17/12/2025
Czasopismo "Nature" przedstawiło niedawno swoją listę 1️⃣0️⃣ osób, które w największym stopniu wpłynęły na kształtowanie nauki w mijającym roku. Nie jest to wyłącznie ranking "najlepszych badaczy świata", lecz zestawienie ludzi, którzy w szerokim rozumieniu, na różny sposób dołożyli swoją cegiełkę do rozwoju naszej cywilizacji.
Warto rzucić okiem, bo większość z tych nazwisk zasługuje na zapamiętanie:
🔍 1. Achal Agrawal. Indyjski Pogromca plagiatów i tropiciel naukowej nierzetelności. Grzeszki jego kolegów wkurzyły go na tyle, że porzucił karierę na uniwersytecie i zajął się nagłaśnianiem akademickich patologii. Sporządził niechlubną listę liderów w kategorii wycofywanych publikacji, co pozwoliło zainicjować szeroką dyskusję o jakości badań i doprowadziło do tego, że w Indiach wreszcie zaczęto mówić o karaniu uczelni za śmiecenie badaniami o miernej jakości.
🔭 2. Tony Tyson (na zdjęciu). Fizyk i astronom, który od prawie dwudziestu lat forsował projekt Obserwatorium im. Very C. Rubin, wreszcie ukończony latem tego roku. Głównym celem supernowoczesnego teleskopu będzie realizacja projektu o nazwie Legacy Survey of Space and Time (LSST) – przeglądu południowego nieba przy użyciu sześciu filtrów fotometrycznych, który potrwa przynajmniej 10 lat. Badanie skupi się na supernowych Ia, ewolucji galaktyk oraz rozbłyskach gamma, co pomoże w dalszej weryfikacji współczesnych modeli kosmologicznych.
🛡️ 3. Susan Monarez. Była szefowa CDC, czyli amerykańskiej agencji rządowej zajmującej się kontrolą i zapobieganiu chorób zakaźnych. Jej nominacja stanowiła pozytywne zaskoczenie, ponieważ Monarez nie reprezentowała poglądów bliskich środowisku Trumpa. Jednak ta decyzja okazała się zbyt rozsądna, żeby mogła przetrwać próbę czasu – Monarez błyskawicznie straciła stanowisko za niewykonywanie poleceń ministra Roberta Kennedy'ego, znanego m.in. z życzliwości wobec proepidemików.
🤝 4. Precious Matsoso. Była szefowa resortu zdrowia w RPA, która współprzewodniczyła zespołowi WHO negocjującemu pierwszy w historii globalny traktat pandemiczny. W kwietniu członkowie WHO dogadali się, co do projektu umowy zawierającej zasady przygotowań, reagowania i dzielenia się zasobami przy kolejnych pandemiach. To efekt ponad trzech lat rozmów w atmosferze sporów geopolitycznych, teorii spiskowych i ogólnej wojny wszystkich ze wszystkimi. Starania Matsoso pozwoliły dowieźć kompromis.
🧬 5. Sarah Tabrizi. Badaczka, która stała za przełomem w terapii genowej choroby Huntingtona (jeśli oglądaliście serial "Dr House" – to właśnie na tę przypadłość cierpiała dr Remy Hadley). Zespół z University College London kierowany przez Tabrizi pokazał pierwsze naprawdę przekonujące dane, że terapia celująca w gen HTT potrafi realnie spowolnić postęp tej paskudnej choroby. To przełom po długiej serii bolesnych porażek.
🌊 6. Mengran Du. Chińska badaczka głębin oceanicznych, która ściągnęła kamery i czujniki tam, gdzie normalnie bytują tylko krakeny i Cthulhu – prawie 9 000 metrów pod powierzchnię wody. Załoga statku głębinowego Fendouzhe przypomniała nam, że nawet rowach oceanicznych również istnieją bogate, tętniące życiem ekosystemy. Cóż, niektórzy do szczęścia nie potrzebują nawet światła: wystarczy metan i trochę siarkowodoru.
🦟 7. Luciano Moreira. Entomolog z Brazylii, który od lat hoduje i wypuszcza w świat miliony zakażonych komarów, żeby... było mniej chorób. Dokładniej chodzi o owady z gatunku Aedes aegypti, zarażone bakteriami Wolbachia. Takie komary są dużo gorszymi "taksówkami" dla wirusa dengi, więc tam, gdzie program działał najdłużej (np. w Niterói), liczba zachorowań potrafiła spaść nawet o ~90%. Ekipa Moreiry mocno się rozkręciła i produkuje całe dziesiątki milionów komarzych jaj tygodniowo.
🤖 8. Liang Wenfeng. Finansista i założyciel funduszu High-Flyer Capital, znany przede wszystkim jako ojciec chińskiego modelu AI – DeepSeek. Na listę trafił przede wszystkim dlatego, że jego model został wyszkolony i podjął rywalizację z zachodnimi gigantami, mając do dyspozycji słabszy sprzęt i znacznie mniejsze środki. Są tacy, którzy uważają, że to bzdura. Być może, ale panika jaka ogarnęła amerykańskich inwestorów po premierze DeepSeek, była jak najbardziej realna.
🧪 9. Yifat Merbl. Immunolożka z Instytutu Weizmana, która grzebie w produktach działania proteasomów – czyli w tym, co komórka wyrzuca do śmieci. Jej zespół wykazał, że komórkowe "odpady" wcale nie są bezużyteczne: część z nich to krótkie fragmenty białek działające jak minipociski, które pomagają komórkom zabijać bakterie. Mówimy więc o odkryciu nowej warstwy odpowiedzi immunologicznej organizmu.
👶 10. KJ Muldoon. Najbardziej nietypowa pozycja na liście i jednocześnie najmłodsza osoba w historii rankingu Nature. Nie naukowiec, lecz niemowlak z rzadką chorobą metaboliczną (niedoborem TPI), który jako pierwszy otrzymał w pełni spersonalizowaną terapię CRISPR, zaprojektowaną dokładnie pod jego mutację. Jednorazowa dawka edytora genów poprawiła parametry biochemiczne na tyle, że lekarze mówią wprost: bez tego dziecko zapewne by nie przeżyło. Historia amerykańskiego dziecka, to dowód, że medycyna personalizowana powoli nabiera kształtów i zaczyna realnie zmieniać los pojedynczych ludzi.
Toast za tych ludzi i wypasiony grysik dla Muldoona. 👏👏👏
