29/05/2026
TATARZY Przybyli na Litwę w XIV wieku z targanej wewnętrznymi konfliktami Złotej Ordy. Za gościnność i przywileje odpłacali kolejnym władcom Wielkiego Księstwa, a potem Rzeczypospolitej, wierną służbą wojskową... Z czasem stworzyli odrębny etnos - przyjmując język miejscowej ludności, ale zachowując wiarę i obyczaje. Brali udział w kolejnych wojnach, a potem w zrywach narodowych przeciwko zaborcom. Byli też oficjalistami, rolnikami, sadownikami, rzemieślnikami. Ceniono ich za dobrą, sumiennie wykonywaną pracę. Po odzyskaniu niepodległości liczni Tatarzy podjęli działalność społeczną. Zawiązali organizacje: kulturalno-oświatową i religiną Przedstawiciele rodzin ziemiańskich (choć nie tylko) coraz częściej wybierali zawody prawnicze, medyczne, pracowali w oświacie i administracji. Do historii przeszły nazwiska Aleksandra Achmatowicza, Leona i Olgierda Kryczyńskich, Aleksandra Sulkiewicza, Jakuba Szynkiewicza, Alego Woronowicza i innych wybitnych dowódców, prawników, naukowców czy duchownych. Wielu z nich straciło życie w czasie II wojny światowej. W konsekwencji decyzji podjętych w 1943 r. w Teheranie i w latach następnych, wielowiekowe siedziby Tatarów formalnie (bo de facto od 17 września 1939 r. znajdowały się pod administracją radziecką) zmieniły przynależność państwową. Tylko Podlasie z tatarskimi wsiami Bohoniki i Kruszyniany pozostało w Polsce. Wilno i okolice, Nowogródek, Słonim, Kleck, Lachowicze, Iwie i inne miejscowości, w których mieszkali, pracowali i modlili się w swoich meczetach Tatarzy, znalazły się w ZSRR. W 1945 r. rozpoczęła się wielka akcja przesiedleńcza - mieszkańcy do niedawna polskich województw wschodnich, pozostawiwszy domy i bliskie sercu miejsca, ze skromnym dobytkiem załadowanym do wagonów, ruszyli w nieznane. Głównie do północnych i zachodnich regionów kraju, na Ziemie Odzyskane. Wśród przesiedleńców - nie bez przeszkód i wątpliwości - znaleźli się także Tatarzy. Ich liczba nie jest dokładnie znana, ale szacunki wskazują na ok. 1,5 do 2 tys. przedstawicieli tej społeczności. Kolejne miasta, w których się osiedlali znaczyły szlak wędrówki. Olsztyn, Elbląg, Gdańsk, Słupsk, Szczecinek, Stargard (Szczeciński), Szczecin, Gorzów Wielkopolski, Trzcianka, Krosno Odrzańskie, Wrocław i wiele innych, mniejszych miejscowości stało się domem dla przedstawicieli tatarskiej społeczności. W niektórych zostali na dłużej, inne były tylko przystankiem w wędrówce. Często zataczała ona koło - kończąc się na Podlasiu, gdzie były meczety, mizary, krewni i znajomi.
Zapraszamy na opowieść o Tatarach polsko-litewskich. Ich pochodzeniu, kulturze, położeniu prawnym. Dawnych i obecnych siedzibach. O wybitnych przedstawicielach tej mało znanej grupy etnicznej. I o Tatarach na Pomorzu Zachodnim.
Wojciech Stylski (ur. 1974), prawnik, regionalista, kolekcjoner kart pocztowych. Uczestnik konferencji naukowych poświęconych przeszłości Pomorza Zachodniego oraz polskich Tatarów. Publikował m. in. w "Przeglądzie Tatarskim", "Studiach i materiach do dziejów Ziemi Waleckiej" i "Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi". Członek Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Szczecinie, Stowarzyszenia "Terra Incognita" oraz Związku Tatarów RP. Pochodzi z Kalisza Pomorskiego. Mieszka w Szczecinie.