15/12/2023
NIEZWYKŁA MIGRACJA ŁABĘDZIA KRZYKLIWEGO. KIERUNEK – REJON ZAPOLARNY
Informacje uzyskane z loggerów, które zakładamy w Polsce od 2019 r. na pisklęta łabędzi krzykliwych, ukazują szeroką strefę miejsc, w których te ptaki spędzają okres letni pomiędzy 2. a 4. kalendarzowym rokiem życia. Miejsca te mogą być położone zarówno bardzo blisko stanowisk, w których łabędzie przyszły na świat, jak również na bezkresnych mokradłach północno-wschodniej Europy. Jednak prawie nic nie wiadomo o wędrówkach na pierzowiska podejmowanych przez ptaki dorosłe, na przykład po utracie partnera lub terytorium lęgowego. Szereg informacji na ten temat uzyskaliśmy dzięki urządzeniu założonemu w lipcu 2022 r. na dorosłą samicę na jednym z lęgowisk pod Jędrzejowem. W chwili schwytania prowadziła ona – wraz z 18-letnim partnerem – trójkę piskląt. Para odchowała potomstwo bez strat. Rodzina spędziła jesień i zimę w odległości nie przekraczającej 20 km od miejsca lęgowego. Jeszcze 16 lutego 2023 r. była widziana w komplecie. Wkrótce potem – być może w wyniku kolizji z linią energetyczną pośród pól, na których żerowały łabędzie – dorosły samiec zaginął. Co więcej, dotychczasowe terytorium tych ptaków zostało przejęte przez inną parę. Samica z nadajnikiem przebywała bardzo blisko utraconego terytorium (do 8 km) aż do 12 czerwca. Było już na tyle późno, że przypuszczaliśmy, iż właśnie w tej okolicy spędzi ona newralgiczny okres, polegający na wymianie wszystkich lotek i trwający około 5 tygodni. Samice pierzą się wcześniej od samców, co czyniło nasze przypuszczenie bardzo prawdopodobnym. Trywialne będzie tu stwierdzenie, że ptaki lubią zaskakiwać. Tak było i tym razem.
12 czerwca o godz. 4.40 samica podjęła wędrówkę i do końca dnia przeleciała 330 km, nocując na Bugu. 13 czerwca wyruszyła dopiero w południe i pomiędzy godz. 12.30 a 23.00 pokonała 295 km, zatrzymując się nieopodal Wilna. Po 4-godzinnym odpoczynku ruszyła dalej, by przed godz. 23.00 – po pokonaniu kolejnych 375 km –zatrzymać się w płd.-wsch. Estonii. 15 czerwca był kolejnym dniem wędrówki – ptak wystartował o 3.00 i po 265 km zatrzymał się nad Zatoką Fińską. Postój nie trwał długo, 16 czerwca przed godz. 2.00 ptak ruszył dalej, przelatując między innymi wzdłuż wybrzeży jez. Ładoga. Po 380 km lotu zatrzymał się w tajdze w Republice Karelii. W ciągu pięciu dni przeleciał 1645 km. W Karelii przebywał do 27 czerwca, kiedy to podjął dalszą wędrówkę. W ciągu kolejnych czterech dni przeleciał tylko 315 km na wschód, ale w tym czasie był już nad Morzem Białym, 120 km od Archangielska. Po kilkudniowym postoju, 3 lipca ruszył dalej, przelatując kolejne 350 km. Do 14 lipca ptak poruszał się po dość niewielkim obszarze, a czas wymiany piór zbliżał się nieubłaganie, stąd wydawało się, że to już koniec migracji. Jednak od 15 do 25 lipca nasza samica przeleciała kolejne 490 km na wschód, przekraczając rzekę Peczorę w bezdrzewnej tundrze, osiągając tym samym miejsce docelowe: https://maps.app.goo.gl/Zuj7p4VrcGbZoMB68 ( 67.964611, 56.810250 ). W ciągu 44 dni pokonała dystans 2800 km (w linii prostej 2758 km) – z Europy Środkowej na mokradła w tundrze, oddalone od najbliższych siedzib ludzkich o 70 km. Jednak o tym wszystkim dowiedzieliśmy się dopiero po kilku miesiącach, gdy ptak był już w trakcie wędrówki powrotnej i znalazł się w zasięgu telefonii komórkowej. Jesienny powrót również był zdumiewający. Na przykład pomiędzy godz. 5.00 rano 13 listopada, a godz. 11.00 kolejnego dnia ptak przeleciał aż 660 km, dolatując z Łotwy w bezpośrednie sąsiedztwo miejsca, z którego rozpoczął wędrówkę w czerwcu. Opisywanej samicy nie było w naszym kraju przez 5 miesięcy. W tym czasie pokonała ona dystans 5700 km. Nie wiadomo, czy podczas migracji i pierzenia przebywała z innymi osobnikami. Po powrocie była obserwowana w grupie 7 osobników, a później – sama.
Po raz kolejny dziękujemy wszystkim Darczyńcom, którzy od 2019 r. wspierają zakup urządzeń na ten gatunek. W 2022 roku, w którym oznakowaliśmy tę samicę, odbiornik GPS ufundowało 49 osób https://zrzutka.pl/cmcmme Podziękowania należą się ekipie INTERREX-RINGS https://interrex-tracking.com/ za pomoc udzielaną na każdym etapie eksploatacji loggerów. Informacji uzyskanych dzięki tym urządzeniom jak i standardowym obrożom szyjnym nie otrzymalibyśmy, gdyby nie duża grupa Koleżanek i Kolegów uczestniczących w corocznych odłowach łabędzi. Wszystkim z Was, jak również osobom odczytującym łabędziowe znaczniki, dziękujemy bardzo serdecznie!
[15 grudnia 2023 r., K. Dudzik]
W odłowach łabędzi uczestniczyli: Marcin Urbański, Mateusz Adamczyk, Dawid Ryźlak, Paweł Morawiec, Gucio Morawiec, Arek Furdyna, Mariusz Kościołek, Piotr Nowak, Ernest Bielak, Grzegorz Kasztan, Ahafiya Nb, Bartek Michałek, Bartek Śniarowski, Łukasz Kita, Maciej Kubicki, Weronika Kubicka, Damian Najman i Damian Żabicki.
