23/02/2026
Dzisiaj, 23 lutego, w Gruzji obchodzony jest Dzień Pamięci Podchorążych, którzy polegli tego dnia w 1921 roku w bitwie pod Kodżori–Tabachmelą przeciwko Armii Czerwonej sowieckiej Rosji. Podczas wojny rosyjsko-gruzińskiej podchorążowie Tbiliskiej Szkoły Wojskowej wsławili się męstwem i poświęceniem, oddając życie w obronie ojczyzny.
„Mama znała mnóstwo bajek. W zimie zazwyczaj siadaliśmy wokół piecyka i przy mruczeniu czarnego kota słuchaliśmy razem bajek mamy: o Prometeuszu, Dewie czy Nacarkekii; o księżniczkach zaklętych w żaby, ryby czy węże. Opowiadała również o Bogu, który zawsze pomagał pozytywnym bohaterom bajek. Słuchaliśmy tych opowieści i nasze serca przepełniała dobroć, wielkoduszność, miłość, chęć obrony i pomocy słabszym”. Wtedy, u kolan mamy w drewnianym domku w Sagaredżo (wschodnia Gruzja), mjr Nikoloz Matikaszwili nie przypuszczał, że życie przyniesie mu więcej przygód niż bohaterom tych bajek. Jako wygnańcowi.
Z Tbilisi do Warszawy:
Jesienią 1921 r. do Polski dotarło oficerów gruzińskich; niektórzy z rodzinami. Z zajętej przez Armię Czerwoną ojczyzny musieli uciekać do Konstantynopola. Stąd rząd emigracyjny starał się wysłać ich do szkół wojskowych we Francji, Grecji i Polsce. Aby przetrwali, uczyli się – i zbudowali armię, gdy kraj znów odzyska wolność. Gruzińskie władze emigracyjne rezydowały w Paryżu, ale najsilniejsze związki Gruzini mieli z Polską. W styczniu 1921 r. polski rząd uznał Republikę Gruzińską de iure. Nastąpiło to krótko przed wkroczeniem wojsk sowieckich i ponowną utratą niepodległości. Przyjazne uczucia dla Gruzji znajdowały oparcie w federalistycznej koncepcji polityki wschodniej Piłsudskiego. Wprawdzie po podpisaniu traktatu ryskiego utraciła ona znaczenie praktyczne, ale nie zanikła w sferze ideologicznej, gdzie jej kontynuacją stał się prometeizm. Jego celem było popieranie tych narodów wchodzących w skład ZSRR, które w czasie I wojny próbowały budować własną państwowość: Ukraińców, Ormian, Azerów, Tatarów, kaukaskich górali i Gruzinów. Zaproszenie dla gruzińskich wojskowych było też spłatą długu wdzięczności: za wspomaganie tworzących się na Kaukazie w latach 1917-1918 oddziałów polskich. W 1921 r. Polska mogła się odwdzięczyć, a w 1922 r., decyzją Piłsudskiego, gruzińscy oficerowie zyskali prawo do tzw. służby kontraktowej w Wojsku Polskim.
Gruzińscy generałowie i powstańcy
W Archiwum Akt Nowych (AAN) przechowywana jest lista generałów, majorów i kapitanów – oficerów kontraktowych.
Swoje przeznaczenie znaleźli na przedpolach Warszawy w 1939 roku, w Katyniu oraz podczas Powstania Warszawskiego 1944 roku.
