CAA Poland

🤖🛰️ Czy sztuczna inteligencja może odkrywać ślady starożytnych kanałów?

Okazuje się, że tak!

Badacz z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego wraz z międzynarodowym zespołem opracował model AI, który wykrywa starożytne kanały irygacyjne w Mezopotamii (dzisiejszy Irak). Badania objęły ogromny obszar – od Artemity na północy, przez Bagdad i Babilon, aż po Shuruppak na południu.

Do analizy wykorzystano dane satelitarne z misji LANDSAT 5, Sentinel-1 i Sentinel-2 oraz numeryczny model terenu TanDEM-X 30. Model uczył się na imponującym zbiorze danych obejmującym **9 000 ręcznie zdigitalizowanych kanałów**. Przetestowano trzy architektury głębokiego uczenia: U-Net, Attention U-Net oraz Swin UNETR.

📍 Efekt?
✅ AI wykryła **126 475 km** potencjalnych kanałów.
✅ W dodatkowym obszarze o powierzchni ponad **20 660 km²** zidentyfikowano **13 680 km wcześniej nieznanych kanałów**.
✅ Odnalezione sieci doskonale pokrywają się z rozmieszczeniem stanowisk archeologicznych z okresów starobabilońskiego, partyjskiego, sasanidzkiego i wczesnoislamskiego.
✅ Zmapowano również fragmenty monumentalnego systemu irygacyjnego **Nahrawan**, którego długość sięgała około **300 km**.

To kolejny przykład, jak połączenie archeologii, danych satelitarnych i sztucznej inteligencji pozwala odkrywać elementy krajobrazu niewidoczne z poziomu ziemi i lepiej poznawać historię dawnych cywilizacji.

📖 Wyniki opublikowano w czasopiśmie *Archaeological Prospection* w artykule:
**"Leveraging Big Multitemporal Multisource Satellite Data and Artificial Intelligence for the Detection of Complex and Invisible Features: The Case of Extensive Irrigation Mapping"**

Autorzy: Nazarij Buławka, Hector A. Orengo, Felipe Lumbreras Ruiz, Iban Berganzo-Besga, Ekta Gupta.

Badania ufundowane przez w projekcie


European Commission

Badania jednego z naszych członków Ikswejeicam Rudy Nicram zostały opisane przez Archeologia Żywa

W Kaliszanach pod Wągrowcem przez dekady pamiętano przede wszystkim o skarbie metalowych przedmiotów odkrytym w czasie II wojny światowej 👀

Nowe badania pokazują jednak, że późnobrązowy depozyt nie trafił do ziemi przypadkowo. Złożono go w miejscu starszej, monumentalnej konstrukcji kamienno-ziemnej, której początki sięgają końca III tysiąclecia p.n.e. Zespół z Lublina zaprezentował niedawno cyfrową rekonstrukcję kurhanu z pochówkiem.

Więcej szczegółów i link do krótkiej animacji znajdziecie w komentarzach.

🛰️ Jak archeolodzy cyfrowi odkrywają tajemnice starożytnych systemów nawadniania? 💧

Archeologia to dziś nie tylko wykopaliska. 🏺 Coraz częściej badacze sięgają po zaawansowane technologie, aby odtworzyć wygląd dawnych krajobrazów i zrozumieć, jak funkcjonowały starożytne cywilizacje. 🌍

Niedawno opublikowane badania dotyczące okolic urartyjskiej twierdzy Argisztihinili w Armenii 🇦🇲 ujawniły rozległą sieć dawnych kanałów nawadniających. Dzięki analizie numerycznych modeli terenu TanDEM-X 30 i Euro-Maps 3D naukowcy zidentyfikowali ślady kanałów o łącznej długości aż 135 km, tworzących równoległe ciągi o długości od 5 do 10 km. 📍

Co więcej, łącznie zidentyfikowano około 1000 km różnego rodzaju śladów związanych z dawnymi ciekami wodnymi – zarówno naturalnymi, jak i przekształconymi przez człowieka. 🗺️

Co ciekawe, do weryfikacji wyników wykorzystano również zdjęcia wykonane przez amerykańskiego satelitę szpiegowskiego GAMBIT. 🛰️ Pozwoliło to odróżnić kanały funkcjonujące jeszcze w latach 60. XX wieku od tych, które są znacznie starsze. ⏳

To doskonały przykład tego, jak archeologia łączy się dziś z teledetekcją, analizą danych przestrzennych i historią krajobrazu, odsłaniając ślady działalności człowieka sprzed tysięcy lat. 🔍🌿

📖 Badania opublikowano w czasopiśmie *Antiquity* w artykule „The water management around the Urartian fortress of Argishtikhinili, Armenia” autorstwa Nazarija Buławki, Krzysztofa Jakubiaka i Inessy Karapetyan.

Antiquity Journal

https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/water-management-around-the-urartian-fortress-of-argishtikhinili-armenia/137974774D303DE4F7AE91B8581EAB7D?utm_campaign=shareaholic&utm_medium=copy_link&utm_source=bookmark

🪙 Mamy coś dla wszystkich fanów numizmatyki! 🪙
W ubiegłym roku na łamach prestiżowego czasopisma Antiquity Journal ukazał się artykuł „The Nietulisko Małe Hoard in the light of modern documentation methods" 📜
Autorzy - Jarosław Bodzek, Wojciech Ostrowski, Łukasz Wilk, Paulina Zachar i Barbara Zając - przedstawiają niesamowity system do automatycznej dokumentacji monet z wykorzystaniem techniki (Reflectance Transformation Imaging)! ✨

💡 Na czym polega ta metoda?

Obiekt jest fotografowany przy świetle padającym z różnych kątów, a następnie tworzona jest wizualizacja, która uwydatnia wszelkie elementy ikonograficzne monet - nawet te niewidoczne gołym okiem! 🔍🪙
🤖 A co kryje się „pod maską"?

Do zbudowania systemu wykorzystano mikrokontroler , a całość uzupełnia automatyzacja przygotowania danych RTI po każdej sesji zdjęciowej ⚙️📸

🎓 W projekcie uczestniczył m.in. dr Wojciech Ostrowski z Politechniki Warszawskiej, członek CAA PL. 👏
Serdecznie zapraszamy do lektury i dzielenia się! 🙌

wśród fanów Politechnika Warszawska


https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/nietulisko-male-hoard-in-the-light-of-modern-documentation-methods

🪙 Mamy coś dla wszystkich fanów numizmatyki! 🪙
W ubiegłym roku na łamach prestiżowego czasopisma Antiquity Journal ukazał się artykuł „The Nietulisko Małe Hoard in the light of modern documentation methods" 📜
Autorzy - Jarosław Bodzek, Wojciech Ostrowski, Łukasz Wilk, Paulina Zachar i Barbara Zając - przedstawiają niesamowity system do automatycznej dokumentacji monet z wykorzystaniem techniki (Reflectance Transformation Imaging)! ✨

💡 Na czym polega ta metoda?

Obiekt jest fotografowany przy świetle padającym z różnych kątów, a następnie tworzona jest wizualizacja, która uwydatnia wszelkie elementy ikonograficzne monet - nawet te niewidoczne gołym okiem! 🔍🪙
🤖 A co kryje się „pod maską"?

Do zbudowania systemu wykorzystano mikrokontroler , a całość uzupełnia automatyzacja przygotowania danych RTI po każdej sesji zdjęciowej ⚙️📸

🎓 W projekcie uczestniczył m.in. dr Wojciech Ostrowski z Politechniki Warszawskiej, członek CAA PL. 👏
Serdecznie zapraszamy do lektury i dzielenia się! 🙌

wśród fanów Politechnika Warszawska

📢✨ Mamy dla Was kolejną gratkę z pogranicza metod komputerowych i analiz specjalistycznych! 🏺🔬 Z dumą prezentujemy artykuł autorstwa Piotr Makowski oraz Julia Chyla, opublikowany w prestiżowym czasopiśmie Journal of Archaeological Science: Reports:
📄 More than a ware. Preliminary observations on the typological, mineralogical, and chemical diversity of cream wares from Jordan (mid-8th to 11th centuries)
🗺️ Analizując próbki z ośmiu stanowisk w Jordanii, autorzy pokazują, jak różnorodna jest kategoria ceramiki Islamic Cream Ware (ICW), funkcjonująca w południowym Lewancie między połową VIII a XI wiekiem.
🔎 Co wynika z badań?
🏺 Różne warsztaty wytwarzały ceramikę podążającą za tymi samymi wzorcami stylistycznymi i morfologicznymi.
🧭 Dwa główne podtypy ICW produkowano zarówno na północy, jak i na południu Jordanii.
📦 Z kolei formowany podtyp ICW C był prawdopodobnie importowany z Palestyny.
💡 Najważniejsze wnioski (highlights):
🔸 Szerokie spektrum wyrobów typu cream ware (poł. VIII–XI w.) wykracza poza samo pojęcie „ware".
🔸 Wyroby cream ware wykazują zróżnicowanie regionalne pod względem cech składu.
🔸 Między głównymi podkategoriami ICW występują istotne różnice kompozycyjne i technologiczne.
📖 Serdecznie zapraszamy do lektury!
🔬 Artykuł prezentuje wybrane wyniki projektu „Defining patterns of transition between the Early and Middle Islamic periods in southern Transjordan" (2021/40/C/HS3/00142), finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. 🇵🇱
👏 Gratulujemy Autorom!

Narodowe Centrum Nauki Julia Chyla

The CAA2027 Call for Sessions is now open and will remain open until 31 July 2026.

Researchers and practitioners are invited to propose Standard Sessions, Round Tables, and Other Formats for the 54th Annual Conference of Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology.

https://2027.caaconference.org/call-for-sessions/

CAA 2027 will be held in Santiago, Chile from 17 – 20 May 2027.



CAA Australasia CAA Brasil AG CAA CAA Greece CAA NL-FL CAA North America CAA UK

🎉 Z radością prezentujemy artykuł Marii Legut-Pintal i Anny Kubickiej-Sowińskiej poświęcony poszukiwaniu miar w układach parcelacyjnych 16 średniowiecznych miast Śląska i czterech z innej części Polski 🏰📐. Wykorzystana została metoda modularna i cosine quantogram

Tekst ukazał się w prestiżowym czasopiśmie 🏅:

Exploring the Metric Systems of Medieval New Towns in Central Europe: Reconstruction of Urban Plot Scheme Using Cosine Quantogram and Modular Analysis

Badaczki wraz z zespołem wykazały m.in., że w badanym zespole miast nie było jednego wzoru. Na Śląsku wykorzystywana zarówno stopę chełmińską jak i reńską.

Badania prezentowane w artykule zostały sfinansowane przez Narodowe Centrum Nauki (2020/39/D/HS3/01549)

Zapraszamy do lektury i dyskusji: 📖🗣️

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/arcm.70033

🔍✨
Politechnika Wrocławska Maria Legut-Pintal Anna Kubicka

🎉 Z radością prezentujemy artykuł Marii Legut-Pintal i Anny Kubickiej-Sowińskiej poświęcony poszukiwaniu miar w układach parcelacyjnych 16 średniowiecznych miast Śląska i czterech z innej części Polski 🏰📐. Wykorzystana została metoda modularna i cosine quantogram

Tekst ukazał się w prestiżowym czasopiśmie 🏅:

Exploring the Metric Systems of Medieval New Towns in Central Europe: Reconstruction of Urban Plot Scheme Using Cosine Quantogram and Modular Analysis

Badaczki wraz z zespołem wykazały m.in., że w badanym zespole miast nie było jednego wzoru. Na Śląsku wykorzystywana zarówno stopę chełmińską jak i reńską.

Zapraszamy do lektury i dyskusji: link w komentarzu 📖🗣️

🔍✨
Politechnika Wrocławska