18/08/2026
Dziś dzielę się z Wami „PASZPORTEM DOBROSTANU, KOMUNIKACJI I POTRZEB SENSORYCZNYCH." Materiałem, który przygotowałam z myślą o osobach w spektrum autyzmu oraz o wszystkich, którzy towarzyszą im w codziennym życiu. Pozwala on zebrać w jednym miejscu najważniejsze informacje o tym w jaki sposób dana osoba komunikuje swoje potrzeby, co daje jej poczucie bezpieczeństwa, co może powodować ból lub przeciążenie, a także jakiego wsparcia potrzebuje wówczas, gdy samodzielne przekazanie tych informacji staje się trudne albo niemożliwe. Z nadzieją, że będzie realną pomocą, oddaję go rodzicom, opiekunom, nauczycielom, pedagogom, terapeutom oraz innym osobom towarzyszącym dzieciom i młodzieży.
Wraz z rozwojem, nowymi doświadczeniami oraz zmieniającymi się potrzebami może być aktualizowany. Może towarzyszyć osobie w domu, szkole, terapii, podczas leczenia i wyjazdów, a także wszędzie tam, gdzie znajomość jej sposobu komunikowania się, granic i potrzeb może mieć znaczenie dla zachowania bezpieczeństwa, godności oraz prawa do decydowania o sobie.
Dlatego udostępniam go w formacie PDF, aby można było pobrać go i drukować wielokrotnie.
Rodzicu, Ty wiesz że akceptowany jest konkretny serek z określonego sklepu, podczas gdy produkt o niemal identycznym składzie nie zostanie odebrany jako taki sam. Wiesz, że znaczenie może mieć nie tylko rodzaj bułki, lecz także grubość panierki na kotlecie, jej struktura, zapach oraz sposób usmażenia potrawy, ponieważ nawet niewielka zmiana sprawia czasem, że znane dotąd jedzenie przestaje być możliwe do zjedzenia. Rozumiesz również, że mleko innej marki może inaczej pachnieć, a kubek, który różni się kolorem, kształtem czy fakturą dla Twojego dziecka ma ogromne znaczenie.
Choć dla osoby z zewnątrz mogą to być drobiazgi dla kogoś, kto doświadcza świata z większą intensywnością sensoryczną, stają się one informacjami o zasadniczym znaczeniu. Mówią nie tylko o preferencjach, lecz także o granicach, poczuciu bezpieczeństwa, możliwości regulowania napięcia oraz warunkach w których dana osoba może swobodnie funkcjonować.
Tę szczególną wiedzę może posiadać rodzic, ale również może zdobyć ją terapeuta, nauczyciel, opiekun, członek rodziny, przyjaciel czy inna bliska osoba. Każda z nich, jeżeli pozostaje uważna na sposób w jaki dana osoba komunikuje swoje potrzeby, może pomagać otoczeniu właściwie odczytywać jej sygnały.
Rodzic staje się niekiedy tłumaczem własnego dziecka . Trochę, jak tłumacz uczestniczący w spotkaniu osób pochodzących z różnych kultur, które mogą odmiennie rozumieć te same gesty, zachowania i sytuacje. Pomaga przenosić znaczenia pomiędzy indywidualnym sposobem doświadczania i komunikowania się dziecka a światem.
Rodzic bywa również rzecznikiem swojego dziecka, zwłaszcza wtedy, gdy jego komunikaty nie są dostrzegane, zostają błędnie odczytane albo nie otrzymują należnej im wagi.
Właśnie dlatego współpraca pomiędzy rodzicem a nauczycielem, pedagogiem, terapeutą i innymi osobami wspierającymi dziecko ma tak duże znaczenie. Rodzic wnosi wiedzę powstającą w codziennym życiu i wieloletniej relacji, natomiast specjaliści oraz nauczyciele mogą dzielić się obserwacjami pochodzącymi z innych sytuacji i środowisk.
Żadna z tych perspektyw nie powinna być z góry uznawana za ważniejszą ani wystarczającą sama w sobie. Dopiero ich uważne zestawienie ( przy zachowaniu centralnego miejsca głosu i doświadczenia dziecka ) pozwala budować wsparcie, które nie opiera się na domysłach, lecz na rzeczywistym poznaniu osoby.
Podobnie jak dobry tłumacz nie zastępuje osoby, której towarzyszy, nie tworzy za nią wypowiedzi ani nie zmienia ich znaczenia, tak również rodzic, nauczyciel czy terapeuta nie powinien przejmować głosu dziecka. Ich wspólnym zadaniem jest stworzenie takich warunków w których głos ten będzie mógł zostać zauważony i usłyszany, a dziecko zachowa prawo do własnej wypowiedzi, odmowy, milczenia oraz zmiany zdania.
Paszport komunikacyjny służy temu, aby wiedza powstająca przez miesiące, a czasem przez całe lata bliskiego kontaktu nie pozostawała wyłącznie w pamięci jednej osoby. Pozwala ją zebrać, uporządkować i przekazać tam, gdzie może ona decydować o możliwości porozumienia się, zachowaniu godności, ograniczeniu cierpienia oraz zapewnieniu rzeczywistego bezpieczeństwa.
Jego znaczenie staje się jeszcze większe w sytuacjach nagłych w których nie ma obok nikogo, kto dobrze zna daną osobę (na przykład wtedy, gdy oddzieli się ona od grupy, zgubi w miejscu publicznym, znajdzie pod opieką nieznanych ludzi albo doświadczy silnego przeciążenia, shutdownu, meltdownu czy paniki). W takich okolicznościach dostęp do prostych, konkretnych informacji może sprawić, że zachowanie wynikające z bólu, lęku lub przeciążenia nie zostanie błędnie uznane za nieposłuszeństwo, agresję czy celowe utrudnianie kontaktu.
Paszport nie jest przy tym narzędziem przeznaczonym wyłącznie dla osób niemówiących. Może wspierać zarówno osoby korzystające z komunikacji alternatywnej i wspomagającej, jak i te, które na co dzień posługują się mową, jednak pod wpływem bólu, stresu, lęku czy przeciążenia czasowo tracą dostęp do słów. Może być równie istotny dla osób ze współwystępującą niepełnosprawnością intelektualną.
W paszporcie są zawarte między innymi ważne informacje dotyczące zdrowia, alergii, przyjmowanych leków, sposobu przeżywania bólu, potrzeb związanych z jedzeniem, piciem, a także tego, co pomaga odzyskać równowagę oraz czego w trudnym momencie zdecydowanie nie należy robić.
Wrzesień przynosi wiele nowych początków - nowe miejsca, osoby, relacje i codzienne rytmy. Życzę, aby pośród tych wszystkich zmian każde dziecko spotkało ludzi, którzy zechcą je naprawdę poznać, zrozumieć jego sposób doświadczania świata oraz uważnie słuchać również tego, co nie zawsze zostaje wypowiedziane słowami.
Jeśli uznajesz ten materiał za pomocny weź paszport, który znajduje się w linku poniżej. Pobierz go, wydrukuj i korzystaj z niego wtedy, gdy będzie potrzebny. Udostępnij również ten post, aby Paszport mógł dotrzeć do rodziców, nauczycieli, terapeutów i opiekunów. Niech biorą go i wykorzystują wszędzie tam, gdzie może pomóc lepiej zrozumieć dziecko, uszanować jego granice oraz zadbać o jego bezpieczeństwo.
https://drive.google.com/file/d/1naoKR7I1-S87MgcBOrbROXdG55sKozyf/view?usp=drive_link
