Neuropsychologia - wiedza i praktyka

🍫 Wczoraj (12 kwietnia) obchodziliśmy w Polsce Dzień Czekolady! Z tej okazji wrzucamy kilka ciekawostek na jej temat. Jakiś czas temu wspominaliśmy o flawanolach zawartych w kakao i ich pozytywnym wpływie na funkcje poznawcze (https://tiny.pl/dc2542x-g pamiętacie?😉). Okazuje się, że czekolada ma w zanadrzu jeszcze przynajmniej dwa "asy", o których rzadziej się mówi, a które mogą wpływać na nasz nastrój i procesy starzenia.

Oto co mówią najnowsze publikacje naukowe:

🍫 1. Teobromina: „Cicha” energia i młodszy mózg
Choć w ziarnach kakao znajdziemy niewielkie ilości kofeiny, to za efekt pobudzenia odpowiada w nich głównie teobromina. To "kuzynka" kofeiny, ale o znacznie łagodniejszym profilu działania - należą do tej samej grupy związków, jednak działają nieco inaczej, a jej znaczenie wciąż pozostaje w fazie badań. Co ciekawe, w pracy opublikowanej w 2025 roku wykazano, że wyższe stężenie teobrominy we krwi wiązało się z oznakami wolniejszego starzenia biologicznego organizmu, czyli z takimi zmianami w komórkach, które sugerują, że organizm starzeje się wolniej, niż wynikałoby to z samego wieku. Choć badanie miało charakter obserwacyjny i nie oznacza, że jedzenie czekolady nas odmłodzi, stawia teobrominę w bardzo ciekawym świetle jako potencjalny marker zdrowego starzenia.

🍫 2. Oś jelito-mózg: Ciemna czekolada a nastrój
Coraz więcej mówi się dziś o osi jelito–mózg, czyli o tym, że stan naszych jelit może wiązać się także z samopoczuciem i funkcjonowaniem układu nerwowego. W jednym z badań, opisanych w The Journal of Nutritional Biochemistry, zdrowi dorośli przez 3 tygodnie codziennie jedli 30 g ciemnej czekolady 85%, a badacze sprawdzili, jak to wpływa na ich nastrój. Okazało się, że wystąpił u nich istotny spadek nasilenia negatywnych emocji, ale - co ciekawe - efektu tego nie wykazano w grupie jedzącej czekoladę 70%. Co więcej, zmiana nastroju korelowała ze wzrostem różnorodności mikrobioty jelitowej (m.in. bakterii Blautia obeum). Sugeruje to, że wpływ czekolady na nasze samopoczucie może odbywać się właśnie za pośrednictwem osi jelito-mózg.

🍫 Wniosek?
Jeśli świętować Dzień Czekolady, to najlepiej z wersją 85%+. Wówczas będzie to nie tylko deser, ale też wsparcie dla Twoich jelit i (być może) również mózgu.

A Ty? Jesteś fanem gorzkiej czekolady, czy jednak to dla Ciebie granica nie do przejścia? 😉

Linki do powiązanych artykułów w komentarzu

Najedzeni? To teraz warto wykorzystać wolny dzień i trochę się poruszać! 🏃‍♀️🏃⛹️‍♀️🏋‍♂️🤸‍♀️🤾🤼‍♂️🚴‍♂️🤽‍♂️🧘‍♀️

Naukowcy: aktywność fizyczna wpływa na przebieg starzenia się Aktywność fizyczna odgrywa istotną rolę w kształtowaniu procesu starzenia się, wpływając na kondycję fizyczną i psychiczną osób starszych - wskazali w najnowszych badaniach naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

🔷 Jednym z największych problemów w badaniach nad przewlekłym bólem jest brak obiektywnego wskaźnika jego nasilenia. Autorzy pracy opublikowanej w Nature Neuroscience badali, czy spontaniczny ból— czyli ból odczuwany bez bodźca zewnętrznego — można przewidywać na podstawie aktywności mózgu.

🔷 W badaniu wykorzystano fMRI, czyli funkcjonalny rezonans magnetyczny. Jest to metoda, która pośrednio ocenia aktywność mózgu na podstawie zmian związanych z przepływem krwi. Dane zbierano przez ponad pół roku u dwóch osób z przewlekłym bólem, a następnie dla każdej z nich osobno zbudowano model przewidujący nasilenie bólu na podstawie aktywności mózgu.

🔷 Wyniki pokazały, że opracowane modele były w stanie trafnie śledzić wahania nasilenia bólu u każdej z badanych osób — między sesjami, między seriami pomiarów, a także w trakcie jednej sesji badania, w krótkich odstępach czasu na poziomie pojedynczych minut. Skuteczność modeli rosła wtedy, gdy do analizy wykorzystywano dużą liczbę danych; mniejsze zbiory danych nie dawały istotnej trafności predykcji.

🔷 Kluczowe było jednak to, że model opracowany na podstawie danych jednej osoby przewidywał nasilenie bólu u tej właśnie osoby, ale nie sprawdzał się u drugiego uczestnika badania. Oznacza to, że wzorzec aktywności mózgu związany z bólem nie był taki sam u obu badanych.

🔷 Badanie pokazuje, że co prawda nie jesteśmy w stanie zobiektywizować oceny bólu, używając algorytmów fMRI, ale na podstawie dużej liczby powtarzanych pomiarów danej osoby można zbudować model, który odzwierciedla zmiany nasilenia bólu odczuwanego przez tę osobę, zachodzące w czasie.

🔷 Sugeruje to, że ewentualne przyszłe biomarkery bólu mogą wymagać spersonalizowanego podejścia, opartego na danych konkretnego pacjenta, a nie jednego uniwersalnego modelu, możliwego do użycia w badaniu całej populacji.

Lee, JJ., Jo, S., Cho, S. et al. Personalized brain decoding of spontaneous pain in individuals with chronic pain. Nat Neurosci (2026)

Link do artykułu w komentarzu

Dzisiaj obchodzimy Europejski Dzień Mózgu. Z tej okazji składam najserdeczniejsze życzenia wszystkim, którzy go mają. 😉

A jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o tym jak mózg działa, jak się zmienia na przestrzeni naszego życia i jakie fascynujące tajemnice skrywa, wróćcie do serii “Przewodnik po rozumie”, w której wraz z profesorem Marek Kaczmarzyk poruszamy niezliczoną ilość takich i podobnych tematów. 🧠

🔗 Link w komentarzu.

Happy Brain Awareness Week! 🧠🎉

Happening this week from March 16th to the 22nd. There are many events happening worldwide to celebrate learning about brain research, and brain health! ☀️🧠

Join us and the Ottawa’s Society for Neuroscience Chapter Society for Neuroscience, Ottawa Chapter at the Canadian Science and Technology Museum from March 18th - 20th, 11 am to 3pm. 🦾🧠🧐

You will have a chance to try Neuron Family colouring pages and build your own brain hat! There will also be many amazing hands on neuroscience experiments featuring Backyard Brains Canada Science and Technology Museum

Stay tuned - we will be sharing more interesting facts about the brain this week!

Depresja po zakończeniu gry? Opracowano narzędzie do pomiaru tego zjawiska Depresja po zakończeniu gry to rodzaj żalu, przypominający zakończenie ważnego etapu w życiu. Najbardziej narażeni są na nią fani gier fabularnych, bo właśnie w nich gracze mają największy wpływ na rozwój postaci i budują najsilniejsze więzi - mówią badacze, którzy opracowali pie...

🏈Powtarzane urazy głowy mogą wiązać się z gorszą pamięcią przez związek ze stanem zapalnym i mikrostrukturą istoty białej.

🏈W opublikowanym niedawno badaniu porównano 170 byłych futbolistów z 53 mężczyznami bez historii gry w futbol amerykański. U byłych zawodników wyższe stężenia markerów zapalnych w osoczu i płynie mózgowo-rdzeniowym były związane z gorszą mikrostrukturą istoty białej w obrębie układu limbicznego. Istota biała tworzy drogi nerwowe łączące różne obszary mózgu, a układ limbiczny jest szczególnie ważny dla emocji, ale uczestniczy też w procesach pamięciowych i zachowaniu.

🏈Autorzy pokazali również, że gorsza mikrostruktura istoty białej była związana z gorszymi wynikami pamięci u byłych futbolistów. Jednocześnie same markery zapalne nie wykazywały bezpośredniego związku z wynikami testów do badania funkcji poznawczych. Oznacza to, że stan zapalny był powiązany z niekorzystnymi zmianami w drogach nerwowych układu limbicznego, a te z kolei wiązały się z gorszą pamięcią.

🏈Autorzy zwracają uwagę, że skoro układ limbiczny jest istotny dla funkcji poznawczych i zachowania, to stan zapalny może być potencjalnie modyfikowalnym celem terapeutycznym w leczeniu zmian neurodegeneracyjnych związanych z powtarzanymi urazami głowy. Jednocześnie podkreślają, że było to badanie przekrojowe, więc nie pozwala ono rozstrzygnąć, co jest przyczyną, a co skutkiem, ustalenie tego wymaga dalszych badań.

Emanuel, O. M., Miner, A. E., Lee, S. Y., Matusz, E. F., Tanner, J. J., Marsiske, M., Holgerson, A., Ly, M. T., Tuz-Zahra, F., Tripodis, Y., Adler, C. H., Balcer, L. J., Bernick, C., Zetterberg, H., Blennow, K., Ashton, N. J., Peskind, E. R., Banks, S. J., Barr, W. B., Wethe, J. V., … Asken, B. M. (2026). Inflammation, Limbic White Matter Microstructure, and Clinical Symptoms in Retired American Football Players With Repetitive Head Impacts. Neurology, 106(6), e214646.

Link do artykułu w komentarzu

☕Czy kakao może wspierać kontrolę poznawczą podczas zmęczenia?

W badaniu opublikowanym w European Journal of Applied Physiology sprawdzano, czy jednorazowe spożycie kakao bogatego we flawanole wpływa na funkcje poznawcze podczas zmęczenia wywołanego wysiłkiem fizycznym.

Flawanole to naturalne związki roślinne obecne m.in. w kakao. W badaniach biologicznych wiąże się je z wpływem na funkcjonowanie naczyń krwionośnych oraz przepływ krwi, także w mózgu.

W eksperymencie wzięli udział zdrowi mężczyźni, którzy dostawali do wypicia kakao z flawanolami lub napój placebo. Byli oni losowo przydzielani do warunków badania, ani oni, ani badacze nie wiedzieli, kto otrzymuje kakao z flawanolami, a kto napój placebo, a każdy uczestnik brał udział w obu warunkach w różnych dniach.

Po spożyciu napoju badani wykonywali wysiłek aerobowy, czyli wysiłek wytrzymałościowy, a następnie zadania poznawcze. Wysiłek fizyczny wprowadzono celowo, ponieważ miał wywołać stan obciążenia i zmęczenia poznawczego, czyli sytuację, w której trudniej utrzymać koncentrację i kontrolę nad reakcjami. Dzięki temu badacze mogli sprawdzić, czy kakao bogate w flawanole pomaga utrzymać sprawność poznawczą w bardziej wymagających warunkach.

Szczególnie analizowano tzw. proces hamowania (inhibitory control). Jest to element funkcji wykonawczych, czyli zdolność mózgu do powstrzymania automatycznej lub nieprawidłowej reakcji i wybrania właściwej odpowiedzi.

Wyniki pokazały, że po spożyciu kakao bogatego we flawanole uczestnicy lepiej radzili sobie z zadaniem wymagającym hamowania reakcji w warunkach zmęczenia poznawczego wywołanego wysiłkiem fizycznym.

Autorzy wnioskują, że jednorazowa dawka kakao bogatego w flawanole może wspierać kontrolę poznawczą w sytuacji obciążenia poznawczego, takim jak zmęczenie pojawiające się podczas intensywnego wysiłku. Może być to ważne przede wszystkim w sporcie, gdzie podczas wysiłku trzeba utrzymać dobrą kontrolę reakcji i szybko podejmować decyzje. W badaniu nie uwzględniono innych grup poddawanych zmęczeniu, np. osób ciężko pracujących fizycznie, więc tego wniosku nie można automatycznie przenosić na taką grupę, ale jest to ciekawy i obiecujący kierunek dalszych badań.

Link do artukułu w komentarzu

🧭 Czy sposób, w jaki orientujemy się w przestrzeni, może pomagać ocenić nasilenie zaburzeń poznawczych?

➡️ Nowe badanie opublikowane w Communications Medicine pokazuje, że tak. Autorzy oceniali cyfrowe narzędzie SPACE (Spatial Performance Assessment for Cognitive Evaluation), które bada nawigację przestrzenną, czyli m.in. zdolność odnajdywania drogi i orientowania się w otoczeniu. To ważne, bo takie trudności mogą pojawiać się we wczesnej fazie choroby Alzheimera, a mimo to, w rutynowym badaniu neuropsychologicznym oceniane są zazwyczaj dość pobieżnie.

➡️ W badaniu uczestniczyło 300 starszych osób (średnia wieku 74 lata) będących pacjentami poradni zaburzeń pamięci oraz pochądzących ze społeczności ogólnej. Osoby badane podzielono według wyniku w skali CDR (Clinical Dementia Rating), która służy do oceny nasilenia zaburzeń poznawczych i otępienia, dzięki czemu można było porównać osoby bez otępienia oraz z różnym jego nasileniem. Wyniki SPACE porównano z rozpoznaniem klinicznym, standardowymi testami do oceny funkcji poznawczych oraz modelami opartymi na danych demograficznych.

➡️ SPACE dobrze rozróżniał osoby bez otępienia, z łagodnym otępieniem i z umiarkowanym otępieniem. Autorzy podkreślają też, że wynik tego testu był porównywalny z wynikami większości tradycyjnych testów neuropsychologicznych.

➡️ Krótsza wersja badania trwała mniej niż 11 minut, skracała czas badania o 40%, a jednocześnie utrzymywała wysoką trafność diagnostyczną, co może być ważne przy diagnozie osób męczliwych lub z bardziej nasilonymi trudnościami.

🔸 Warto jednak pamiętać, że manifestacja kliniczna zaburzeń otępiennych może być bardzo różna, dlatego też w celu postawienia prawidłowej diagnozy należy zbadać neuropsychologicznie cały profil funkcjonowania poznawczego oraz zebrać szczegółowy wywiad. Opisywane narzędzie może być jednak przydatnym uzupełnieniem przesiewowej oceny zaburzeń poznawczych i uczynić taki screening bardziej dostępnym i atrakcyjnym.

Link do artykułu w komentarzu