31/07/2026
🇵🇱 1️⃣9️⃣4️⃣4️⃣ 🇵🇱
Dziś wyjątkowo nie prezentujemy aktualnych wydarzeń na Ochocie, lecz sprawdzamy co działo się w dzielnicy dokładnie 82 lata temu. Oto kalendarium wydarzeń z pierwszych dni Powstania Warszawskiego na Ochocie - 31.07-1.08.1944.
🔏31.07 g. 19:00 – W budynku przy ulicy Filtrowej 68 (mieszkanie nr 46) płk Antoni Chruściel „Monter” podpisuje rozkaz o wybuchu Powstania Warszawskiego. W budynku mieściła się kwatera sztabu dowódcy Okręgu Warszawskiego AK. 1 sierpnia ok. 15:00 przeniesiono ją do Śródmieścia na ulicę Jasną 22.
🪖 1.08 – Jeszcze przed g. 17:00 pierwszy strzał na Ochocie oddał zaniepokojony przez patrol Schutzpolizei kpr. „Osa”. Tak rozpoczął się nieudany szturm na Dom Akademicki przy pl. Narutowicza (dzisiejszy akademik Politechniki Warszawskiej), który był jedną
z najsilniejszych niemieckich twierdz w mieście.
💪🏻1.08 – O godzinie 19:00 udało się zdobyć Powstańcom obstawiony przez Niemców Antonin - zakład opiekuńczy księży Orionistów na Barskiej. Był to jedyny obok opanowania Wojskowego Instytutu Geograficznego zrealizowany cel pierwszego dnia Powstania Warszawskiego na Ochocie.
🕐2.08 o godz. 1:00 zakończyła się trzygodzinna narada oficerów. W związku ze spadkiem morale żołnierzy powodowanym silnym oporem Niemców, licznymi stratami, niedoborem broni i brakiem łączności z dowództwem Okręgu Warszawskiego AK (na czele z płk. Antonim Chruścielem „Monterem”), dowodzący powstaniem na Ochocie ppłk „Grzymała” podejmuje decyzję o wycofaniu żołnierzy pod Warszawę. Tak rozpoczął się marsz grupy ok. 500-700 osób, który około godz. 5:00 po napotkaniu sił wroga przerodził się w krwawy bój pod Pęcicami. Pierwotny plan zakładał dotarcie do lasów sękocińskich i chojnowskich, odebranie zrzutów lotniczych i powrót do walki w Warszawie. Udało się to po ponad dwóch tygodniach, kiedy dozbrojony i zreorganizowany oddział wrócił na pomoc walczącemu Mokotowowi w nocy z 18 na 19 sierpnia. Tam walczył niemal do końca Powstania w strukturach pułku Baszta. Podczas przebijania się do stolicy w walkach pod Wilanowem zginął ppłk „Grzymała”.
⚓ W nocy z 1 na 2 sierpnia Powstańcy, do których nie dotarł rozkaz o odwrocie lub z różnych innych powodów pozostali na Ochocie musieli przejść do defensywy. Dzięki determinacji swoich dowódców sformowali nowe oddziały i utworzyli niezależne od siebie ośrodki oporu. Dołączali do nich m. in. mieszkańcy ufortyfikowanych kamienic (w tym oficerowie rezerwy) i uciekinierzy z hitlerowskich więzień. W zabarykadowanych kompleksach budynków mieszkalnych powstały osławione Reduta Wawelska (kwartał ulic Wawelska, Pługa, Mianowskiego, Uniwersytecka) pod dowództwem ppor. „Stacha” i ppor. „Rańczy” oraz Reduta Kaliska (kwartał ulic Kaliska, Joteyki, Białobrzeska, Kopińska) pod dowództwem ppor. „Poboga” i por. „Gustawa”. 2 sierpnia po zajęciu Monopolu Tytoniowego przy ul. Kaliskiej 1 uruchomiono tam szpital polowy. Mimo niewielkiej obsady obydwie Reduty sprawiły, że nie tylko Powstanie na Ochocie nie wygasło, ale przede wszystkim dało cenny czas Śródmieściu na przygotowanie się do obrony zatrzymując na Ochocie słynącą z okrucieństwa rosyjską kolaboracyjną brygadą RONA. 9 sierpnia skapitulowała Reduta Kaliska. Powstańcy wycofali się do lasów chojnowskich, gdzie połączyli się z odziałem ppłk. „Grzymały”. Natomiast 11 sierpnia po tygodniowym odpieraniu natarcia RONA poddał się ostatni z bohaterskich bastionów - Reduta Wawelska. To tego dnia po południu grupa ok. 80 obrońców dokonała pierwszej w czasie Powstania tak dużej ewakuacji kanałami. Trzecia istotna grupa powstańców z Batalionu AK „Odwet” została otoczona przez oddziały RONA w Kolonii Staszica, skąd w wyniku niedostatecznego uzbrojenia oraz rozpoczętej akcji pacyfikacyjnej wroga udało im się podczas kilku nocy, pomiędzy 5 a 9 sierpnia ewakuować małymi grupami w rejon Politechniki Warszawskiej, gdzie dołączyli do Batalionu „Golski”.
fot. Malowanie znaku Polski Walczącej. Fot. NN / Studium Polski Podziemnej w Londynie
Piotr Krasnodębski - Burmistrz Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy
