Polscy Sprawiedliwi / Portal Muzeum POLIN

„Wyszedłem na miasto [...], aby spojrzeć na płonące getto”, pisał Henryk Rudnicki. „O tym wszystkim [...] mówiło się: – To w getcie – co brzmiało jakby gdzieś hen. Mówiło się: – To w getcie – i spokój wracał. A to było na Nowolipiu, na Muranowskiej, na Świętojerskiej, o kilkadziesiąt metrów”, zapisała Janina Bauman.

Jak Polki i Polacy zareagowali na wybuch powstania w getcie warszawskim? Jak komentowano wydarzenie? Co mówiły „czynniki oficjalne” – władze niemieckie, polskie władze w Londynie i organizacje konspiracyjne w kraju? Przede wszystkim zaś – jak odbierali walki za murem ich naoczni świadkowie, przechodnie na ulicach miasta?

W 83. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim dowiedz się więcej na ten temat w portalu .

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____
Na zdjęciu przechodnie obserwują płonące getto warszawskie podczas powstania; fotografia wykonana na ul. Nalewki między Długą a Świętojerską, widok w kierunku północno-zachodnim; po prawej stronie widoczne wejście do Ogrodu Krasińskich, kwiecień-maj 1943. Fot. Rudolf Damec / Zbiory Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN 📸

Dziś 83. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim. 🌼

Przypnij żonkil na znak, że o osobach walczących w powstaniu i tysiącach cywilów ukrywających się w ruinach getta.

Zachęcamy również do wzięcia udziału w wydarzeniach towarzyszących oraz do zapoznania się z informacjami historycznymi w portalach wiedzy Muzeum POLIN.

83 lata temu, 19 kwietnia 1943 r., wybuchło powstanie w getcie warszawskim. 🌼Akcja Żonkile przywraca pamięć o tych wydarzeniach.

Powstanie i wojnę przeżyła zaledwie garstka Żydówek i Żydów. Wśród nich był Marek Edelman i to właśnie od jego gestu – składania każdego 19 kwietnia żółtych kwiatów pod pomnikiem Bohaterów Getta – wziął się symbol akcji.

Nasze żonkile nawiązują do tej tradycji. Gdy je nosisz, pokazujesz, że łączy nas pamięć o walczących i tysiącach cywilów ukrywających się w ruinach getta.

🌼Przypnij dziś żonkil i pokaż, że !
🌼Udostępnij rocznicowe grafiki, zdjęcia żonkili lub żonkilowych naklejek – oznaczaj je , i .
🌼Przyjdź dziś do naszego Muzeum z żonkilem na 👉bezpłatne zwiedzanie wystaw.
🌼Sprawdź szczegóły na stronie: polin.pl
_____

Nie potrafiła milczeć wobec powstania w getcie warszawskim. Wierzyła, że nagłośnienie dramatu powstańców i ludności cywilnej może poruszyć sumienia. Chciała wezwać do natychmiastowej pomocy. Tak powstała broszura „Na oczach świata”.

Maria Kann – pisarka, reporterka i propagatorka harcerstwa – podczas okupacji niemieckiej działała w organizacjach konspiracyjnych, m.in. w Radzie Pomocy Żydom „Żegota”. Do najważniejszych obszarów jej aktywności należała pomoc dzieciom z getta warszawskiego.

W 1943 r., w obliczu wybuchu a potem pacyfikacji powstania w getcie, opublikowała broszurę „Na oczach świata”, w której informowała o walkach toczonych przez Żydów i Żydówki oraz zbrodniach popełnianych przez Niemców:

„Niepodobna było słuchać bezczynnie odgłosów walki powstania w getcie, patrzeć na bezkarne bestialstwa. [...] Chciałam pokazać nie tylko grozę sytuacji, ale i sens walki, prowadzonej w obronie ludzkiego honoru. [...] Przede wszystkim jednak broszura miała być wołaniem do sumienia świata, wezwaniem do udzielenia natychmiastowej pomocy”, pisała Maria Kann.

W 1963 r., jako jedna z pierwszych osób z Polski, została uhonorowana tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata. W tym roku mija 120. rocznica jej urodzin.

Poznaj losy Marii Kann (1906–1995) w portalu . W niedzielę dołącz do w 83. rocznicę powstania w getcie warszawskim.

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗

____
Fotografie:

◆ Maria Kann, Warszawa, przed 1945. Fot. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie

◆ Maria Kann podczas pracy twórczej w swoim mieszkaniu, Warszawa, 2.03.1964. Fot. Andrzej Szypkowski / East News

◆ Nocne zdjęcie płonącego getta warszawskiego podczas powstania, kwiecień-maj 1943. Fot. Zbigniew Borowczyk / Zbiory Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

◆ Dymy znad getta warszawskiego podczas powstania, widoczne od strony Żoliborza, 24-25.04.1943. Fot. Bogdan Wójcik / Zbiory Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN 📸

Stanisław Pelc był posterunkowym Policji Państwowej w Częstochowie. We wrześniu 1939 r. został wzięty do sowieckiej niewoli. Kilka miesięcy później NKWD zamordowało go w Miednoje. Miał 34 lata.

Przypominamy jego losy w związku z obchodzonym dziś Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. 🇵🇱

Tego dnia – 13 kwietnia – upamiętniamy 22 tys. obywateli polskich zamordowanych przez sowieckie NKWD wiosną 1940 roku. Byli to przede wszystkim oficerowie Wojska Polskiego, funkcjonariusze Korpusu Ochrony Pogranicza i Policji Państwowej, a także lekarze, prawnicy, nauczyciele i urzędnicy.

✨

Wdową po Stanisławie była Kamilla Pelc, wychowująca samotnie syna Karola w Częstochowie pod okupacją niemiecką. W 1941 r. ta dzielna kobieta zaopiekowała się dwuletnią żydowską dziewczynką, Ireną Weksztein. Rodzice dziecka, zanim trafili do obozu pracy przymusowej, proprosili Kamillę o pomoc w opiece nad córką, której ta nie odmówiła. Irena bardzo przywiązała się do swojej nowej rodziny. W 1998 r. Kamilla Pelc została uhonorowana tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.

Jakie były dalsze losy rodzin Weksteinów i Pelców? Historię pomocy opublikujemy już wkrótce w portalu . Do tego czasu zobacz nasze nowości i inne zapowiedzi wydawnicze Redakcji.

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____
Na zdjęciu Stanisław Pelc, Częstochowa, przed 1939. Fot. Archiwum rodzinne Mieczysława Pelca / Zbiory cyfrowe Muzeum POLIN 📸

Marek Oberländer milczał o swoich doświadczeniach z czasu II wojny światowej. „Zatrzasnął to wszystko przed obcymi na siedem spustów”, pisał jego przyjaciel, Bohdan Czeszko.

To, czego nie potrafił wypowiedzieć, zamknął w ponad czterometrowej monumentalnej kompozycji pt. „Getto” (1955), która przez ponad 70 lat nie była prezentowana publicznie.

Teraz – po raz pierwszy od momentu powstania – dzieło Oberländera zostanie zaprezentowane w Muzeum POLIN. Ze względu na delikatność pracy ekspozycja potrwa tylko dwa miesiące. Zapraszamy od 13 kwietnia do 15 czerwca.

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗

Wydarzenie odbywa się w ramach programu towarzyszącego akcji społeczno-edukacyjnej Żonkile upamiętniającej 83. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim.

🌼

Do końca pozostał wierny lekarskiej przysiędze, niosąc pomoc pacjentowi w getcie warszawskim.

„Pamiętam jego wysoką, silną męską postać. Twarz miał zawsze poważną, nie widziałem u niego uśmiechu, ale czuło się, że cieszył się, gdy widzi u pacjenta poprawę. Oczy miał czarne, włosy ciemne, przerzedzone, ręce duże, silne. Otaczał go powszechny szacunek ze strony personelu szpitala, lekarzy i chorych”, pisał jeden z pacjentów.

Franciszek Raszeja (1896–1942) był wybitnym ortopedą i chirurgiem, profesorem Uniwersytetu Poznańskiego. Podczas okupacji niemieckiej pracował w Szpitalu PCK w Warszawie. Współorganizował akcje krwiodawstwa na rzecz ludności żydowskiej, wielokrotnie udzielał konsultacji pacjentom w getcie warszawskim.

21 lipca 1942 r., podczas jednej z takich wizyt lekarskich, został zamordowany przez Niemców w niejasnych okolicznościach. Zginął w getcie wraz z pacjentem Abe Gutnajerem (przypuszcza się, że mógł być to dr Albert Schulberg lub brat Gutnajera, Bernard), jego rodziną, doktorem Kazimierzem Pollakiem oraz pielęgniarką.

W 2000 r. prof. Raszeja został pośmiertnie uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Jego imię nosi Szpital Miejski w Poznaniu (od 1953 r.), ulica na warszawskim Kole (od 1961 r.), a także osiedle w rodzinnym Chełmnie.

Przypominamy losy prof. Franciszka Raszei z okazji Światowego Dnia Zdrowia oraz 130. rocznicy jego urodzin. Poznaj historię pomocy w portalu .

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____
Na zdjęciu Franciszek Raszeja, przed 1942. Fot. Archiwum rodzinne Bożeny Raszei-Wanic / Zbiory cyfrowe Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN 📸

„W świecie nienawiści i obojętności byli i są ludzie, którzy wybierają miłość, solidarność i ludzką przyzwoitość. [...] ksiądz Bolesław Wróblewski organizował pomoc dla wysiedlonych, biednych i prześladowanych, także dla tych, którzy z racji swego pochodzenia, skazani byli na Zagładę. Pomagał bez względu na narodowość czy wyznanie” – brzmiała laudacja wygłoszona podczas ceremonii nadania mu tytułu Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

We wrześniu 1942 r., gdy Niemcy przystąpili do likwidacji getta w Częstochowie, ks. Bolesław Wróblewski – proboszcz parafii katedralnej – pomagał ocalić żydowskie dzieci. Zapewniał bezpieczne miejsca schronienia i fałszywe dokumenty, współpracując ze Zgromadzeniem Sióstr Służebniczek NMP. Wśród uratowanych przez niego osób była Miriam Rubin (po wojnie Rothschild).

Zbliża się Wielkanoc, trwa Pesach. W tym świątecznym czasie zachęcamy do poznania nowej historii pomocy w portalu . To opowieść o nadziei, empatii i odpowiedzialności za los drugiego człowieka. Przeczytaj, udostępnij, opowiedz komuś bliskiemu.

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗


____
Na zdjęciu ks. Bolesław Wróblewski, przed 1939. Fot. Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza 📸

To była największa rola Barbary Reńskiej – aktorki Teatru Narodowego. Podczas okupacji niemieckiej działała w konspiracji, niosąc pomoc wielu Żydom i Żydówkom. Udzielała schronienia w swoim mieszkaniu, dostarczała fałszywe dokumenty, organizowała pracę. 🎭

Dziś Międzynarodowy Dzień Teatru – święto aktorów, reżyserów, scenografów, wszystkich osób tworzących świat sztuki teatralnej. Z tej okazji przypominamy historie ludzi teatru, uhonorowanych tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, którzy w okresie okupacji niemieckiej w Polsce pomagali prześladowanym Żydom i Żydówkom. Przypominamy również historie żydowskich artystów i ludzi kultury ocalałych z Zagłady.

Teatr – tak ważne dla społeczeństwa miejsce dialogu, budowania wspólnoty, krytycznego myślenia – został w czasie wojny niemal całkowicie zniszczony. Mimo zamknięcia scen i stosowanego przez władze niemieckie terroru, wielu ludzi teatru działało w konspiracji, niektórzy nieśli pomoc osobom potrzebującym. To m.in. Andrzej Bogucki, Leon Eitel, Barbara Reńska, Aleksander Zelwerowicz.

Poznaj ich losy w portalu .

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____
Fotografie:

◆ Leon Eitel (1903–1982), widoczny po lewej stronie, spektakl „Panie kochanku” w Teatrze Domu Wojska Polskiego, Warszawa, 10.05.1953. Fot. F. Myszkowski / Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego

◆ Aleksander Zelwerowicz (1877–1955), widoczny po prawej stronie, obok niego Zofia Lindorf i Stefan Hnydziński; spektakl „Potęga reklamy” Waltera Hacketta i Coopera Megue’a w Teatrze Letnim, Warszawa, 1927. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

◆ Andrzej Bogucki (1904–1978), widoczny po prawej stronie, obok niego Danuta Przesmycka; spektakl „Teoria Einsteina” Antoniego Cwojdzińskiego w Teatrze Młodej Warszawy, 1957. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

◆ Barbara Reńska (1909–1975) w roli Podstoliny w „Zemście” Aleksandra Fredry; spektakl Polskiego Teatru Dramatycznego w Londynie, po 17.11.1953. Fot. Archiwum Polskiej Akademii Nauk 📸

„Pięknie odgrywała swoją skomplikowaną rolę w życiu”, pisała Anna Bajer-Dratwerowa o Barbarze Reńskiej – aktorce Teatru Narodowego, która ocaliła jej życie podczas okupacji niemieckiej. 🎭

Dziś Międzynarodowy Dzień Teatru – święto aktorów, reżyserów, scenografów, wszystkich osób tworzących świat sztuki teatralnej. Z tej okazji przypominamy historie ludzi teatru, uhonorowanych tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, którzy w okresie okupacji niemieckiej w Polsce pomagali prześladowanym Żydom i Żydówkom. Przypominamy również historie żydowskich artystów i ludzi kultury ocalałych z Zagłady.

Teatr – tak ważne dla społeczeństwa miejsce dialogu, budowania wspólnoty, krytycznego myślenia – został w czasie wojny niemal całkowicie zniszczony. Mimo zamknięcia scen i stosowanego przez władze niemieckie terroru, wielu ludzi teatru działało w konspiracji, niektórzy nieśli pomoc osobom potrzebującym. To m.in. Andrzej Bogucki, Leon Eitel, Barbara Reńska, Aleksander Zelwerowicz.

Poznaj ich losy w portalu .

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____
Fotografie:

◆ Leon Eitel (1903–1982), widoczny po lewej stronie, spektakl „Panie kochanku” w Teatrze Domu Wojska Polskiego, Warszawa, 10.05.1953. Fot. F. Myszkowski / Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego

◆ Andrzej Bogucki (1904–1978), widoczny po prawej stronie, obok niego Danuta Przesmycka; spektakl „Teoria Einsteina” Antoniego Cwojdzińskiego w Teatrze Młodej Warszawy, 1957. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

◆ Aleksander Zelwerowicz (1877–1955), widoczny po prawej stronie, obok niego Zofia Lindorf i Stefan Hnydziński; spektakl „Potęga reklamy” Waltera Hacketta i Coopera Megue’a w Teatrze Letnim, Warszawa, 1927. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

◆ Barbara Reńska (1909–1975) w roli Podstoliny w „Zemście” Aleksandra Fredry; spektakl Polskiego Teatru Dramatycznego w Londynie, po 17.11.1953. Fot. Archiwum Polskiej Akademii Nauk 📸

To historie, które nie mogą zostać zapomniane. W Narodowym Dniu Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką przypominamy o osobach ratujących, ocalałych i ofiarach Zagłady. 🇵🇱

Podczas uroczystości w Warszawie kwiaty przed pomnikami Rady Pomocy Żydom „Żegota” i Bohaterów Getta złożyli m.in. prof. Dariusz Stola – dyrektor Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Anna Stupnicka-Bando – honorowa prezeska Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, dr Władysław Teofil Bartoszewski – sekretarz zarządu PTSwNŚ i sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, przedstawiciele Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.

„Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat” – głosi sentencja z Talmudu, która widnieje na medalu przyznawanym Sprawiedliwym wśród Narodów Świata. Wierzymy, że w obliczu współczesnych wojen i konfliktów historie tych niezwykłych osób – ich odwaga, empatia i bezinteresowne poświęcenie, a także heroiczna wola przetrwania Żydów w czasie Zagłady, mogą być dziś inspiracją do działań na rzecz praw człowieka, dialogu i szukania tego, co łączy a nie dzieli.

Przeczytaj więcej o Narodowym Dniu Pamięci w portalu . Poznaj historie Polek i Polaków, którzy podczas okupacji niemieckiej pomagali Żydom i Żydówkom, narażając własne życie.

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____
Fot. M. Szczepaniak / Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN 📸

„Przeżyłam piekło na tej ziemi, ale mam czyste sumienie, bo nikogo nie skrzywdziłam i nie zdradziłam”, zapisała Zofia Gargasz.

Za pomoc Żydówce, Heni Katz, została skazana przez Niemców na karę śmierci. Po dwóch miesiącach wyrok zamieniono na karę więzienia – dla Zofii trzech lat, dla jej męża Jakuba Gargasza roku pozbawienia wolności. Henia została rozstrzelana.

obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. 🇵🇱

Co roku, 24 marca, przybliżamy historie osób, których dotknęły niemieckie represje za pomoc Żydom i Żydówkom, szczególnie ta najcięższa z nich – kara śmierci. Dzień ten związany jest bowiem z tragicznym losem rodziny Ulmów oraz ukrywających się z ich pomocą Żydów, którzy 24 marca 1944 r., w wyniku donosu, zostali zamordowani przez Niemców we wsi Markowa na Rzeszowszczyźnie. Dziś mijają 82 lata od tych wydarzeń.

W Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN upamiętniamy Polaków, którzy udzielali pomocy Żydom podczas okupacji niemieckiej (1939–1945), dokumentując i upowszechniając ich historie w portalu wiedzy .

„Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat” – głosi sentencja z Talmudu, która widnieje na medalu przyznawanym Sprawiedliwym wśród Narodów Świata. Wierzymy, że w obliczu współczesnych wojen i konfliktów historie tych niezwykłych osób – ich odwaga, empatia i bezinteresowne poświęcenie, a także heroiczna wola przetrwania Żydów w czasie Zagłady, mogą być dziś inspiracją do działań na rzecz praw człowieka, dialogu i szukania tego, co łączy a nie dzieli.

Udostępnij post dalej na znak pamięci o osobach ratujących, ocalałych i ofiarach Zagłady, przeczytaj więcej historii pomocy.

👉 LINK W KOMENTARZU 🔗
____

Na zdjęciu rodzina Gargaszów, w środku widoczni Jakub i Zofia z synem Eugeniuszem, ok. 1933. Fot. Archiwum rodzinne Alfredy Gargasz / Zbiory cyfrowe Muzeum POLIN 📸