Studenckie Koło Naukowe Zawód Konserwator

Dziś czas na trzecią już odsłonę relacji z objazdu naszego Koła po Podkarpaciu - tym razem tematem będą rzeźba i malarstwo ścienne.

Podkarpacie to region, w którym co chwila, gdy mowa o jego sztuce, pada przymiotnik „lwowski”. Lwowska jest zarówno rzeźba rokokowa (prawdziwe origami w drewnie!), jak i malarstwo ścienne. Przymiotnik ten jest wspomnieniem innego świata – I Rzeczpospolitej, której ta część po rozbiorach znalazła się pod rządami austriackimi w regionie znanym jako Galicja. Warsztaty malarskie, które dekorowały sklepienia i ściany tutejszych kościołów, pracowały też w innych obszarach Galicji – od Podkarpacia po Roztocze i Podole. Bezsprzecznie podkarpacka sztuka nowożytna (a w szczególności XVIII-wieczna) jest więc charakterystyczna – w malarstwie wyróżnia ją śmietankowa, złotawa kolorystyka, zamiłowanie do drobnych, kwiatowych girland, ruchliwe, lecz nie rozsadzające granic architektury postacie, w rzeźbie zaś zamiłowanie do groteskowego łamania szat, gięcia palców i nieokiełznanej taneczności, jaką ukazują nam święci i święte na ołtarzach.

Przykładów zarówno jednego, jak i drugiego podczas objazdu zobaczyliśmy wiele: w bazylice w Leżajsku, w kościele dominikanów w Jarosławiu, u franciszkanów i karmelitów w Przemyślu… Niezwykłym wydarzeniem, które z pewnością zapadnie nam na długo w pamięć, było zwiedzanie klasztoru i kościoła ojców dominikanów w Jarosławiu w towarzystwie o. Tomasza Martynelisa. On to cały program ideowy dekoracji malarskiej i rzeźbiarskiej wyjaśnił nam, jakby czytał go z otwartej księgi, balansując między historią sztuki, konserwacją a teologią. Dzięki niemu pojęcie „tekstu kultury” w odniesieniu do architektury czy rzeźby stało dla nas znacznie bardziej konkretne. Długo w pamięci zostaną też dwa dominikańskie ołtarze – główny, z uwagi na jego niezwykłą kolorystykę - butelkowozielone marmoryzacje i srebro (co za ulga po tym całym złocie!) – oraz boczny ołtarz relikwiarzowy, a także karmelicka ambona w kształcie okrętu i cały zastęp roztańczonych, pogiętych jak kartki papieru, rokokowych świętych.

Niebawem kolejna część naszych wspomnień - bądźcie czujni!

Relacji z objazdu po Podkarpaciu ciąg dalszy.

Jak na tygiel kulturowy przystało, Podkarpacie pokazało się nam jako region bogaty w sztukę zarówno rzymsko- i grekokatolicką, jak i żydowską, a także arystokratyczną, mieszczańską – no i chłopską. Aż ciężko uwierzyć, jak różnorodne były zwiedzane przez nas miejsca – zarówno drewniane, jak i murowane, świeckie i religijne, mieszkalne i obronne, zachowane in situ i zgromadzone w muzeach, podziemne i naziemne, oryginalne i zrekonstruowane… Dlatego też relację z objazdu przedstawimy nie chronologicznie, nie geograficznie, a właśnie tematycznie.

Na początek – sztuka mieszczańska.
Bogate i świetnie zachowane dziedzictwo, związane właśnie z życiem mieszczan, poznaliśmy w Jarosławiu – mieście od dawien dawna kupieckim, słynącym swoimi jarmarkami i dostosowaną do ich potrzeb architekturą. Niespotykany nigdzie indziej, lecz typowy dla Jarosławia układ kamienicy kupieckiej, mogliśmy zaobserwować zarówno z poziomu rynku i we wnętrzach izb, jak i w podziemiach. Był to doprawdy wspaniały kurs czytania architektury przez pryzmat jej funkcji, a nie tylko dekoracji, choć te w Jarosławiu są naprawdę imponującej urody. Dla nas, konserwatorów, szczególne znaczenie miał wątek ratowania tkanki miejskiej w połowie XX wieku przed zawaleniem, które na skutek niestabilności gruntu groziło tym XVII-wieczny zabudowaniom. W tej historii kamienice ocalone zostały nie przez konserwatorów, lecz dzięki zaangażowaniu górników i inżynierów z AGH. Kaski z głów, panowie!

Z kolei bardziej reprezentacyjne wnętrza mieszkalne mogliśmy zobaczyć w słynnej kamienicy Orsettich. Jeszcze długo będziemy wspominać niezwykłe, XVII-wieczne pasowe dekoracje ścian jednego z pomieszczeń, obrazy, meble i minikoncert na zabytkowym fortepianie naszych dwóch studentek – Anny i Magdy. Ogromnie dziękujemy za tę możliwość!

W Jarosławiu i Przemyślu odwiedziliśmy też kilka secesyjnych kamienic, które chwilowo może i mają najlepsze czasy za sobą, ale dzięki walce zdeterminowanych mieszkańców i konserwatorów powoli zaczynają znowu ukazywać swoje prawdziwe oblicze. Przez dekady zasłonięte pozbawionymi charakteru warstwami wtórnych farb, oryginalne dekoracje klatek schodowych ponownie mogą być podziwiane – o procesie ich ratowania uczestnicy objazdu mogli usłyszeć z pierwszej ręki od specjalnej gościni wyjazdu – konserwatorki Marii Sęk-Pudłowskiej, a także walecznych lokatorów – pani Bożeny Fortuny-Skibińskiej i pana Wiesława Skibińskiego.

O tym, co jeszcze zobaczyliśmy i kogo jeszcze spotkaliśmy opowiemy w kolejnych postach już niebawem!

Studenckie Koło Naukowe „Zawód: Konserwator” tym razem wyszło poza mury Wydziału i dotarło aż na Podkarpacie! Potężną grupą aż 35 osób przez 6 dni odkrywaliśmy nie tylko historię i zabytki tego regionu, ale przede wszystkim spotykaliśmy niesamowitych ludzi – oddanych opiekunów wspólnego dziedzictwa wielu kultur, prężnych zarządców, wytrwałych konserwatorów i konserwatorki wraz z ich dorobkami. Z konieczności ograniczyliśmy zasięg objazdu do niewielkiego wycinka województwa podkarpackiego, dzięki czemu bardzo dokładnie mogliśmy poznać Leżajsk, Łańcut, Jarosław, Przemyśl i Sanok, a także zahaczyć o leżące w ich okolicy perełki zarówno architektury drewnianej – cerkiew w Chotyńcu i kościół w Haczowie – jak i murowanej – zamek w Krasiczynie. Jednak zwiedzaliśmy nie tylko zabytki – wszak nazwa Koła zobowiązuje nas do czegoś więcej! Dzięki życzliwości wybranych instytucji (pozdrowienia dla Muzeum-Zamek w Łańcucie i Muzeum Historyczne w Sanoku!) mieliśmy również możliwość wejść do pracowni konserwatorskich i porozmawiać z zatrudnionymi tam konserwatorami – kto wie, może ktoś z uczestników objazdu wstąpi kiedyś w ich szeregi?

Tak długi wyjazd tak licznej grupy studentów nie byłby możliwy bez finansowego wsparcia władz uczelni – ogromne podziękowanie chcielibyśmy w tym miejscu przekazać Prorektorowi ds. Artystycznych, prof. ASP dr. hab. Mateuszowi Machalskiemu oraz Działowi Promocji, dzięki którym mogliśmy szybko, sprawnie i wygodnie przemieszczać się między kolejnymi punktami trasy wynajętym autokarem. Bez tego udogodnienia wyjazd nie miałby sensu, a bez udzielonego dofinansowania – nie byłby dostępny finansowo dla większości uczestników. Podziękowania należą się również władzom Wydziału – szczególnie Dziekanie, dr hab. Monice Stachurskiej, która na różnych etapach i na przeróżne możliwe sposoby wspierała nas w organizacji objazdu. Dziękujemy!

Druga runda podziękowań trafić musi do studentów i studentek zaangażowanych w opracowanie koncepcji objazdu oraz jego organizację – Anny Kozłowskiej, Oliwii Piwowarczyk, Tamary Woronieckiej i Arka Wilka – oraz drugiego opiekuna wycieczki – Gustawa Bołdoka, a także do dobrego ducha opiekuńczego całego wydarzenia, Marii Sęk-Pudłowskiej. Jesteście najlepsi, więcej nawet –niezastąpieni!

Wszystkich przeżyć z sześciodniowej podróży nie sposób opisać w jednym poście, nie sposób też wymienić wszystkich cudownych ludzi, których spotkaliśmy w trasie i którzy uczynili ten wyjazd niezapomnianym. Dlatego też relacja z objazdu będzie rozłożona na kilka wpisów – kolejny już niebawem!

Przypominamy o nowym naborze na rok 2025/26 - lista znajduje się w dziekanacie, podpisy zbieramy jeszcze do końca przyszłego tygodnia (24.10.2025). Uwaga! Dotychczasowi członkowie Koła również muszą się wpisać, jeśli nadal chcą członkami pozostać.

Czekamy na wasze pomysły! Kogo lub o czym chcielibyście posłuchać w kolejnym roku akademickim? Jakie dziedziny was ciekawią?

Kolejne spotkanie za nami, jak wrażenia?

Jak wrażenia po spotkaniu?