Akademia Korepetycji

🐉 Ignacy Krasicki to przedstawiciel polskiego klasycyzmu oświeceniowego, ceniony poeta i powieściopisarz, a także duchownym (Książę Biskup Warmiński), mocno związany z dworem Stanisława Augusta Poniatowskiego. Redagował również popularne w tamtym czasie pismo "Monitor", ale znany jest przede wszystkim ze swoich serii "Satyr" i "Bajek".

🐉 Bajka to gatunek o charakterze dydaktycznym, zawiera morał, przedstawia ludzkie postawy, charaktery i sytuacje, przeważnie przez bohaterów zwierzęcych, odzwierciedlających ludzkie cechy (alegoria).

🐉 Ignacy Krasicki pisał zarówno krótkie bajki epigramatyczne (naśladując starogreckiego twórcę, Ezopa), jak i dłuższe, narracyjne, pisane na wzór bajek Francuza la Fontaine’a. Przedstawił w nich wiele aspektów rzeczywistości XVIII-wiecznej Polski, przybliżył czytelnikowi koloryt tamtych czasów. Za życia Krasickiego ukazał się jeden tom bajek, zawierający 107 utworów, zaś po jego śmierci drugi, w którym ukazały się jeszcze 72 bajki.

🐉 Poeta stara się we wstępie do zbioru określić istotę bajki jako gatunku, składa też pewną deklarację artystyczną i ideową - w tym celu wylicza cały szereg nieprawdopodobnych sytuacji życiowych, przeczących ogólnie przyjętym stereotypom (“Był młody, który życie wstrzęmięźliwie pędził / (...) stary, który nigdy nie łajał (...) / celnik, który nie kradł;” itd.). W dwóch ostatnich wersach występuje puent, żartobliwa ocena wszystkich powyższych stwierdzeń. Krasicki pisze tu, że “wszystko to być może” - wszystkie te sytuacje mogą być prawdą, ale w czasach, w których on żyje, należy takie przypadki traktować jedynie jako “bajeczki” - rzeczywistość jest bowiem daleka od ideału. Najpopularniejsze utwory wśród jego bajek to m.in. "Szczur i kot", "Ptaszki w klatce" czy "Człowiek i wilk".

💰Molier to wybitny dramaturg literatury francuskiej uważany za ojca nowożytnej komedii europejskiej, choć za jego czasów pisane przez niego sztuki często krytykowane były za zbyt śmiały repertuar. Inspiracją do powstania jego popularnego “Skąpca” była niedokończona komedia rzymskiego twórcy Plauta pod tytułem „Aulularia”.

💰Czas i miejsce utworu nie są bliżej określone (możemy przypuszczać, że akcja rozgrywa się w drugiej połowie XVII wieku). Wiemy jedynie, że “Rzecz dzieje się w Paryżu, w domu Harpagona”, czyli głównego bohatera utworu. “Skąpiec” jest idealnym przykładem tzw. komedii charakterów, gdyż głównego bohatera charakteryzuje przede wszystkim jedna wyraźna cecha – bezgraniczne skąpstwo, które ma wpływ na wszystkie jego działania i określa jego relacje z otoczeniem.

💰Harpagon, podstarzały lichwiarz, przez swoją chciwość jest człowiekiem trudnym w relacjach. Staje się pośmiewiskiem mieszczańskiego otoczenia, jego relacje z dziećmi również dalekie są od ideału. Eliza, jego córka, pragnie poślubić Walerego, jednak ojciec chce ją wydać za bogatego pięćdziesięciolatka. Jego syn, Kleant, zakochany jest w Mariannie, z którą zamierza ożenić się Harpagon. Staje się to przyczyną knucia intryg przeciwko Harpagonowi. Zaś prawdziwym oczkiem w głowie głównego bohatera jest zakopana w ogrodzie szkatułka o wartości dziesięciu tysięcy talarów. Lichwiarz wpada w prawdziwą rozpacz, gdy orientuje się, że jego największy skarb został skradziony.

💰Za kradzież szkatułki odpowiedzialnym okazuje się syn Harpagona. Zdesperowany młodzieniec żąda od ojca zgody na swój ślub z Marianną, jak i ślub siostry z ukochanym wybrankiem, jeśli ją wyrazi, odzyska szkatułkę. Oczywiście pieniądze są głównym motorem napędowym działań głównego bohatera i jego najważniejszym dążeniem, więc gdy zostaje zapewniony, że z jego szkatułki nic nie zginęło, a odnaleziony po latach ojciec Marianny i Walerego zobowiązuje się opłacić wszelkie koszty wesela, ostatecznie przystaje na warunki swojego syna. Gdy pozostali cieszą się radością z nadchodzących zaślubin i odzyskania dawno zaginionej rodziny, Harpagon biegnie uściskać swój najcenniejszy skarb – szkatułkę.

♥️ "Romeo i Julia" to kolejna tragedia autorstwa Williama Szekspira i chyba najpopularniejsza tragiczna historia miłosna na świecie. To historia zakazanej miłości dwojga nastolatków pochodzących z dwóch zwaśnionych, starych rodów Werony – Montekich i Kapuletich.

♥️ Akcja utworu toczy się przez pięć dni i pięć nocy (od niedzieli do czwartku). Gdy poznajemy bohaterów, Romeo Monteki cierpi z powodu zawodu miłosnego związanego z inną dziewczyną – Rozalindą, natomiast zaledwie czternastoletnia Julia Kapuleti staje się obiektem zainteresowań krewnego księcia, Parysa. Matka namawia Julię, aby przyjrzała się chętnemu do ożenku z nią mężczyźnie na balu kostiumowym organizowanym w ich rodzinny domu. Właśnie na tym balu Romeo i Julia poznają się i zakochują w sobie od pierwszego wejrzenia.

♥️ Młodzi zdają sobie sprawę, że ich uczucie nie zostanie zaakceptowane przez rodziny, spotykają się więc potajemnie lub porozumiewają przez posłańców. Dawne uczucie Romea do Rozalindy gaśnie, a Julia stanowczo sprzeciwia się poślubieniu Parysa. Udaje im się przekonać ojca Laurentego, miejscowego franciszkanina, aby potajemnie udzielił im ślubu.

♥️ Szereg nieszczęśliwych wydarzeń rozpoczyna się, gdy Romeo wdaje się w bójkę z krewnym Julii, Tybaltem. W jej wyniku ginie najpierw jego przyjaciel, Merkucjo, później Romeo wiedziony gniewem po stracie przyjaciela zabija Tybalta. Zostaje za to skazany przez księcia na banicję. Zrozpaczona Julia udaje się do ojca Laurentego po radę, a ten wymyśla podstęp. Daje dziewczynie wywar, który ma ją na dłuższy czas uśpić, by wyglądała na martwą.

♥️ Rodzina organizuje pogrzeb, a Romeo nie dowiaduje się w porę, że dziewczyna tak naprawdę żyje, przez co zażywa truciznę i chce spocząć w grobie obok ukochanej. Julia po wybudzeniu dostrzega martwe ciało kochanka, przez co przebija własną pierś sztyletem. Gdy zostają znalezieni, kapłan opowiada rodzicom młodych o ich sekrecie i obwinia za ich tragiczną, przedwczesną śmierć. W tym momencie rodziny przysięgają sobie zgodę i uwiecznienie postaci Romea i Julii, aby ich nieszczęśliwa historia została zapamiętana.

🎭 William Szekspir to jeden z najpopularniejszych dramaturgów w historii. Jego dzieła nie wpisują się jednak w antyczną konwencję dramatu. Szekspir wprowadził wiele zmian, jak choćby rezygnacja z zasady decorum i mimesis, wprowadzenie elementów fantastycznych, klimatu grozy oraz ukazanie postaci skomplikowanych, przechodzących przemiany. Dramat szekspirowski był później inspiracją dla wielu twórców, szczególnie w dobie romantyzmu.

🎭 "Makbet" to idealny przykład typowo szekspirowskiej tragedii. Opowiada historię walecznego żołnierza Makbeta, służącego w wojskach króla Szkocji, Dunkana. Pewnego dnia Makbet spotyka na swojej drodze trzy wiedźmy, które przekazują mu przepowiednie. Ta przepowiednia ma całkiem zmienić jego życie.

🎭 Według proroctwa Makbet sam ma zostać królem. Gdy opowiada przedziwną historię żonie, Lady Makbet zaczyna namawiać generała, aby przyspieszył proces przejęcia władzy. Makbet zabija króla, winę zrzucając na służbę, a później na najbliższą rodzinę władcy, która ucieka ze Szkocji. Dzięki temu przepowiada się spełnia – zostaje królem.

🎭 Na jednej zbrodni nowego władcy niestety się nie kończy. Jeden morderczy czyn napędza kolejne, aż wreszcie Makbet całkowicie się zmienia. Przestaje odczuwać wyrzuty sumienia, jego rządy zaczynają przypominać tyranię. W obłęd w międzyczasie popada Lady Makbet, która w końcu popełnia samobójstwo. Wydarzenie to również nie robi wrażenia na władcy.

🎭 Bliskie kontakty z wiedźmami jedynie budują pewność siebie Makbeta. Czarownice przepowiadają mu, że nikt zrodzony z kobiecego łona nie jest w stanie go zabić, przez co czuje się bezkarny i niepokonany, choć prawda o jego zbrodniach powoli wychodzi na jaw i coraz więcej lordów podejrzewa go o zdradę. Wreszcie po zabójstwie rodziny lorda Makdufa wojska angielskie ruszają na dwór Makbeta, który po swojej stronie ma niewielu ludzi. Zabija go Makduf, który przyszedł na świat przez cesarskie cięcie. Władza wraca w prawowite ręce – syna Dunkana, Malkolma.

⛪ Kazanie to gatunek występujący najczęściej w formie przemowy, choć mogą być to również teksty przeznaczone do czytania. Jest ono ściśle nakierowane na odbiorcę, ze względu na ich moralizatorski charakter (mają pouczać), choć bardzo ważna jest tu również kreacja podmiotu lirycznego, który jawi się tu jako wzór, który ma odpowiednie kompetencje do pouczania pozostałych, musi być zatem w jakiejś dziedzinie autorytetem.

⛪ Kazania zwykle mają charakter religijny i najczęściej zdecydowanie spotykamy się z nimi w formie oratorskiej w kościele, jednak mogą dotyczyć również problemów filozoficznych, społecznych czy politycznych. W XVI wieku oratorstwo było ważną sztuką, niemal obowiązkową przy życiu społecznym skoncentrowanym na sejmikach, uroczystościach rodzinnych czy synodach kościelnych. Do mówców zawodowych i wzorów w tej dziedzinie należeli kaznodzieje, wśród których w okresie renesansu jednym z najważniejszych był Piotr Skarga.

⛪ "Kazania sejmowe" to tylko część kaznodziejskiego dorobku Skargi, należące do zbioru "Kazania na niedziele i święta całego roku" z 1579 i zawierają 8 kazań o charakterze polityczno-moralizatorskim, które powstały w wyniku nieudanych obrad sejmowych (ale nie zostały wygłoszone w ich trakcie, ukazały się w formie drukowanej). Ich głównym celem była pochwała silnej władzy króla, który ma stać na straży Kościoła, z którym jedność ma zespolić naród, wszystkie jego stany, również mieszczan i chłopów.

⛪ Wśród ośmiu kazań Skarga wyróżnia również największe problemy ówczesnej Rzeczpospolitej, które nazywa chorobami. Jest ich sześć: nieżyczliwość ku ojczyźnie, niezgoda domowa, naruszenie religii katolickiej przez zarazę heretycką, osłabienie królewskiej dostojności i władzy, złe i niesprawiedliwe prawa, którymi (zwłaszcza ubodzy) ludzie są uciśnieni oraz jawne grzechy i ich niekarność. Każde kazanie opatrzone jest cytatem sławnej osoby lub z Biblii. Autor często powołuje się w nich zresztą na Słowo Boże, a język, którym się posługuje jest podniosły i wyszukany.

📚Pieśń to jeden z najstarszych i najchętniej wykorzystywanych w wiekach dawnych gatunek poezji lirycznej. Wykonywano je w towarzystwie muzyki, często w trakcie obrzędów religijnych. W starożytnym Rzymie, w I w. p.n.e., jako samodzielny gatunek zaczął tworzyć pieśni sławny poeta Horacy i do tradycji jego twórczości będzie się odwoływał nasz Jan Kochanowski, uznany za ojca poezji polskiej.

📚Pieśni Kochanowski pisał przez całe życie, dużo w okresie dworskim, ale też czarnoleskim, rodzinnym. Na początku tworzył je po łacinie (podobnie fraszki), a później dopiero w języku ojczystym. Za życia poety drukiem wydano kilka pieśni, większość krążyło w ręcznych odpisach. Pierwsze duże ukazało się w 1586 roku, już po jego śmierci. Zbiór nazywał się “Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje”. Podzielono je na dwie części: “Pieśni pierwsze” (25 pieśni) i “Pieśni wtóre” (24 pieśni). Mają bardzo różny charakter, m.in.: filozoficzno-refleksyjny, patriotyczny, miłosny, biesiadny, żałobny, pochwalny, powitalny, pożegnalny.

📚W utworach tych można znaleźć zarówno odpowiedzi na pytania nurtujące renesansowego humanistę, jak i w zasadzie zwykłego człowieka: jak żyć godnie i mądrze? W pieśniach, podobnie jak w innych swoich utworach, Jan z Czarnolasu zamieszcza liczne nawiązania do filozofii starożytnych, takich jak stoicyzm i epikureizm, ale też elementy wiary chrześcijańskiej i wiary w Boską Opatrzność. Najpopularniejsze tytuły z tych zbiorów to:
– "Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony" (autotematyczna),
– "Pieśń o spustoszeniu Podola" (patriotyczna),
– "Pieśń świętojańska o Sobótce" (filozoficzno-refleksyjna),
– "Czego chcesz od nas, Panie..." (religijna).

🔱 “Odprawa posłów greckich” to renesansowy powrót Jana Kochanowskiego do popularnego i wykorzystywanego już wcześniej w literaturze mitu o wojnie trojańskiej. Akcja utworu toczy się jednak zgodnie z zasadami tragedii greckiej w ciągu jednej doby i opisuje wydarzenia rozgrywające się bezpośrednio przed wybuchem 10-letniej wojny trojańskiej.

🔱 Bezpośrednią przyczyną wojny według mitu miało być porwanie królowej Heleny, żony Menelaosa, króla Sparty przez księcia Troi – Parysa, w utworze zwanego częściej. Aleksandrem. Aleksander miał zostać nagrodzony miłością pięknej Heleny przez Afrodytę, którą uznał za najpiękniejszą w konkursie bogiń między nią, Ateną i Herą.

🔱 W utworze na zasadzie kontrastu zostały przedstawione postaci Aleksandra i jego przyjaciela, doradcy królewskiego, Antenora. Książę Troi kieruje się emocjami, ale jest przy tym egoistą – nie przejmuje się losem królestwa, któremu grozi wojna, jeśli ten nie zgodzi się wydać Heleny posłańcom. Antenor z kolei stawia na dobro ogółu, jest zwolennikiem pokoju i myśli racjonalnie, nie daje się również przekupić przyjacielowi.

🔱 Szczególnie negatywnie poeta naznacza postać króla Troi, Priama. To on przecież był odpowiedzialny za swój kraj i powinien dbać o jego bezpieczeństwo, jednak ten nie potrafił zdecydować między dobrem swoich poddanych, a szczęściem prywatnym młodszego syna, w związku z czym przyjął postawę neutralną, zamiast, jako władca, podjąć stanowczą decyzję. Ostatecznie Aleksandrowi udaje się przekupić resztę królewskiej rady i podburzyć Trojan przeciwko Grekom. Posłowie, którzy przybywają żądać wydania Heleny, zostają odprawieni z kwitkiem, a w Troi wybucha wojna.

🌿 Jan Kochanowski w ciągu życia napisał ponad 300 fraszek. Są one owocem jego obserwacji i przemyśleń. Mówi się, że to Kochanowski wprowadził ten gatunek (a przynajmniej jego nazwę) do literatury polskiej. Słowo fraszka pochodzi od włoskiego "frasca" i oznacza drobnostkę, blachostkę lub gałązkę i jest utworem lirycznym, zróżnicowanym tematycznie.

🌿 W zbiorze Kochanowskiego możemy wyróżnić fraszki:
– satyryczno-obyczajowe,
– miłosne,
– refleksyjno-filozoficzne,
– biograficzne,
– patriotyczne.
Zwykle są to utwory bardzo krótkie, zajmują od dwóch do kilkunastu wersów i są oparte na ciekawym, często zaskakującym pomyśle. Niekiedy zawierają puentę. Poeta najczęściej tytułował te utwory "Na... (coś/kogoś)" lub "Do... czegoś/kogoś)".

🌿 Do najpopularniejszych i najczęściej omawianych fraszek należą m.in.:
– "Na dom w Czarnolesie",
– "Na lipę",
– "Do gór i lasów",
– "Do fraszek. Fraszki moje"
– "Raki",
– "Na swoje księgi".

⚰️Tren to gatunek liryczny wywodzący się ze starożytnej poezji greckiej, podobny lamentowi lub elegii. Ma charakter żałobny i pisany był zgodnie z tradycją po śmierci znamienitej osoby (artysty, bohatera), aby wyrazić żal po jej odejściu, wspomnieć dokonania i pocieszyć żałobników. Prawdopodobnie największy polski poeta okresu renesansu -- Jan Kochanowski, który wielokrotnie inspirował się kulturą antyku, napisał cykl 19 utworów pt. "Treny" po śmierci zmarłej, 2,5-letniej córki Urszuli.

⚰️ Poeta przeżywa kryzys światopoglądowy, wyznawana dotąd wiara i poglądy filozoficzne przestają mieć dla niego sens i nie potrafią ukoić cierpienia po stracie dziecka. Podmiot liryczny "Trenów" przechodzi w nich przez kolejne etapy żałoby: od rozpaczy (I-VIII), przez bunt (IX-XI), aż po ukojenie (XII-XVIII) i pocieszenie (XIX).

⚰️"Treny" Kochanowskiego, choć nawiązują do antycznej tradycji, są jednak na swój sposób nowatorskie. Zostały bowiem poświęcone małemu dziecku, osobie bliskiej, a nie powszechnie znanej o szczególnych zasługach.

"Boska komedia" uchodzi za najwspanialsze osiągnięcie piśmiennictwa włoskiego i jest zaliczana do kanonu arcydzieł literatury światowej. To pierwsze wielkie dzieło, jakie zostało we Włoszech napisane w języku narodowym. Dante rozpoczął pracę nad utworem w 1307 r., a zakończył ją zaledwie na rok przed śmiercią, w 1321 r. Jest to więc dzieło jego życia.

Utwór ma charakter eschatologiczny, czyli przedstawia wyobrażenie życia po śmierci, bardzo lubiany przez filozofów temat, niezgłębiony dotąd oczywiście do końca. Często poruszano ten wątek w średniowieczu, próbowano w ten sposób oswoić ludzi ze zjawiskiem śmierci.

"Boska komedia" odzwierciedla światopogląd Dantego, jego sposób myślenia i postrzegania świata, występuje dużo wątków z nawiązaniem do biografii autora, przez co ów dzieło zyskuje charakter w pewien sposób osobisty, np.:
– główny bohater – ma na imię Dante,
– pojawia się postać jego zmarłej ukochanej o imieniu Beatrycze
– tak w życiu Dantego, pojawia się motyw zboczenia z prawej, dobrej drogi życia – w utworze w sposób metaforyczny, alegoryczny, w rzeczywistości – po śmierci kochanki Dante również zbacza na złe tory – zaczyna bardzo mocno rozwiązły tryb życia; jego wędrówka przez różne kręgi Piekła, Czyśćca i Nieba są nawiązaniem do faktycznej tułaczki Dantego po północnych Włoszech - Werona, Padwa, Rawenna.

Podróż Dantego w zaświaty ma też wymiar edukacyjny, służy zyskaniu wiedzy i skłonieniu do refleksji. Główny bohater gubi się w ciemnym lesie, gdzie osaczają go trzy bestie. Niemal spada w przepaść, jednak w porę pojawia się Wergiliusz – wielki poeta starożytnego Rzymu, prywatnie mistrz Dantego, a w tym utworze również jego przewodnik. Dante z daleka dostrzega jasny punkt na szczycie góry. Chce zobaczyć go z bliska, jednak Wergiliusz informuje go, że dostać się tam można jedynie przez Piekło, Czyściec lub Niebo. Starożytny poeta ma oprowadzić Dantego po dziewięciu kręgach piekielnych i Czyśćcu, w Niebie ma czekać na niego godniejszy przewodnik.

🏰 "Kronika polska" Galla Anonima to najstarsza znana nam kronika opisująca dzieje naszego kraju od czasów legendarnych do roku 1113 i składa się z trzech ksiąg. Autor opisuje w nich m.in. historię legendarnego księcia Popiela I, wyjaśnia genezę nazwy pierwszej stolicy Polski, przedstawia czasy młodości i panowania pierwszych Piastów, w tym Mieszka I, Bolesława Chrobrego, aż po czasy panowania Bolesława Krzywoustego.

🏰 To właśnie na dworze ostatniego z wymienionych władców i na jego polecenie powstała kronika. Nie wiemy jak dokładnie doszło do spotkania króla z tajemniczym kronikarzem, nieznane jest również dokładnie jego pochodzenie. Mówiło się, że Gall pochodził z zachodu Europy, najpewniej był francuskim lub włoskim mnichem, związanym z zakonem benedyktynów. Bolesława spotkał prawdopodobnie na Węgrzech, próbując zadośćuczynić śmierć swojego brata, Zbigniewa i stamtąd ruszył wraz z dostojnikami królewskimi do Polski, gdzie nakazano mu spisanie "Chronica Polonorum".

🏰 Dzieło było spisywane w latach 1113-1116/7 i miało na celu z jednej strony rozsławienie Polski, ale przede wszystkim ukazanie w jak najbardziej pozytywnym świetle sylwetki swojego pana i przekonanie, że Krzywousty przywróci Polsce świetność, co po konflikcie z bratem, którego oślepił, miało oczyścić jego reputację. Narodziny Krzywoustego są tutaj opisane niemalże jako cud, nad dzieckiem miała ponoć czuwać boska opatrzność, a on sam rozwijał się jako nad wyraz dojrzały chłopiec, by potem zostać mężnym władcą.

🏰 Musimy oczywiście zdawać sobie sprawę, że kroniki nie zawsze w 100% będą pokrywać się z prawdą historyczną. Ostatecznie Gall Anonim żył i pisał na łasce Bolesława, nie mógł zatem szczególnie skrytykować działań króla, nawet jeżeli byłoby to zasadne. Nie wiemy zatem, czy Bolesław w rzeczywistości był tak wspaniałym władcą, na ile autor podkoloryzował swoją relację. Podobnie opisuje Bolesława Chrobrego, jako króla niemal idealnego, którego śmierć była dla Polski tragedią i przyniosła wszystkim Po

🌷"Kwiatki świętego Franciszka" to kolejny utwór średniowieczny, opisujący epizody z życia św. Franciszka z Asyżu oraz jego towarzyszy. Cykl opowieści powstał najprawdopodobniej ok. XIII w. i jak większość powstałych w tym okresie dzieł, jest anonimowy.

🌷Mówi się, że święty Franciszek pochodził z bardzo bogatej kupieckiej rodziny. Jak na ironię, podstawą jego późniejszego stylu życia, jaki propagował też wśród wiernych, było życie w ubóstwie. Przedstawiał też bardzo optymistyczne podejście do wiary (w przeciwieństwie do sławnej w wiekach średnich ascezy) i umiłowanie przyrody, szczególnie zwierząt. Każdy element świata uważał za dar, każdą istotę za swojego brata. Chętnie rozmawiał z ludźmi i przekazywał im swoje spojrzenie na życie i wiarę.

🌷Zawarte w tytule "Kwiatki..." oznaczają inaczej dobre uczynki czy też cnoty głównego bohatera, który dzielił się dobrą radą z ludźmi, jak i zwierzętami (np. pomógł turkawkom w uwięzi i oswoił je). Święty doczekał się nie tylko zakonu nazwanego od jego imienia, ale też własnego nurtu w filozofii, polegającego właśnie na pokornym, prostym życiu w wierze i zgodzie z naturą, nazwanego franciszkanizmem.
Dzieło reprezentuje typ legendy hagiograficznej, czyli opisującej dzieje świętego. Zalicza się go również do utworów parenetycznych, zwierających konkretne wzorce osobowe.