11/01/2026
Takie oto perludium do utworzenia Wojsk Wielkopolskich a później Garnizonu Poznań
Umowa pomiędzy Komisariatem Naczelnej Rady Ludowej a generałem Józefem Dowborem Muśnickim – 11 stycznia 1919
Po wybuchu powstania Komisariat Naczelnej Rady Ludowej zwrócił się do Józefa Piłsudskiego z prośbą o przysłanie do Poznania generała, który mógłby stanąć na czele walczących oddziałów. Józef Piłsudski zaproponował dwóch generałów pochodzących z armii rosyjskiej: generała Józefa Dowbora Muśnickiego dawnego dowódcę I Korpusu Polskiego w Rosji oraz generała Eugeniusza de Heming-Michaelisa dawnego dowódcę III Korpusu Polskiego w Rosji. Jednocześnie Józef Piłsudski zasugerował, aby komisarze wybrali tego pierwszego generała.
Propozycja złożona przez Józefa Piłsudskiego wynikała z faktu, że obawiał się on zawodowego wojskowego, który cieszył się dużą popularnością wśród wojska. Józef Piłsudski zakładał, że Poznańczycy nie będą słuchali rozkazów generała pochodzącego z armii rosyjskiej, który swoją niewiedzą o stosunkach jakie panowały w armii niemieckiej nie będzie mógł zapanować na powstańcami i będzie stanowił dla nich rozczarowanie. O tym pisał chociażby w liście do Kazimierza Dłuskiego z 17 stycznia 1919 roku: „Wysłanie Dowbora do Poznania było celowe. Liczę na to, że on sam i jego oficerowie tak swoją nieznajomością służby, jak i samym zachowaniem wywołają wśród żołnierzy b. armii niemieckiej, przyzwyczajonych do dobrych i odpowiedzialnych oficerów, niezadowolenie i rozczarowanie do swojej osoby poznańskich czynników politycznych” (R. Sierchuła, W. J. Muszyński, „Józef Dowbor Muśnicki 1867-1937”, Instytut Pamięci Narodowej, Poznań-Warszawa, 2018, s. 31.). Kolejnym powodem, był fakt, że generał nie był jeszcze oficjalnie przyjęty do Wojska Polskiego. Pozwalało to na stwierdzenie, że generał Józef Dowbor Muśnicki jest najemnikiem, który zaciągnął się do armii powstańczej. Działania Józefa Piłsudskiego wynikały z obietnicy jaką złożył Niemcom w listopadzie 1918 roku, że nie będzie dążył do odzyskania przez Polskę terenów zaboru pruskiego.
8 stycznia 1919 roku doszło do spotkania Józefa Dowbora Muśnickiego z Józefem Piłsudskim. Podczas tego spotkania Józef Dowbor Muśnicki został poinformowany, że ma jechać do Poznania celem objęcia dowództwa nad walczącymi tam oddziałami. Ten wstępnie się zgodził, natomiast ostateczną decyzję chciał podjąć po wizycie w Poznaniu. Celem wizyty było zapoznanie się generała z sytuacją jaka panowała na terenie Prowincji Poznańskiej szczególnie na obszarach na których toczyły się walki.
Podczas spotkania pomiędzy kosiarzami Wojciechem Korfantym i Adamem Poszwińskim a generałem Józefem Doborem Muśnickim ustalono, że należy formować wojska regularne. Wynikało to z faktu, że generał Józef Dowbor Muśnicki był generałem armii regularnej i zwolennikiem prowadzenia działań z użyciem wojsk zorganizowanych. Podpisano wówczas umowę, która określała podstawowe warunki współpracy i stanowiła podstawę do dalszych porozumień. Informowała ona o mianowaniu z ramienia Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej Naczelnym Dowódcą, co było przejawem samodzielności i niezależności Naczelnej Rady Ludowej od innych instytucji. Jednocześnie pojawiło się zastrzeżenie, że w obecnej sytuacji politycznej siły zbrojne z Prowincji Poznańskiej pozostaną odrębną i niezależną formacją. Mianowanie oficerów i urzędników wymagało zgody Naczelnej Rady Ludowej. Planowano również stworzenie roty przysięgi. Zakres obowiązków osób decydujących o sprawach wojskowych i bezpieczeństwa publicznego miały być ustalone w innym porozumieniu.
Następnego dnia wrócił do Warszawy, gdzie 14 stycznia 1919 roku spotykał się z Józefem Piłsudskim, któremu zameldował o objęciu dowództwa nad wojskami wielkopolskimi. Następnie przybył do Poznania obejmując swoje nowe stanowisko. Oficjalnie 15 grudnia został przyjęty przez Komisariat Naczelnej Rady Ludowej w szeregi wojska oraz został mianowany jego dowódcą.
Źródło ilustracji: „Przyjazd generała Dowbór-Muśnickiego.”, Kurjer Poznański, 10 stycznia 1919, nr 7, R. 14, s.3.
