Zakład Interdyscyplinarnych Badań nad Krajami J. Portugalskiego ISIiI UW

🇵🇹📚✨18 maja 2026 w Strefie WspółPRACY odbyło się spotkanie promocyjne numeru #60 pisma Zupełnie Inny Świat: Portugalia. Teksty opublikowane w tym numerze stworzyły, pod kierunkiem kadry dydaktycznej Instytutu Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich w ramach zajęć w semestrze zimowym RA 2025/26, osoby studiujące Portugalistykę i Brazylianistykę. Spotkanie było okazją, aby porozmawiać w formule okrągłego stołu o tym wyzwaniu z członkami Fundacji Zupełnie Inny Świat reprezentowanymi przez Adama Nyckowskiego, Martę Gburzyńską oraz Olgę Talaśkę. Zobaczyliśmy tego dnia, jak wygląda pamiątkowy portugalski "dyplom" ze wstążkami oznaczającymi ukończony kierunek studiów; dowiedzieliśmy się, że ten numer ZIŚ już wkrótce posłuży za przewodnik po Portugalii pani Dorocie z Biblioteki WN; mogliśmy podziwiać piękne akwarele, które dokumentują prace nad materiałem komiksowym opublikowanym w piśmie; i wiele, wiele więcej.

Współpraca z pismem trwa, czekają nas w bliższej lub dalszej przyszłości m.in. numery poświęcone Brazylii i Timorowi Wschodniemu.

🇵🇹🌳🌲🪾16 maja 2026 pracownicy, studenci, doktoranci (związani z Zakładem Interdyscyplinarnych Badań nad Krajami Języka Portugalskiego / Katedrą im. Pauliny Chiziane) oraz osoby towarzyszące udali się z wizytą studyjną do Sochaczewskiego Muzeum Kolei Wąskotorowej, a następnie na skraj Puszczy Kampinoskiej. Była to pierwsza z pięciu zaplanowanych na ten rok wizyt, których celem jest zebranie informacji potrzebnych do opracowania zajęć "terenowo-puszczańskich" dla osób studiujących Portugalistykę na WN UW. Teraz drużynę dydaktyczną czeka tworzenie na podstawie zebranych doświadczeń lekcji łączącej wątki kolejowo-leśne z kontekstem portugalskim. Trzymajcie za nas kciuki, bo na 2028 planujemy publikację, której roboczy tytuł brzmi póki co "Português Kampinoski".

Całością wycieczki opiekował się licencjonowany przewodnik terenowy PTTK po Kampinoskim Parku Narodowym, Daniel Hilbrecht - dziękujemy!

🥐🥮🧁🍪🍩Będąc w Portugalii raczej nie da się nie natknąć na te smakołyki:-) Wraz z Anną Ohirko zapraszamy Was w kulinarną podróż. Poniżej fragmenty tekstu "Słodkie serce Portugalii – pastéis de nata w ujęciu kulturowym".

(...) Gdyby Portugalia miała smak, byłby to słodki smak pastel de nata – małej babeczki z chrupiącego ciasta i budyniowego kremu, często posypanej cynamonem i cukrem pudrem. Niejednokrotnie jedzone na stojąco, przy ladzie, pastéis de nata stało się codziennym rytuałem mieszkańców, wyznaczając rytm portugalskich poranków i popołudniowych przerw na kawę. Jednocześnie ciastka te są analizowane, porównywane i oceniane przez jury konkursów, które mają na celu wyłonienie tych najlepszych. To deser, który dawno przestał być tylko słodkim dodatkiem, a stał się symbolem i kulinarną wizytówką kraju. (...)

Choć na pierwszy rzut oka pastéis de nata mogą wydawać się prostymi babeczkami, ich przygotowanie wcale nie należy do łatwych i wymaga precyzji, doświadczenia oraz wprawnego oka cukiernika. Ważny jest każdy etap, począwszy od przygotowania ciasta – powinno być ono cienko wałkowane, wielokrotnie składane i odpowiednio schłodzone, aby po upieczeniu uzyskać charakterystyczną, listkującą strukturę. Równie istotna jest konsystencja kremu – musi być wystarczająco gęsta, by utrzymać formę, a jednocześnie na tyle delikatna, by po upieczeniu zachować jedwabistą teksturę. Pastéis de nata piecze się w bardzo wysokiej temperaturze, dzięki czemu wierzch kremu lekko się karmelizuje, a ciasto pozostaje chrupiące. Czas pieczenia jest kluczowy – zbyt krótki sprawi, że krem pozostanie rzadki, a zbyt długi może pozbawić ciastka charakterystycznej, lekko przypieczonej powierzchni.
To właśnie ta dbałość o detale sprawia, że dobre pastéis de nata trudno odtworzyć bez praktyki. Choć przepis na papierze wydaje się prosty, jego wykonanie opiera się na wyczuciu, obserwacji i doświadczeniu, które w wielu pastelariach przekazywane są z pokolenia na pokolenie. (...)

Za każdym legendarnym pastel de nata kryje się kawałek historii Portugalii. Te małe kremowe babeczki niosą w sobie 200-letnią historię i nie powstały przypadkowo – ich początki są ściśle związane z klasztornymi tradycjami Lizbony. Mówi się, że powstały na początku XIX wieku w lizbońskiej dzielnicy Belém, w słynnym Klasztorze Hieronimitów. Zakonnicy, którzy tam mieszkali, używali białek jaj do krochmalenia szat liturgicznych, a nadmiar żółtek skłonił ich do kulinarnych eksperymentów. W ten sposób powstał przepis na małe kruche babeczki wypełnione delikatnym kremem jajecznym. W 1834 roku, kiedy w Portugalii rozwiązano zakony klasztorne, mnisi musieli znaleźć nowe źródła utrzymania. W 1837 roku zaczęli sprzedawać swoje wypieki, które wkrótce zdobyły popularność wśród mieszkańców Lizbony. Receptura trafiła do pobliskiej cukierni, gdzie do dziś powstają według ściśle strzeżonego przepisu słynne pastéis de Belém – pełną recepturę znają jedynie nieliczni pracownicy. Fábrica dos Pastéis de Belém stała się obowiązkowym punktem dla wszystkich miłośników deseru. Choć dziś pastéis de nata piecze się w całej Portugalii, to właśnie wersja z Belém uchodzi za tę najbardziej autentyczną. Co więcej, określenie pastel de Belém zarezerwowane jest wyłącznie dla wypieków przygotowywanych w tym jednym miejscu. Wszystkie pozostałe wersje tego deseru określa się mianem pastel de nata.
Dziś, prawie 190 lat po tym, jak mnisi przekazali swój przepis lokalnej cukierni, pastéis de nata wciąż zachwycają zarówno mieszkańców, jak i turystów. W Fábrica de Pastéis de Belém każdego dnia wypieka się około 25 tys. pastéis. W szczycie sezonu turystycznego liczba ta może wzrosnąć nawet dwukrotnie. Turyści z całego świata przybywają do tej historycznej pastelarii, aby spróbować legendarnego przysmaku prosto z pieca. Oznacza to, że planując wizytę, warto uwzględnić możliwość długiego oczekiwania w kolejce. Jednak nawet czas spędzony w tłumie jest tego wart – świeżo upieczone pastéis de Belém to wyjątkowe doświadczenie kulinarne. (...)

/Ilustracja: Zuzanna Walas/

Będąc w Portugalii raczej nie da się nie natknąć na te smakołyki:-) Wraz z Anną Ohirko zapraszamy Was w kulinarną podróż. Poniżej fragmenty tekstu "Słodkie serce Portugalii – pastéis de nata w ujęciu kulturowym".

(...) Gdyby Portugalia miała smak, byłby to słodki smak pastel de nata – małej babeczki z chrupiącego ciasta i budyniowego kremu, często posypanej cynamonem i cukrem pudrem. Niejednokrotnie jedzone na stojąco, przy ladzie, pastéis de nata stało się codziennym rytuałem mieszkańców, wyznaczając rytm portugalskich poranków i popołudniowych przerw na kawę. Jednocześnie ciastka te są analizowane, porównywane i oceniane przez jury konkursów, które mają na celu wyłonienie tych najlepszych. To deser, który dawno przestał być tylko słodkim dodatkiem, a stał się symbolem i kulinarną wizytówką kraju. (...)

Choć na pierwszy rzut oka pastéis de nata mogą wydawać się prostymi babeczkami, ich przygotowanie wcale nie należy do łatwych i wymaga precyzji, doświadczenia oraz wprawnego oka cukiernika. Ważny jest każdy etap, począwszy od przygotowania ciasta – powinno być ono cienko wałkowane, wielokrotnie składane i odpowiednio schłodzone, aby po upieczeniu uzyskać charakterystyczną, listkującą strukturę. Równie istotna jest konsystencja kremu – musi być wystarczająco gęsta, by utrzymać formę, a jednocześnie na tyle delikatna, by po upieczeniu zachować jedwabistą teksturę. Pastéis de nata piecze się w bardzo wysokiej temperaturze, dzięki czemu wierzch kremu lekko się karmelizuje, a ciasto pozostaje chrupiące. Czas pieczenia jest kluczowy – zbyt krótki sprawi, że krem pozostanie rzadki, a zbyt długi może pozbawić ciastka charakterystycznej, lekko przypieczonej powierzchni.
To właśnie ta dbałość o detale sprawia, że dobre pastéis de nata trudno odtworzyć bez praktyki. Choć przepis na papierze wydaje się prosty, jego wykonanie opiera się na wyczuciu, obserwacji i doświadczeniu, które w wielu pastelariach przekazywane są z pokolenia na pokolenie. (...)

Za każdym legendarnym pastel de nata kryje się kawałek historii Portugalii. Te małe kremowe babeczki niosą w sobie 200-letnią historię i nie powstały przypadkowo – ich początki są ściśle związane z klasztornymi tradycjami Lizbony. Mówi się, że powstały na początku XIX wieku w lizbońskiej dzielnicy Belém, w słynnym Klasztorze Hieronimitów. Zakonnicy, którzy tam mieszkali, używali białek jaj do krochmalenia szat liturgicznych, a nadmiar żółtek skłonił ich do kulinarnych eksperymentów. W ten sposób powstał przepis na małe kruche babeczki wypełnione delikatnym kremem jajecznym. W 1834 roku, kiedy w Portugalii rozwiązano zakony klasztorne, mnisi musieli znaleźć nowe źródła utrzymania. W 1837 roku zaczęli sprzedawać swoje wypieki, które wkrótce zdobyły popularność wśród mieszkańców Lizbony. Receptura trafiła do pobliskiej cukierni, gdzie do dziś powstają według ściśle strzeżonego przepisu słynne pastéis de Belém – pełną recepturę znają jedynie nieliczni pracownicy. Fábrica dos Pastéis de Belém stała się obowiązkowym punktem dla wszystkich miłośników deseru. Choć dziś pastéis de nata piecze się w całej Portugalii, to właśnie wersja z Belém uchodzi za tę najbardziej autentyczną. Co więcej, określenie pastel de Belém zarezerwowane jest wyłącznie dla wypieków przygotowywanych w tym jednym miejscu. Wszystkie pozostałe wersje tego deseru określa się mianem pastel de nata.
Dziś, prawie 190 lat po tym, jak mnisi przekazali swój przepis lokalnej cukierni, pastéis de nata wciąż zachwycają zarówno mieszkańców, jak i turystów. W Fábrica de Pastéis de Belém każdego dnia wypieka się około 25 tys. pastéis. W szczycie sezonu turystycznego liczba ta może wzrosnąć nawet dwukrotnie. Turyści z całego świata przybywają do tej historycznej pastelarii, aby spróbować legendarnego przysmaku prosto z pieca. Oznacza to, że planując wizytę, warto uwzględnić możliwość długiego oczekiwania w kolejce. Jednak nawet czas spędzony w tłumie jest tego wart – świeżo upieczone pastéis de Belém to wyjątkowe doświadczenie kulinarne. (...)

/Ilustracja: Zuzanna Walas/

🌍 Ubuntu Hoje: filozofia afrykańska, Mozambik i kreacja literacka

Zapraszamy na spotkanie z Vieirą Mário Mauelele, podczas którego przyjrzymy się współczesnym interpretacjom filozofii Ubuntu oraz ich związkom z kulturą i literaturą Mozambiku.

📚 Czym jest Ubuntu we współczesnym świecie?
📖 Jak afrykańskie tradycje filozoficzne inspirują twórczość literacką?
🌍 W jaki sposób literatura staje się przestrzenią dialogu między kulturami?

📅 3 czerwca 2026 r.
🕐 13:15–14:45
📍 Strefa Współpracy, Wydział Neofilologii

Artur Bordalo nazywa siebie "artywistą", bowiem wierzy, że sztuka powinna być głosem poruszającym kwestie społeczne i polityczne. W numerze PORTUGALIA znajdziecie tekst Aleksandry Tomaszewskiej - "Bordalo II: sztuka w obliczu kryzysu klimatycznego". Autorka jest absolwentką filologii polskiej, studentką filologii iberyjskiej ze specjalnością portugalską.

(...) Artur Bordalo – urodzony w 1987 roku w Lizbonie – jest artystą mieszkającym oraz tworzącym w Portugalii. Tworzy pod pseudonimem artystycznym Bordalo II lub Bordalo Segundo (Drugi). Jest wnukiem innego malarza, Artura Reala Chavesa Bordalo da Silva, znanego jako Real Bordalo. Wybrany pseudonim jest hołdem dla dziadka, którego dziedzictwo postanowił kontynuować. (...)

Swoją sztukę tworzy ze śmieci, czyli materiałów, które przeciętny człowiek produkuje nadmiernie (około 1 kg dziennie). Prace Bordalo skupiają się zatem na tematach ekologii, odpadów i recyklingu, wykorzystując śmieci jako metodę krytyki nadmiernej konsumpcji na świecie. Stare opony, części rozbitych samochodów, wyrzucone urządzenia, odpady plastikowe i puszki aluminiowe – wszystko to zostaje użyte, aby podważyć dzisiejszy materializm, aby skłonić ludzi do zatrzymania się i przemyślenia swoich działań.
Dla artysty wykorzystanie śmieci jest oczywistym ruchem mającym za zadanie zwrócić uwagę na naturę i zwierzęta – a co za tym idzie, na klimat – które człowiek skutecznie niszczy od czasów epoki przemysłowej. Od 1950 roku tylko 9% plastiku (z 5800 mln ton) zostało poddane recyklingowi. Oznacza to, że 91% plastiku nie jest przetwarzane. Co dzieje się zresztą? Reszta trafia na wysypiska śmieci lub do środowisk morskich, gdzie może ranić lub zabijać dzikie zwierzęta. Rozkład plastikowych resztek trwa bardzo długo – większość znajdowanych materiałów pochodzi z poprzedniego wieku. Wizyta w składowiskach śmierci w Ameryce Południowej (do których trafiają też śmieci Europejczyków) była szokującym doświadczeniem dla artysty. Największe wrażenie zrobiły na nim porzucone zabawki w dobrym stanie. Jak mówi Bordalo: – "W mojej pracy chodzi o przedstawienie obrazu natury, w tym przypadku zwierząt, zbudowanego z tego, co je niszczy – śmieci, zanieczyszczeń, odpadów i skażeń. Zwierzęta są bezpośrednim sposobem na przedstawienie natury, ponieważ posiadają ekspresję, ruch, uczucia i działają w sposób, który może nas uwrażliwić. Dlatego są najlepszym medium do malowania i modelowania, gdy celem jest poruszenie kwestii środowiskowych".

Bordalo tworzy od 2012 roku i od tego czasu wykorzystał około 115 ton materiałów w celach artystycznych. Oprócz odpadów miejskich, Bordalo wykorzystuje też graffiti i farby. Do swoich prac wyszukuje porzucone przedmioty, odpady pochodzące z ruin budynków, samochodów i fabryk. Uszkodzone zderzaki, spalone kosze na śmieci, opony i sprzęt AGD – tego wszystkiego używa ponownie w sztuce. Ostatecznie artysta tworzy trójwymiarowe graffiti, które najczęściej przedstawiają zwierzęta. Jak opowiada: – "To bardzo swobodny proces, freestyle. Uzyskuję materiały, tnę je na kawałki i korzystając z obrazu lub szkicu referencyjnego, komponuję dzieło, aż osiągnie pożądany efekt. Zazwyczaj przedstawiam zagrożone lub wymarłe gatunki rodzime, ale często poruszam też problemy globalne". (...)

/Fot. Jakub Jankowski/

📖📚✨ Dnia 20.05 studenci i studentki studiów magisterskich w ramach zajęć "Wiedza i władza pod lupą" odwiedzili ponownie zbiory specjalne BUW. Tym razem podziwiali ryciny w Gabinecie Rycin BUW. Pani dr Małgorzata Biłozór-Salwa pokazała piękne prace z kolekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego związane z tematem zajęć.

✨📚📖 5 maja 2026 roku na Wydziale Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego odbyło się spotkanie „Od Tagu do Wisły: nowe życie «Os Lusíadas» w Polsce”, poświęcone wznowieniu pierwszego polskiego tłumaczenia epopei Luísa de Camõesa. Gościem wydarzenia był prof. UAM dr hab. Wojciech Charchalis z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, który opowiedział o swojej dwuletniej pracy nad nową edycją tłumaczenia Jacka Idziego Przybylskiego z 1790 roku.

Spotkanie poprowadziła Marcela Sieradzka, doktorantka studiów portugalskich na Uniwersytecie Warszawskim. Wydarzenie zgromadziło osoby zainteresowane literaturą portugalską, przekładem oraz historią recepcji dzieł Camõesa w Polsce.

🇵🇹📖📚Dnia 19.05 prof. Maria Manso z Uniwersytetu w Évorze wygłosiła referat o historii kobiet. Przedstawione opowieści pozwoliły nam lepiej zrozumieć sytuację kobiet - zarówno królowych, przedstawicielek elit kolonialnych, jak i kobiet pochodzących z mniej uprzywilejowanych środowisk - w nowożytnej Portugalii oraz w imperium portugalskim. Dnia 20.05 prof. Manso opowiedziała o metodologii badań nad historią kobiet na seminarium magisterskim.

‼️To już jutro ‼️ Zapraszamy ✨📖🇵🇹
———————————————————————
📣 Spotkanie promocyjne pisma „Zupełnie Inny Świat”

Zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie poświęcone najnowszemu numerowi pisma „Zupełnie Inny Świat”, którego tematem przewodnim jest Portugalia 🇵🇹
Spotkanie organizuje dr Jakub Jankowski.

📅 18 maja 2026
🕦 godz. 11:30–13:00
📍 Strefa współPRACY

W spotkaniu wezmą udział:
– Adam Nyckowski, redaktor naczelny pisma
– koordynatorzy tekstów (prowadzący zajęcia, którzy współtworzyli publikacje ze studentkami i studentami)
– Autorki i Autorzy tekstów

Wydarzenie odbędzie się w formule okrągłego stołu – stawiamy na rozmowę, wymianę doświadczeń i inspiracje.

To świetna okazja, by poznać Fundację „Zupełnie Inny Świat”, dowiedzieć się więcej o jej działaniach oraz nawiązać kontakty – być może także przyszłą współpracę.

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych! ✨

📣 Spotkanie promocyjne pisma „Zupełnie Inny Świat”

Zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie poświęcone najnowszemu numerowi pisma „Zupełnie Inny Świat”, którego tematem przewodnim jest Portugalia 🇵🇹
Spotkanie organizuje dr Jakub Jankowski.

📅 18 maja 2026
🕦 godz. 11:30–13:00
📍 Strefa współPRACY

W spotkaniu wezmą udział:
– Adam Nyckowski, redaktor naczelny pisma
– koordynatorzy tekstów (prowadzący zajęcia, którzy współtworzyli publikacje ze studentkami i studentami)
– Autorki i Autorzy tekstów

Wydarzenie odbędzie się w formule okrągłego stołu – stawiamy na rozmowę, wymianę doświadczeń i inspiracje.

To świetna okazja, by poznać Fundację „Zupełnie Inny Świat”, dowiedzieć się więcej o jej działaniach oraz nawiązać kontakty – być może także przyszłą współpracę.

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych! ✨

🇵🇹👩‍🦳✨📖📚"Być kobietą w Portugalii - osiągnięcia i nierówności", to tekst Weroniki Zawadzkiej i Dominiki Kołtun, którego nie udało nam się zmieścić w drukowanym numerze "Zupełnie Innego Świata", ale jego treścią dzielimy się z Wami na wirtualnej agorze.