Projekt Polskość

Lat temu 💯 rozpoczął się zamach majowy Józefa Piłsudskiego, który w przeciągu kilku dni obalił III rząd Wincentego Witosa.

"Święty Stanisławie,
nasz miły patronie,
Proszą cie Polanie:
Daj jim zboże tanie!
Alleluja! Kyrie eleison!"

Dziś wspomnienie liturgiczne Stanisława ze Szczepanowa - od połowy XIII w. niezwykle silnego symbolu polskości. Historiozoficzna legenda biskupa spisana przez Wincentego z Kielc stała się mitem założycielskim odrodzonego Królestwa Polskiego, które zrosło się tak jak poćwiartowane ciało męczennika... W okresie nowożytnym św. Stanisław stał się symbolem obywatelskiego nieposłuszeństwa, a przez to tzw. Złotej Wolności narodu szlacheckiego.

📜Pieśń o św. Stanisławie (transmisja w dodatku do "Bogurodzicy" z poł. XVI w.)
🎨Męczeństwo św. Stanisława pędzla naśladowcy Barthela Bruyn (starszego) z pół. XVI w. (kościół św. Marii Magdaleny w Koszycach)

Czym dziś jest polskość i jak zmieniało się jej znaczenie na przestrzeni czasu❓

To pytanie wraca w kontekście tożsamości, doświadczeń historycznych i współczesnych przemian społecznych. O tym, czy polskość jest czymś danym raz na zawsze, czy raczej kształtuje się wraz z kolejnymi pokoleniami? I co - mimo różnic epok - wciąż łączy tych, którzy nazywają siebie Polakami dyskutowali w audycji "Zbliżenie" Jakuba Kukli w Polskie Radio Michał Gniadek-Zieliński, kierownik naszego projektu oraz prof. Krzysztof Koseła, koordynator naszych badań socjologicznych.

Zdjęcie prof. Koseły podczas kajakowego wykładu w ramach Laboratorium Polskość - dla atencji.

A link do rozmowy jak zawsze w komentarzu.👇

Wczoraj w Sali Kolumnowej Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego podsumowaliśmy projekt „Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu”. Była to niezwykła możliwość do omówienia osiągniętych rezultatów, ale przede wszystkim możliwość osobistego spotkania autorów tekstów, osób współpracujących przy różnorakich inicjatywach i badaniach zrealizowanych w projekcie.

Spotkanie otworzył zastępca dyrektora Instytut Narutowicza dr dr Roland Zarzycki, który powitał wszystkich zebranych i podkreślił znaczenie projektu w działalności Instytutu.

W dyskusji podsumowującej projekt wzięli udział:
🔸prof. Magdalena Woźniewska-Działak (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) literaturoznawczyni, recenzentka tomu II serii „Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu”
🔸prof. Agata Zawiszewska-Semeniuk (Uniwersytet Szczeciński) - literaturoznawczyni i historyczka, autorka artykułu zamieszczonego w tomie III wydanej przez nas serii
🔸dr Paweł Rojek (Uniwersytet Jagielloński) – filozof, uczestnik badania socjologicznego IDI, autor eseju zamieszczonego w tomie V naszej serii
🔸Tomasz Gromadka (Uniwersytet Warszawski) – historyk, doktorant, uczestnik szkoły letniej historii mówionej w Rybniku oraz autor artykułu opartego na przeprowadzonych tam badaniach i opublikowanego w tomie V
🔸Michał Nowak – Sekretarz Dwójka - Program 2 Polskiego Radia, współprowadzący podcast „Polskość, czyli nie-normalność”.

🎶Nasze spotkanie uświetnili Adam Strug i Filip Wika wykonując utwory, których możecie posłuchać w słuchowisku „Podanie bohaterskie o królu Bolesławie” i cyklu „Jan Kochanowski – Miłośnik ojczyzny” (dostępne na naszym kanale – link w pierwszym komentarzu). Autorskim wykonaniom towarzyszył wspólny śpiew wszystkich zebranych!

🗣️Na zakończenie krótkiego podsumowania dokonał kierownik projektu, Michał Gniadek-Zieliński.

Raz jeszcze dziękujemy wszystkim osobom zaangażowanym w nasz projekt!😊 Niezmiennie zachęcamy do zapoznania się ze wszystkimi efektami tego przedsięwzięcia, które są dostępne na naszej stronie internetowej i innych platformach (linki w pierwszym komentarzu)👇

ℹ️Projekt „Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu” realizowany w latach 2024-2025 przez Instytut Myśli Politycznej im. G. Narutowicza był dofinansowany ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.

Skąd wzięli się Sarmaci❓🤔

✅Odpowiedzi na to i wiele innych pytań dotyczących polskich opowieści założycielskich udziela dr Joanna Orzeł z Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego, autorka książki „My, Sarmaci. Mity i rzeczywistość szlachty Rzeczypospolitej”. Z lektury wywiadu dowiecie się, kto wprowadził mit sarmacki do polskiej historiografii, jaką spełniał on funkcję i jak przeobrażał się w kolejnych wiekach.

💬Mit o antycznych przodkach – Sarmatach i o antycznej krainie – Sarmacji miał służyć zespoleniu społeczeństwa nowego państwa, nowożytnej Sarmacji, czyli Rzeczpospolitej. Polacy, Litwini, Rusini – wszyscy mieli być nowożytnymi Sarmatami mieszkającymi w nowożytnej Sarmacji. Zróżnicowane etnicznie, wyznaniowo i językowo grupy ludności miały zamieszkać pod wspólnym niebem i miały poczuć jakąkolwiek więź – w tym przypadku była to (wyimaginowana co prawda, ale zawsze) historia. Z tego też powodu mit sarmacki był tak szeroko rozpowszechniany w XVI wieku, zwłaszcza przed powstaniem wspólnego państwa – Rzeczpospolitej Obojga Narodów na mocy unii polsko-litewskiej w 1569 roku – wskazuje badaczka.

Cała rozmowa dostępna jest na naszej stronie internetowej (link w pierwszym komentarzu). 👇

SIELANKOWE KRAJOBRAZY I STŁUMIONY GNIEW. CO MÓWI O NAS POLSKIE KINO?

🎞️Zachęcamy do lektury wywiadu z prof. Mikołajem Cześnikiem, socjologiem i politologiem, dyrektorem Instytutu Nauk Politycznych Uniwersytet SWPS i kierownikiem projektu „Polacy o polskich filmach – opinie Polaków o polskim kinie i ich postawy wobec polskiej produkcji filmowej. Badania społeczne”, realizowanego w latach 2019-2020.

💬Ta filmowa sielanka odnosi nas zatem paradoksalnie do bardzo traumatycznych doświadczeń, z którymi musimy sobie jakoś radzić. Dlatego właśnie lubimy takie idylliczne filmy, pokazujące wyidealizowany obraz polskiej wsi, na której wychowywaliśmy się my sami lub nasi rodzice czy dziadkowie – podkreśla w rozmowie badacz.

Link do rozmowy w pierwszym komentarzu👇

📚Wspólnie z Ośrodek Myśli Politycznej zapraszamy do lektury studiów zamieszonych w pięciu tomach naszej serii wydawniczej „Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu” pod redakcją Michała Gniadka-Zielińskiego.

Łącznie publikacje zawierają 93 artykuły, przygotowane przez 86 badaczy z całego kraju.

📌Jest to jeden z efektów realizacji założeń całego projektu, którego celem było zaprezentowanie różnych perspektyw postrzegania polskiej tożsamości i zarazem pierwsze w nauce, syntetyczne ujęcie definiowania polskości na przestrzeni wieków. To próba pokazania z jednej strony unikatowości, efemeryczności, a z drugiej „długiego trwania” pewnych idei.

Opis serii „Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu” i szczegółowe wyjaśnienia przyjętych założeń badawczych i wydawniczych, znajduje się w obszernym wprowadzeniu przygotowanym przez Redaktora, zamieszczonym w tomie I.

Studia zostały podzielone na 5️⃣ tomów:
Tom I. Definiowanie polskości w okresie staropolskim
Tom II. Definiowanie polskości w XIX wieku
Tom III. Definiowanie polskości w dwudziestoleciu międzywojennym
Tom IV. Definiowanie polskości w latach 1939-1989
Tom V. Definiowanie polskości w latach 1990-2025

✅Każdy tom serii jest dostępny do pobrania w formacie PDF za pośrednictwem naszej strony internetowej. Tam znajdziecie też więcej informacji o publikacji i całym projekcie (link w pierwszym komentarzu).

ℹ️Publikacja powstała w ramach projektu „Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu” dofinansowanego ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II”.

Gombrowicz i polskość - relacja niebanalna.👇

📜Cyt. za: W. Gombrowicz, Bronię Polaków przed Polską, „Wiadomości” nr 4 (304), Londyn, 27 stycznia 1952.

🗣️Z Wacław Holewiński rozmawiamy o niezwykłych historiach z polskich dziejów, które doczekały się swojej opowieści i o tych, które wciąż na nią czekają. Nie brakuje także wątków dotyczących osobistej drogi pisarza. Możecie dowiedzieć się, dlaczego wykształcony prawnik zaczął pisać powieści historyczne😉

💬Nie interesują mnie więc biografie jako takie, a szukanie zrozumienia zachowań ludzkich. Czasami z perspektywy czasowej bohaterstwo wydaje nam się oczywiste, a tracimy z oczu kontekst, który decyduje o tym, że w określonych sytuacjach ludzie zachowują się tak, a nie inaczej. Poza tym staram się nakreślić szerokie tło – biografia zawęża, ogranicza do konkretów. Kiedy pisałem trylogię „Pogrom 1905, 1906, 1907” – ona ma przynajmniej kilkudziesięciu bohaterów, a kilkunastu jest głównych – starałem się nakreślić właśnie taką panoramę – podkreśla w wywiadzie Holewiński.

Rozmowę pt. „Historie, które trzeba uwiecznić” znajdziecie na naszej stronie internetowej (link w pierwszym komentarzu).👇

🔸U progu nowego roku zapraszamy do lektury rozmowy z prof. Maciejem Ptaszyńskim z Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, autorem niedawno wydanej książki pt. „Sztuka kompromisu. O pierwszej wolnej elekcji i konfederacji warszawskiej”.

💬Przekonanie o wyjątkowości konfederacji warszawskiej jest właściwie częścią pewnej narracji historiograficznej, którą bardzo często konstruowano na przełomie XIX i XX w. i która poniekąd funkcjonuje do dziś. Dzieje każdego państwa omawia się z osobna jako dzieje tworu absolutnie wyjątkowego. Niemcy robili to w stosunku do swojej historii, tj. historii Rzeszy jako konglomeratu zróżnicowanych państewek o różnych wyznaniach, Francuzi z perspektywy swojej monarchii absolutnej, Anglicy z perspektywy parlamentaryzmu itd. Również historię Rzeczpospolitej i historię konfederacji warszawskiej opisano jako historię absolutnie niepowtarzalnego rozwiązania, podczas gdy – jak myślę – historycy starają się raczej umieścić konfederację warszawską w tradycji kompromisów wokół kwestii wyznaniowych, zawieranych wówczas w Europie – wyjaśnia w wywiadzie badacz.

Rozmowę zatytułowaną „Pomnik złotego wieku” znajdziecie na naszej stronie internetowej (link w pierwszym komentarzu)👇

🗣️O polskości trzeba przede wszystkim rozmawiać. Kierując się tym założeniem, prezentujemy książkę „12 rozmów o polskości” pod redakcją Krzysztofa Koseły. 📚Jest to zbiór wybranych wywiadów pogłębionych przeprowadzonych jesienią 2024 r. w ramach przeprowadzonych przez nas badań socjologicznych.

Zespół socjologów zgromadził 33 pogłębione rozmowy z polskimi intelektualistami, ludźmi pióra, twórcami kultury, którzy na co dzień swą refleksją kształtują współczesną dyskusję o Polkach i Polakach. W naszej książce, jak jednoznacznie wskazuje jej tytuł, prezentujemy jedynie część z nich.

✍️We wstępie publikacji jej redaktor prezentuje szczegóły przeprowadzonego badania oraz wskazuje kryteria doboru tekstów do „12 rozmów o polskości”.

👥W książce znajdziecie wywiady z Markiem A. Cichockim, Dominiką Kozłowską, Adam Leszczynski, Jakub Majmurek, Cezarym Olbrachtem-Prondzyńskim, Pawel Rojek, Pawłem Skibińskim, Zbigniewem Stawrowskim, Przemysław Szubartowicz, Mateuszem Wernerem, Tomaszem Wiścickim, Joanna Wowrzeczka.

🆓Publikacja jest darmowa i dostępna w formacie PDF. Więcej informacji i link do pobrania książki znajdziecie poniżej (w pierwszym komentarzu).

Zachęcamy do lektury!😊