Polish Archaeological Mission to Ptolemais

11/08/2026

🆕 Mamy przyjemność poinformować, że w czasopiśmie "European Journal of Archaeology" ukazał się (w wolnym dostępie!) artykuł autorstwa Anny Urszuli Kordas, współpracowniczki naszej misji, poświęcony znakom kamieniarskim znajdującym się na tzw. Bramie Tokry w Ptolemais.

⚒️ Dzięki drobiazgowej analizie epigraficznej, wspartej dogłębną znajomością realiów archeologicznych, autorce udało się sformułować nowe i ważne wnioski, dotyczące m.in. datowania przebudowy bramy na czasy Ptolemeusza VIII oraz sposobu wznoszenia tego najlepiej zachowanego elementu murów obronnych starożytnego miasta.

👩‍🏫 Referatu Anny Kordas poświęconego tej tematyce mieliśmy okazję wysłuchać w kwietniu bieżącego roku, w trakcie 7. Konferencji Wydziału Archeologii UW "Przeszłość ma przyszłość!".

💎 Zapraszamy do lektury!

Life on a Hellenistic Construction Site: Stonemasons’ Marks on the Tauchira Gate at Ptolemais in Cyrenaica

28/07/2026

ℹ️ Jednym ze spodziewanych odkryć sezonu 2025 był mur graniczny insuli, na którego fragment (Mur 205) natrafiliśmy tuż pod powierzchnią gruntu. Mur ten ogranicza insulę EXXI od strony północno-wschodniej i miejscami jest widoczny także na powierzchni.

🚧 Mur graniczny insuli datowany jest na okres późnoantyczny i świadczy o respektowaniu własności gruntu w Ptolemais również w okresie znaczących przekształceń w układzie urbanistycznym miasta.

🧐 Interesujący jest fakt, że mur na wysokości pomieszczenia 104 został rozebrany, co może wskazywać na to, że badany przez nas dom został u schyłku starożytności poszerzony i zajął pewne partie ulicy. Będziemy to przypuszczenie weryfikować w kolejnych sezonach.

© Polish Archaeological Mission to Ptolemais. Faculty of Archaeology, University of Warsaw

17/07/2026

📣 Wspaniały prezent z okazji 50. rocznicy powstania sprawili sobie i wszystkim miłośnikom archeologii Libii koledzy z Mission archéologique française de Libye, kończąc nowy sezon badań terenowych w Apollonii wielkim sukcesem, jakim jest odkrycie nowej budowli o półkolistym układzie siedzeń, charakterystycznym dla teatrów czy odeonów.🪉

🏆 Gratulujemy odkrycia i czekamy na dalsze doniesienia! 👏

13/07/2026

💧 W grudniu 2025 r. odsłoniliśmy kolejne elementy tworzące system zaopatrzenia w wodę i jej dystrybucji w badanym przez nas domu, w poszczególnych fazach jego funkcjonowania.

🔧 System ten tworzą następujące instalacje, powiązane funkcjonalnie z basenem perystylu (impluvium):
1️⃣ Faza środkoworzymska (II-III w.): kanał przykryty płytowaniem, odprowadzający deszczówkę z impluvium do cysterny 2 (C2).
2️⃣ Faza późnorzymska (IV-V w.): kanał doprowadzający deszczówkę z rynny do cysterny 2 (C2).
3️⃣ Faza późnorzymska (IV-V w.): przykryty kamiennymi blokami kanał odprowadzający nadmiar deszczówki z impluvium w kierunku północno-wschodnim.

👨‍🔧 Przebudowa instalacji w okresie późnoantycznym spowodowała usunięcie pierwotnego płytowania w północno-wschodniej części perystylu. Obszar pomiędzy obu kanałami wypełniono warstwą glinianej polepy.

🕵️‍♂️ W najbliższym sezonie chcemy sprawdzić, dokąd doprowadzał wodę późnorzymski kanał wiodący z impluvium (3).

© Polish Archaeological Mission to Ptolemais. Faculty of Archaeology, University of Warsaw

25/06/2026

🗺️ Cykl postów prezentujących najważniejsze odkrycia dokonane w badanym przez nas domu w sezonie wykopaliskowym 2025, zaczynamy od planszy, na której przedstawione zostały:
🔹 postęp prac w sezonach 2005, 2024 i 2025
🔹 zestawienie kluczowych kontekstów przebadanych w 2025
🔹 aktualny plan wykopu, przygotowany przez Macieja Marciniaka.

👉 Dla przypomnienia: wykop FI24, zlokalizowany w badanej przez nas od 2001 r. insuli EXXI, obejmuje niewielki dziedziniec perystylowy domu, wraz z przyległymi pomieszczeniami.

ℹ️ Badany dom, podobnie jak inne prywatne rezydencje znajdujące się w insuli EXXI, powstał w okresie panowania Antoninów na fundamentach budowli starszej, przypuszczalnie późnohellenistycznej.

🧱 Analiza struktur architektonicznych i kontekstu archeologicznego oraz datowanie zabytków ruchomych wskazuje na istnienie trzech faz użytkowania budowli:
🔹 okres środkoworzymski (II-III w.)
🔹 okres późnoantyczny (IV-V w.)
🔹 okres wczesnobizantyński/wczesnoislamski (VI-VII w.).

© Polish Archaeological Mission to Ptolemais. Faculty of Archaeology, University of Warsaw

16/06/2026

🏛️ Najczęściej rysowaną, fotografowaną i opisywaną ruiną w Ptolemais, już w czasach pionierskich archeologii Cyrenajki w XIX w., była kolumnada podium, zlokalizowanego w północno-zachodniej części tzw. Placu Cystern (plac identyfikowany bywał także jako gimnazjon, czy agora).

🫂 Nic zatem dziwnego, że na jednym z bloków tej ikonicznej budowli, dwóch włoskich żołnierzy, ukrywających się pod inicjałami T. i J., postanowiło uczcić braterstwo broni poprzez wyrycie skrzyżowanych dłoni w starożytnym geście dextrarum iunctio (gr. dexiōsis). 🤝

⚔️ Żołnierze, jak głosi towarzysząca inskrypcja, należeli do 28 kompanii (batalionu "Fenestrelle"), wchodzącej w skład elitarnego 3 Pułku Strzelców Alpejskich. Oddział ten wziął udział w wojnie włosko-tureckiej 1911-1912 r., a następnie w inwazji Cyrenajki, która rozpoczęła się desantem dokonanym w Ptolemais 11 kwietnia 1913 r. Po wybuchu I wojny światowej jednostka została wycofana do Włoch.

🔨 To nie jedyna inskrypcja, którą odnajdziemy wśród bloków podium. Dwie inskrypcje, wtórnie wykorzystane w okresie wczesnorzymskim, pochodzą z okresu ptolemejskiego: jedna z nich (na zdjęciu), dedykowana była królowej Arsinoe II, druga - Ptolemeuszowi VI.

© Polish Archaeological Mission to Ptolemais. Faculty of Archaeology, University of Warsaw

01/06/2026

📣 Osoby zainteresowane problematyką archeologii Cyrenajki i Ptolemais zapraszamy jutro, we wtorek 2 czerwca, o g. 12.40, do sali 2.07 w gmachu Wydziału Archeologii UW 👉 W ramach VI edycji konferencji "Chrysomallos: polscy archeolodzy nad Morzem Czarnym i na Kaukazie" referat zatytułowany "Apsaros i Ptolemais: studium porównawcze dwóch różnych modeli napływu i obiegu monet Judei w okresie pryncypatu" wygłosi Piotr Jaworski.

📝 Streszczenie: Zarówno Apsaros - rzymski fort położony w Kolchidzie, na wybrzeżu Morza Czarnego, jak i i Ptolemais - duże śródziemnomorskie miasto portowe w Cyrenajce, położone były w odległości ponad 1200 km od Judei. To zbyt duży dystans, aby zespoły brązowych monet wybitych w mennicach tej rzymskiej prowincji, wyraźnie wyróżniające się wśród znalezisk monetarnych pochodzących z obu tytułowych ośrodków, uznać za część naturalnej strefy obiegu pieniądza o charakterze wybitnie lokalnym. Referat poświęcony będzie wieloaspektowej analizie porównawczej monet rzymskiej Judei odkrytych w Apsaros i Ptolemais, która prowadzi do dość interesujących wniosków na temat fenomenu adaptacji monet obcych do potrzeb lokalnych gospodarek w okresie pryncypatu.

27/05/2026

📬 Prezentujemy Wam dziś włoską kartę pocztową wydaną w 1913 r. Przedstawia ona pozostałości budowli, zwanej Świątynią Dorycką, położonej na południe od Placu Cystern w Ptolemais.

🧐 Budowla nie była poddana systematycznym badaniom i kwestia rzeczywistej funkcji, jaką pełniła, pozostaje wciąż otwarta.

© Polish Archaeological Mission to Ptolemais. Faculty of Archaeology, University of Warsaw

14/05/2026

💎 Wczoraj w Paryżu odbyła się międzynarodowa sesja naukowa dla uczczenia jubileuszu 50-lecia Mission archéologique française de Libye 🇫🇷

✨ Polską Misję Archeologiczną w Libii reprezentował Piotr Jaworski, który łącząc się z uczestnikami spotkania z Aleksandrii, przedstawił 25-letni dorobek ekspedycji Wydział Archeologii Uniwersytet Warszawski w Ptolemais.

🎉 Naszym francuskim kolegom życzymy dalszych sukcesów i satysfakcji z prowadzonych badań oraz pomyślnych starań na rzecz ochrony dziedzictwa archeologicznego Libii 👏🏻

10/05/2026

✨ Tym razem w Teleexpress TVP o rezultatach badań archeologiczno-etnograficznych prowadzonych przez Zofię Kowarską♟️