19/04/2026
🕯️Kiedy tuż po wojnie zbudowano pomnik Bohaterów Getta w Warszawie (dziś naprzeciwko niego wybudowano Muzeum Polin), wokół monumentu "była kupa gruzów". – Potem wyrosło piękne miasto, wprowadzili się nowi ludzie. Dlatego trzeba znać swoją historię, wiedzieć, skąd się pochodzi, gdzie się jest. Młodzi muszą się tego nauczyć – apelował Marek Edelman - nieżyjący już przywódca dramatycznego zrywu Żydów w getcie w Warszawie z 19 IV 1943 roku, również uczestnik Powstania Warszawskiego, po wojnie lekarz kardiolog
🕯️Pamięć o przeszłości – tej tragicznej, dotyczącej bestialstw, których dopuścili się Niemcy podczas II wojny – powinna według Marka Edelmana służyć nie tylko ocaleniu przed zapomnieniem zgładzonych imion i twarzy. Jej zadaniem jest również przypominać o tym, że koszmar ludobójstwa może się powtórzyć. I niestety, wciąż powtarza.
🌼W utworzonym w 1940 roku getcie warszawskim Niemcy zamknęli ponad 400 tys. Żydów; dziesiątki tysięcy z nich zmarły z chorób i głodu. 22 lipca 1942 roku Niemcy rozpoczęli deportację więźniów getta do obozu zagłady w Treblince. Zginęło tam niemal 300 tys. (!) warszawskich Żydów.
🌼Jesienią 1942 roku w tzw. getcie szczątkowym pozostało już tylko kilkadziesiąt tysięcy Żydów. Byli to głównie ludzie młodzi i w sile wieku, bez rodzin, zatrudnieni w niemieckich warsztatach produkcyjnych, tzw. szopach. W tych warunkach, gdy nie pozostawało już nic do stracenia, wśród żydowskiej młodzieży narodziła się myśl o zbrojnym oporze.
🌼 Powstanie nie zakończyło się podpisaniem kapitulacji. Po wycofaniu się bojowców oddziały Stroopa paliły kolejne budynki getta. 16 maja 1943 r. o godz. 20:30 Jürgen Stroop, aby podkreślić koniec życia żydowskiego w Warszawie, wysadził w powietrze Wielką Synagogę przy Tłomackiem. Swój raport o pacyfikacji powstania w getcie zatytułował „Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie już nie istnieje!”. Ślady po pożarze synagogi są do dziś widoczne w holu głównym budynku sąsiadującej z synagogą. Przed wojną mieściła się tam Główna Biblioteka Judaistyczna, dziś jest to siedziba Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma.
Fot.1 Marek Edelman na gruzach getta zniszczonego przez Niemców składa hołd walczącym Żydom w rocznicę wybuchu powstania w getcie
Fot.2 Rocznicę powstania w getcie warszawskim upamiętnia corocznie 19 IV akcja żonkile/Freepik
Fot.3 Plakat upamiętniający bohaterów powstania w getcie/Muzeum Plakatu w Wilanowie Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie
