04/04/2026
PROCES JEZUSA
1. Aresztowanie w ogrodzie Getsemani
W literaturze istnieją spory co do tego, kto dokładnie aresztował Jezusa. Dominuje pogląd, że byli to żołnierze żydowscy, służba świątynna i grupa innych osób. Nie jest jasne, czy obecni wówczas byli rzymscy żołnierze - jeśli nie, było to przekroczenie prawa rzysmskiego (jedynie władza rzymska miała prawo do aresztowania podejrzanego o przestępstwo zagrożone karą śmierci), jeśli tak - procedura była obciążona wadą - aresztowanego powinno się zaprowadzić przed namiestnika, który wydał rozkaz, tymczasem Jezusa zaprowadzono do pałacu dawnego arcykapłana Annasza.
2. Proces przed Sanhedrynem nocą
Nad ranem postanowiono oddać Jezusa w ręce Rzymian. Nie jest jasne, czy był to formalny proces, czy posiedzenie informacyjne, podczas którego sformułowano zarzuty do przedstawienia przed Piłatem. Jasne jest jednak, że Jezusa oskarżono o bluźnierstwo nazywania siebie "Synem Bożym" oraz zapowiedź zburzenia przybytku i odbudowania go w trzy dni.
3. Jezus przed trybunałem Piłata
Zgodnie z zasadą ustności postępowania w rzymskim procesie karnym, Piłat zapytał: "Jaką skargę wnosicie przeciwko temu człowiekowi?". Żydzi odpowiedzieli: "Gdyby to nie był złoczyńcą, nie wydalibyśmy Go tobie", co zapoczątkowało postępowanie rozpoznawcze. Następnie Żydzi przedstawili zarzuty - m.in. wzniecanie niepokojów publicznych i roszczenie sobie godności królewskiej. Sanhedryci opisywali jednak zachowanie Jezusa a nie wskazywali na złamanie określonych przepisów prawa rzymskiego - to sądzący dokonywał kwalifikacji działań oskarżonego. Przy czym swoboda interpretacyjna miała bardzo szerokie zastosowanie. Niektóre zarzuty wobec Jezusa były zaliczane do przestępstw przeciwko państwu.
4. Przesłuchanie
Małomówność Jezusa wydała się Piłatowi dziwna. Stwierdził jednak, że nie znajduje w Oskarżonym winy. Było to absolutio, czyli uwolnienie. Sanhedryci nie przyjęli jednak tych słów. Jezusa przekazano do Heroda Antypasa, a więc pojawia się tu problem kognicji sądu. Ten jednak odesłał Jezusa znów do Piłata - prawdopodobnie uznał, że nie jest on właściwym sądem do rozstrzygania sprawy.
5. Decyzja Piłata
Wobec rozpoznania stanu faktycznego Piłat orzekł, że Jezusa należy wychłostać (represja o charakterze policyjno-administracyjnym), co miało zadowolić oskrarżycieli i uwolnić.
6. Amnestia
Dodatkowo, Piłat powołał się na abolitio w stosunku do jednego z więźni w okresie Paschy. Zapytał więc, czy ma uwolnić oskarżonego Jezusa Chrystusa. Zebrani wskazali jednak mordercę Barabasza.
7. "W Rzymskim sądzie niesprawiedliwość zatryumfowała nad sprawiedliwością"
Piłat wydał ostateczny wyrok śmierci pod gwałtownym naciskiem psychologicznym tłumu ("Jeśli Go wypuścisz, nie jesteś przyjacielem Cesarza") , vox populi = vox Dei. Istniał obowiązek ustnego ogłoszenia wyroku, choć nie było wymogu uzasadniania orzeczenia. Wyrok od razu stał się prawomocny zarówno w aspekcie formalnym jak i materialnym. Egzekucja, co do zasady, była wykonywana natychmiastowo.
8. Postępowanie wykonawcze
Wyrok został wykonany przez żołnierzy rzysmskich tego samego dnia, w którym odbył się proces. Prawnicy rzymscy ukrzyżowanie uznawali za najsurowszą i najhaniebniejszą karę. Na krzyżu podano winę Skazanego: "Król Żydowski".
Gdyby zastosowano wszystkie reguły materialnego i procesowego prawa rzymskiego, Jezus zostałby uwolniony. Zachowanie oskarżycieli spełniało znamiona calumnia (fałszywe oskarżenie). "W dniu 25 kwietnia 1933 r o godzinie 14:00 w Jerozolimie zebrał się specjalny Trybunał w składzie pięciu Żydów, aby ponownie rozaptrzeć sprawę Jezusa z Nazaretu. Orzekł, że skazanie Jezusa było jednym z największych błędów, jaki został popełniony przez ludzkość". Jednak Sędziowie Sądu Najwyższego państwa Izrael (po uznaniu niepodległości w 1948), po zapoznaniu się z materiałem dowodowym stwierdzili, że źródła historyczne nie podają, że proces miał charakter żydowski i wnioskujący o rewizję winni się zwrócić do włądz włoskich, jako spadobierców Imperium Romanum. Do dnia dzisiejszego wyrok Poncjusza Piłata pozostaje w mocy.*
*źródło: P. Święcicka, Proces Jezusa w świetle prawa rzymskiego. Studium prawno-historyczne, Warszawa 2012.
