłada się na obniżoną efektywność przetwarzania informacji i regulacji emocji.

Źródło: Szutowicz, A. (1985). Biochemia kliniczna chorób psychicznych. Diagnostyka Laboratoryjna, 21(4-5).
---
W Ogólnopolskim Dniu Walki z Depresją przypominamy, że w kryzysie psychicznym rozmowa ze specjalistą to nie „tylko” telefon. To pierwszy, realny krok w stronę odzyskania bezpieczeństwa. Głos po drugiej stronie słuchawki jest bezpłatny, anonimowy i przygotowany, by Cię wysłuchać. Zapisz te numery - dla siebie lub kogoś, kto może ich potrzebować.

📞 Numery całodobowe (24/7)
☎ Numer alarmowy - 112
☎ Całodobowa Linia Wsparcia - 800 702 222

🧒 Wsparcie dla dzieci i młodzieży
☎ Całodobowy Dziecięcy Telefon Zaufania RPD - 800 121 212
☎ Całodobowy telefon zaufania dla dzieci - 116 111
☎ Telefon Zaufania Młodych - dla osób do 25 r.ż. (pon-ndz 13-20) - 22 484 88 04

🤝 Wsparcie dla dorosłych i grup celowych:
☎ Antydepresyjny Telefon Forum Przeciwko Depresji (śr, czw 17-19) - 22 594 91 00
☎ Telefon Zaufania Fundacji „Twarze Depresji” (wt, śr 8-11 | czw 19-21) - 22 290 44 42
☎ Telefon wsparcia w żałobie i stracie (pon-pt 14-20) - 800 108 108
☎ Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym (pon-pt 14-22) - 116 123
☎ Antydepresyjny Telefon Zaufania (pon-śr 15-20) - 22 484 88 01
☎ Telefon zaufania dla mężczyzn (IPW) (wt, śr 17-19, czw 19-21) - 608 271 402

Jeśli czujesz, że tracisz kontrolę lub Twoje życie jest zagrożone, nie zwlekaj - zadzwoń pod 112.

Depresja to nie chwilowy smutek. To nie brak silnej woli. To nie „gorszy dzień”.

To choroba, która wpływa na myślenie, emocje, ciało i codzienne funkcjonowanie. Może odbierać energię, nadzieję i poczucie sensu. Wymaga zrozumienia, profesjonalnej pomocy i realnego wsparcia – nie ocen.

23 lutego obchodzimy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją – po to, by mówić o faktach, a nie mitach. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć depresję i dowiedzieć się, jak wspierać bliskich, posłuchaj podcastów Strefy Wiedzy Uniwersytetu SWPS. Fachowa wiedza może pomóc bardziej niż „dobre rady”.

🎧 Posłuchaj: https://bit.ly/3UQ5Mrd

W komentarzu znajdziesz numery telefonów infolinii, pod którymi możesz uzyskać pomoc. To oczywiście nie wyczerpuje wszystkich dostępnych możliwości wsparcia - takich miejsc jest znacznie więcej. Zapisz je i w razie potrzeby zadzwoń.

„Pytajmy zarówno o to, co dzieje się w umyśle, jak i o świat, w którym umysł funkcjonuje.”— prof. Joanna Rączaszek-Leonardi

Często myślimy o umyśle jak o czymś zamkniętym w głowie. Jakby znaczenia, decyzje i myśli powstawały wyłącznie „wewnątrz”. Tymczasem badania prof. Joanny Rączaszek-Leonardi pokazują coś innego: umysł zawsze działa w kontekście i bez niego nie da się go zrozumieć.

W artykule o komunikacji zależnej od kontekstu autorka wraz ze współpracownikami pokazuje, że znaczenie nie jest stałe ani oderwane od sytuacji. To, co mówimy i jak jesteśmy rozumiani, zależy od warunków, w których się znajdujemy.

Wyobraź sobie słowo „zamek”.
Czy chodzi o królewską budowlę?
O zamek w drzwiach?
Odpowiedź nie tkwi w samym słowie. Tkwi w przytaczanej sytuacji.

Badania pokazują, że komunikat może być niejednoznaczny poza kontekstem, ale działać niemal perfekcyjnie w konkretnej sytuacji. Dlaczego? Bo środowisko ogranicza możliwe interpretacje.

Niejednoznaczność w języku nie jest wadą. To naturalna cecha komunikacji, która wynika z oszczędności i jest możliwa właśnie dzięki kontekstowi. Dzięki temu, że nie musimy nazywać wszystkiego precyzyjnie, nasz język jest bardziej efektywny.

To zmienia sposób myślenia o poznaniu.
Zamiast pytać wyłącznie:
„Co dzieje się w umyśle?”
powinniśmy też pytać:
„W jakim świecie ten umysł działa?”

Umysł nie jest samotną wyspą. Jest częścią większej całości — systemu ludzi, narzędzi, przestrzeni i sytuacji.

Dlatego, jeśli chcemy naprawdę zrozumieć człowieka w edukacji, terapii, pracy zespołowej czy badaniach naukowych — nie wystarczy zaglądać „do środka”. Trzeba zobaczyć jego kontekst.

Bo myślenie nie dzieje się obok świata.
Myślenie dzieje się w świecie.
I może właśnie od tego warto zacząć każdą refleksję o umyśle.

Wpadnijcie na Dni Mózgu 2026, aby dowiedzieć się więcej na ten temat podczas wykładu prof. dr hab. Joanna Rączaszek-Leonardi pt. „Pytajmy zarówno o to, co dzieje się w umyśle, jak i o świat, w którym umysł funkcjonuje.”

📍Uniwersytet SWPS
📅 8.03 2026
🕐15:30

JAK DEPRESJA WPŁYWA NA STRUKTURĘ NASZEGO MÓZGU 🤔

Depresja, jako poważne zaburzenie afektywne, wywiera istotny wpływ na struktury mózgu, co znajduje potwierdzenie w licznych badaniach neuroobrazowych. Zmiany te obejmują zarówno redukcje objętości istoty szarej, jak i zaburzenia w funkcjonowaniu kluczowych obszarów mózgu. 🧠
Kora przedczołowa odgrywa kluczową rolę w regulacji emocji oraz funkcji wykonawczych. U osób z depresją obserwuje się zmniejszoną aktywność tego obszaru, co może prowadzić do trudności w kontrolowaniu emocji i podejmowaniu decyzji. Badania wykazują, że obniżona aktywność kory przedczołowej jest związana z nasileniem objawów depresyjnych. 😯
Ciało migdałowate, odpowiedzialne za przetwarzanie bodźców emocjonalnych, wykazuje zwiększoną aktywność u osób z depresją, co może skutkować nasilonym odczuwaniem negatywnych emocji, takich jak lęk czy smutek. Zwiększona reaktywność tej struktury jest również związana z trudnościami w regulacji emocji oraz nadmiernym skupieniem uwagi na bodźcach o negatywnym wydźwięku, co dodatkowo pogłębia objawy depresyjne.
Hipokamp, który odgrywa kluczową rolę w procesach pamięciowych, często zmniejsza swoją objętość u pacjentów z depresją. Te zmiany mogą skutkować trudnościami w konsolidacji nowych wspomnień oraz problemami z przypominaniem wcześniej zapamiętanych informacji, co z kolei negatywnie wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjentów i utrudnia podejmowanie decyzji.
Zmiany te podkreślają złożoność depresji jako zaburzenia wpływającego na różnorodne struktury mózgu. Zrozumienie tych mechanizmów jest kluczowe dla opracowywania skutecznych strategii terapeutycznych, mających na celu nie tylko łagodzenie objawów, ale także przeciwdziałanie strukturalnym zmianom neuronalnym związanym z tym zaburzeniem.

Bibliografia:
Bora, E., Fornito, A., Pantelis, C., & Yücel, M. (2012). Gray matter abnormalities in major depressive disorder: a meta-analysis of voxel based morphometry studies. Journal of Affective Disorders, 138(1-2), 9-18.
Hamilton, J. P., Siemer, M., & Gotlib, I. H. (2008). Amygdala volume in major depressive disorder: a meta-analysis of magnetic resonance imaging studies. Molecular Psychiatry, 13(11), 993-1000.
Videbech, P., & Ravnkilde, B. (2004). Hippocampal volume and depression: a meta-analysis of MRI studies. The American Journal of Psychiatry, 161(11), 1957-1966.