10/05/2026
Powodzenia. :-)
Witajcie Maturzyści!
Kasztany już zakwitły.
Czas pomyśleć o egzaminie maturalnym z chemii.
Zwykle w tym okresie zamieszczam dekalog Tutora – to i w tym roku go przypomnę.
Gdyby ktoś nie doczytał do końca, to już na początku zaznaczę, że trzymam za Was kciuki i wierzę w Wasze sukcesy.
Zanim napiszę co należałoby pamiętać i co zrobić przed egzaminem maturalnym, kilka słów czego nie robicie.
Nie czytacie ze zrozumieniem całego tekstu zadania.
Nie planujecie schematu rozwiązania zadania i odpowiedzi.
Nie analizujecie sensu treści własnych rozwiązań i odpowiedzi.
Dekalog Tutora dla maturzystów
Chemia – 2026
1. Zanim udasz się na egzamin jeszcze raz zapoznaj się dobrze z tablicami „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne”. Tablice są obszerne i znajomość ich zawartości pomoże na pewno w szybszym rozwiązaniu zadań.
2. Po otrzymaniu arkusza z zadaniami dokładnie się z nim zapoznaj. Przeczytaj pobieżnie pytania. Treści kolejnych zadań mogą podsunąć Ci odpowiedź do innych zadań. ZAWSZE przeczytaj najpierw całą treść zadania, od początku do końca . Dokonaj analizy BARW substancji przedstawionych na rysunkach. Przeczytaj dokładnie WSZYSTKIE podpunkty związane z tym zadaniem. NIE SPIESZ SIĘ – zanim coś napiszesz, przemyśl treść całej odpowiedzi. Otocz kółkiem fragmenty lub wyrażenia PODKREŚLONE w treści zadań – pamiętaj o nich.
3. W pierwszej kolejności zapisz odpowiedzi do tych pytań, co do których nie masz żadnych wątpliwości. Jeżeli rozwiązanie zadania sprawia Ci kłopot lub jest pracochłonne – nie panikuj – chwilowo je pomiń – zdążysz do niego wrócić. NIE POPRAWIAJ pochopnie zapisanej pierwszej odpowiedzi – pamiętaj o zasadzie „pierwsza myśl najlepsza”.
4. W zadaniach obliczeniowych nie zapisuj każdej niewiadomej jako x. Stosuj oznaczenia opisowe np. mx, Vx, Cx. Wyniki obliczeń sprawdź na kalkulatorze. Prawie każda odpowiedź liczbowa powinna posiadać jednostkę. Wyniki zaokrąglaj zgodnie z zasadami. Podawaj je dokładne, nie upraszczaj za bardzo obliczeń, zapisuj tyle cyfr znaczących, ile zawierają dane w zadaniu lub ile podano pytaniu. Skumulowane przybliżenia mogą dać nieprawidłowy wynik. Udzielając odpowiedzi ZASTANÓW SIĘ, czy jest ona sensowna. ZAPISZ wzory lub zależności, które wykorzystujesz. Wyniki obliczeń podstaw do wzorów wykorzystywanych w zadaniu i SPRAWDŹ czy równanie jest spełnione.
5. Udzielaj odpowiedzi konkretnych i w takiej formie, jak to wynika z polecenia. Nie fantazjuj. PISZ WYRAŹNIE – najlepiej pismem drukowanym, szczególnie kiedy podajesz nazwy związków chemicznych. Nikt nie lubi sprawdzać pobazgranych i pokreślonych prac. Korzystaj z brudnopisu. Szanuj miejsce w arkuszu, być może będziesz chciał później poprawić lub uzupełnić odpowiedź.
6. Nie obawiaj się zadań ze skomplikowaną treścią. Wiele zadań zawiera szerokie wprowadzenie i jakieś banalne pytanie do tej treści – przeczytaj najpierw pytanie, a potem odszukaj w treści odpowiedź na nie. W części zadań nie musisz nawet rozumieć treści wprowadzenia – najczęściej polecenie do tekstu zadania polega na powieleniu schematu przedstawionego w informacji wstępnej.
Nie obawiaj się zadań obliczeniowych w których pojawiają się procesy wieloetapowe. Nie musisz ich wszystkich analizować. Poszukaj (wyznacz, oblicz) jaka jest stechiometryczna zależność pomiędzy substratem w etapie pierwszym a produktem w etapie końcowym – wtedy rozwiążesz takie zadanie za pomocą jednej proporcji.
7. Starannie zapisuj nazwy związków chemicznych, stosuj nazwy systematyczne, po narysowaniu wzoru sprawdź wartościowość pierwiastków (zwłaszcza atomów węgla – ma cztery rączki). Policz, czy w wyniku zapisu przemian chemicznych nie zgubiłeś lub dodałeś atomu węgla.
8. Rysując wykres opisz i wyskaluj obie osie – nanieś jednostki. Nie musisz wykresu zaczynać od punktu 0,0 – dobierz początek i skalę tak, jak pozwala Ci na to przeznaczone miejsce oraz zakres danych do przedstawienia.
9. Wiele procesów w chemii może przebiegać w różnych kierunkach – udzielając odpowiedzi wybieraj rozwiązanie najbardziej oczywiste i typowe. Czytaj polecenia i zadania uważnie – ale nie doszukuj się w pytaniach podstępów.
10. Rozwiązując zadania MYŚL, nie ufaj intuicji – bywa zawodna. Używaj wyobraźni – opisując obserwacje z doświadczenia chemicznego – wyobraź sobie jego przebieg.
Pamiętaj o rzeczach oczywistych – sprawdź czy nie popełniłaś/eś typowych błędów.
*woda w warunkach normalnych i standardowych jest cieczą,
*wartość pH wody równa jest 7 tylko w temperaturze 25oC,
*fluorowodór i siarkowodór są bardzo słabymi kwasami,
*tylko w warunkach normalnych 1 mol gazu (gazu!) ma objętość 22,41 dm3
*pamiętaj, że liczba moli, to nie jest to samo, co stężenie molowe – miej to na uwadze obliczając np. wartość stałej K dla reakcji chemicznej lub pH roztworu,
*reguła przekory wcale nie mówi, że układ zachowuje się na przekór działającemu na niego w stanie równowagi zewnętrznemu czynnikowi, wręcz przeciwnie dostosowuje się do tego działania: dostarczamy ciepła – to układ je konsumuje, zwiększamy ciśnienie – to układ zmniejsza swoją objętość itp.
*szybkość każdej reakcji ZAWSZE rośnie wraz ze wzrostem temperatury ponieważ energia kinetyczna wszystkich reagentów wtedy rośnie
*gazowy wodór w reakcjach chemicznych powstaje rzadko, najczęściej jest wypierany przez aktywne metale – nie dopisuj H2 do produktów każdej reakcji,
*glin jest aktywnym metalem, ale ulega PASYWACJI
*miedź, srebro i inne metale szlachetne nie reagują z kwasem solnym (oraz z innymi kwasami nieutleniającymi), NIE WYPIERAJĄ WODORU Z KWASÓW,
*stal jest stopem, jego głównym składnikiem jest żelazo, wszystkie stopy metali i metale przewodzą prąd elektryczny,
*alkohole nie reagują z wodorotlenkami,
*do wykrycia skrobi potrzebny jest jod (pierwiastek) nie jodki (sole),
*monomery tworzące polimery muszą posiadać możliwość utworzenia dwóch wiązań chemicznych, żeby powstał łańcuch (np. dwie grupy funkcyjne lub wiązania wielokrotne)
*na koniec sprawdź odpowiedzi, czy są sensowne, czy wyniki podstawione do danych z zadania spełniają warunki tego zadania.
*SPRAWDŹ czy nie pomyliłeś sodu z potasem lub chloru z bromem.
Wszystkie wyniki obliczeń oraz ich jednostki sprawdź powtórnie przed oddaniem pracy – pewność siebie może być zgubna.
ŻYCZĘ POWODZENIA i trzymam kciuki – domyślam się, że zapamiętanie tych dobrych rad jest już sporym wyzwaniem, a co dopiero opanowanie tych kilku tomów wiedzy chemicznej :-)
Wasz Tutor
10/05/2026
25/12/2025
09/07/2025
25/06/2025
23/06/2025
08/06/2025
03/06/2025
16/05/2025
19/02/2025
08/12/2024