Centrum Badań Epok Wczesnonowożytnych UO

24/07/2026

Codzienna relacja z naszej Letniej Szkoły nie zawsze dawała przestrzeń, by na bieżąco udostępniać materiały, które pojawiały się w mediach na temat wydarzenia: a trochę ich było! 🤭 Jeśli więc macie w ten skądinąd niezbyt ładny piątek dwie minuty wolnego, to zachęcamy Was do przeznaczenia ich na obejrzenie materiału, który na temat LSKS opublikowała TVP3 Opole. Dowiecie się z niego, w jakiej atmosferze rozpoczynaliśmy nasze wydarzenie, oraz... co różni nasze czasy od ducha epoki wczesnonowożytnej. ;)

Miłego oglądania! 👇

Telewizja Polska S.A

18/07/2026

Powiedzielibyśmy, że ostatniego dnia Letniej Szkoły pożegnaliśmy piękne Opole, ale oczywiście siedziba naszego Centrum nigdzie się nie wybiera: pożegnaliśmy tylko gości. :)

Rozpoczęliśmy pokazem starych druków w Wojewódzka Biblioteka Publiczna Opole. 😄 Pokaz poprowadziły dr hab. Marta Wojtkowska-Maksymik (CBEW / Uniwersytet Warszawski) oraz pani Mirosława Koćwin, kierowniczka Oddziału Zbiorów Specjalnych i Zabytkowych.

Niemałą część programu ostatniego dnia wziął na siebie prof. dr hab. Jerzy Sojka (Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie). Poprowadził wykład na temat teologii Marcina Lutra oraz warsztaty, podczas których nasi Letni Uczniowie naprawdę mogli poczuć się jak uczestnicy debaty u samego szczytu starcia idei kontr- i reformacyjnych. "O wolności chrześcijanina, czyli o co chodzi w nauce o usprawiedliwieniu" wywołały żywą dyskusję i zainspirowały do indywidualnej duchowej refleksji.

Na zakończenie Szkoły ks. Wojciech Pracki, biskup diecezji katowickiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, proboszcz Parafia Ewangelicko-Augsburska w Opolu, wygłosił wykład na temat, którego żadną miarą nie mogło zabraknąć podczas naszego poświęconego reformacji wydarzenia: "Marcin Luter, ojciec języka niemieckiego".

I koniec! :) Tegoroczna edycja przeszła do historii. Wkrótce przygotujemy dla Was podsumowanie i podziękowania (a podziękowań jesteśmy winni sporo!), ale mamy nadzieję, że z tych relacji na gorąco udało Wam się zebrać taki obraz Szkoły, jaki oglądaliśmy tutaj w Opolu: miejsca wymiany wiedzy, przestrzeni do ćwiczenia się w intelektualnej i naukowej dyskusji oraz łączenia informacji z wykładów i podręczników z namacalnymi śladami przeszłości.

17/07/2026

Dziś kończymy Letnią Szkołę: nasi dzielni entuzjaści kultury baroku i renesansu mają przed sobą jeszcze kilka punktów programu, a my przychodzimy do Was z relacją z dnia przedostatniego! :)

Jeszcze przed południem prof. dr hab. Mariola Jarczykowa (Uniwersytet Śląski w Katowicach) uraczyła nas wykładem o problemach matrymonialnych i wyznaniowych księżnych Radziwiłłowych w I połowie XVII wieku. Że będzie jak u Disneya, tego chyba nikt się nie spodziewał, ale było jeszcze gorzej — i kto słuchał, ten wie!

Następnie dr Krystyna Wierzbicka-Trwoga (Uniwersytet Warszawski) opowiadała nam o poetach z kręgu Abrahama von Franckenberga.

Popołudniowa wyprawa naukowa zabrała nas do Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu, w którego gościnnych progach — i, Bogiem a prawdą, poza progami też, ponieważ teren Muzeum jest parkiem etnograficznym ;) — poznawaliśmy barwne wiejskie oblicze śląskiej reformacji.

Dzień zakończyliśmy wykładem mgr. Sebastiana Madejskiego (doktorant Uniwersytetu w Getyndze) poświęconym klerowi ewangelickiemu w XVI i XVII wieku.

16/07/2026

Na Letniej Szkole Kultury Staropolskiej po dniu obfitującym w teorię przyszedł czas na praktykę: objazd naukowy powiódł nas szlakiem śląskiej reformacji.

Z Opola udaliśmy się do Lewina Brzeskiego, który w pierwszej połowie XVI wieku stał się miastem niemal całkowicie protestanckim. Tamtejszy kościół ewangelicki służył lokalnej wspólnocie przez blisko pięć stuleci!

W Michałowie obejrzeliśmy prawdziwy skarb śląskiej sztuki sakralnej: gotycki kościół pw. św. Józefa Robotnika (dawniej ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki), który ewangelicy przejęli w XVI wieku.

Następnie przyszła pora na Brzeg, który przez długi czas był jednym z najsilniejszych ośrodków protestantyzmu na Śląsku. Tu obejrzeliśmy zamek Piastów Śląskich, nazywany Śląskim Wawelem.

Kolejny przystanek, Pokój, to dawna rezydencja ewangelickiej linii książąt Wirtemberskich. Miasteczko zostało założone na wzór Karlsruhe jako idealne miasto-ogród na planie gwiazdy. Znajdujący się tu kościół ewangelicki Księżnej Zofii jest jednym z najpiękniejszych barokowo-klasycystycznych kościołów ewangelickich w regionie.

Następnie przenieśliśmy się na północ, do Gierałcic, gdzie wpływy ewangelickie trwały mocno nawet po fali kontrreformacji. Zbudowany tu kościół ewangelicki (obecnie rzymskokatolicki) to minimalistyczna drewniana konstrukcja typowa dla śląskich protestantów, którym prawo często narzucało surowe ograniczenia budowlane.

Kolejna perełka na trasie to Byczyna: jedno z niewielu miast w Polsce, które niemal w całości zachowało swoje średniowieczne mury obronne. Od XVI wieku była silnym ośrodkiem protestanckim. Tutaj obejrzeliśmy kościół ewangelicki św. Mikołaja: gotycką świątynię z XIV wieku. W jego krypcie spoczywają wybitne osobistości śląskiego protestantyzmu. Świątynia do dziś należy do parafii ewangelicko-augsburskiej.

Drewniany kościół ewangelicki w Maciejowie (obecnie rzymskokatolicki, pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny), nasz następny przystanek, to klasyczny przykład wiejskiego budownictwa sakralnego na Śląsku. Kościół służył lokalnej ludności ewangelickiej i jest dowodem na to, jak głęboko zakorzeniony był luteranizm wśród uboższej, polskojęzycznej ludności wiejskiej tych terenów.

Skończyliśmy trasę w Bąkowie, gdzie obejrzeliśmy drewniany kościół pw. Miłosierdzia Bożego, który służył ewangelikom od czasów reformacji aż do końca II wojny światowej.

To był naprawdę intensywny dzień! Absolutnie nie udałoby nam się obejrzeć tylu znaczących zabytków, gdyby nie nasi fantastyczni przewodnicy: pani Anna Molenda, kierowniczka Wydziału Zabytków Ruchomych Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu, oraz ks. bp Wojciech Pracki. Nieocenionym wsparciem były dla nas Parafia Ewangelicko-Augsburska w Opolu oraz Parafia Ewangelicko-Augsburska w Wołczynie i Parafia Ewangelicko-Augsburska (Luterańska) w Pokoju i Lubieni, za co serdecznie im dziękujemy!

15/07/2026

Okres reformacji w Polsce to czas bezlitosnej walki na idee: nic dziwnego więc, że drugi dzień tegorocznej Szkoły upłynął nam pod znakiem tematów granicznych. Jeszcze przed południem potężną dawkę intelektualnej wymiany między najtęższymi wczesnonowożytnymi głowami (z obu obozów: reformacyjnego i kontrreformacyjnego) zaserwował nam prof. dr hab. Paweł Stępień z Uniwersytet Warszawski, który poprowadził warsztaty na temat tego, jak biograf Samuel Dambrowski czerpał z tekstów Piotra Skargi i Jakuba Wujka. Po przerwie pałeczkę podjął prof. dr hab. Piotr Kociumbas (UW) ze swoim wykładem o luterańskich drukach ulotnych na temat egzekucji z 1650 roku.

Aby dodać nieco praktyki do gęstej przedpołudniowej teorii i osadzić nasze rozważania w tym, co namacalne, po południu udaliśmy się do Muzeum Śląska Opolskiego.

Wykład prof. dr hab. Dariusza Chemperka (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie) na temat literatury protestantów w Pierwszej Rzeczpospolitej i na Śląsku sprowadził nas znów na twardy tekstowy grunt. I skoro o gruncie mowa: ostatnim punktem tego intensywnego dnia był wykład prof. dr hab. Tadeusza Bernatowicza (Uniwersytet Łódzki) poruszający zagadnienia etycznej wykładni sztuki sepulkralnej na Śląsku i Pomorzu. ;)

14/07/2026

13 lipca na muzyczną nutę rozpoczęła się II edycja Letniej Szkoły Kultury Staropolskiej!

Przez pięć dni Uniwersytet Opolski stanie się miejscem spotkania badaczy, wykładowców, doktorantów i studentów z różnych ośrodków naukowych, których łączy zainteresowanie kulturą dawnej Rzeczypospolitej.

Tegoroczna edycja jest poświęcona reformacji na Śląsku i w I Rzeczypospolitej, ukazanej z perspektywy literatury, teologii, historii i sztuki. W programie znalazły się wykłady, seminaria i warsztaty prowadzone przez wybitnych specjalistów. 📖

Uroczysta inauguracja odbyła się 13 lipca o godz. 16.45 w Sali Senatu Uniwersytetu Opolskiego. Podczas uroczystości przemawiali: Rektor Uniwersytetu Opolskiego prof. dr hab. Jacek Lipok, prof. dr hab. Zygfryd Glaeser, ks. bp Wojciech Pracki, prof. Mirosław Lenart oraz dr hab. Marta Wojtkowska-Maksymik, prof. Uniwersytetu Warszawskiego.

Wykład inauguracyjny pt. „Staropolskie przekłady Pisma Świętego a wzrost świadomości językowej” wygłosiła dr hab. Izabela Winiarska-Górska, prof. Uniwersytetu Warszawskiego.

Następnie w Kaplicy Parafia Ewangelicko-Augsburska w Opolu odbył się koncert „Słowo, wiara, muzyka. Pieśni religijne XVI wieku”. W wykonaniu zespołu Cantores Opolienses pro Musica Sacra zabrzmiały utwory Wacława z Szamotuł, Cypriana Bazylika i Mikołaja Gomółki – wybitnych kompozytorów polskiego renesansu. 🎶

Letnia Szkoła Kultury Staropolskiej to wyjątkowa okazja dla studentów i doktorantów, by spotkać się z wybitnymi naukowcami i szlifować własne umiejętności w zakresie badania literatury i kultury dawnej.

Więcej informacji oraz szczegółowy program: https://cbew.uni.opole.pl/edycja-ii-opole-2026/

Serdecznie zachęcamy także do zapoznania się z relacją z inauguracji przygotowaną przed Radio Opole: https://radio.opole.pl/100,923261,wystartowala-ii-edycja-letniej-szkoly-kultury-st

12/07/2026

Wakacje w pełni, ale przed naszym Centrum jeden z najbardziej ekscytujących i pracowitych tygodni tego roku! ☀️💪

Ostatnio pojawiło się u nas wiele informacji na temat nadchodzących wydarzeń, więc podsumujmy:

🗓️ Jutro startuje II edycja Letniej Szkoły Kultury Staropolskiej. W tym roku to pięć dni głębokiego zanurzenia w tematyce reformacji na Śląsku 📜, na które przyjadą do nas z wielu zakątków Polski i świata uczestnicy i uczestniczki reprezentujący zróżnicowane dyscypliny badające wczesną nowożytność w jej wielu aspektach.

🎓 Program Szkoły obfituje w smakowite punkty, ale na jeden z nich chcemy zaprosić Was szczególnie: to koncert inauguracyjny “Słowo, wiara, muzyka. Pieśni religijne XVI wieku” 🎶, którego wysłuchać będzie można w Kaplicy Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Opolu jutro o godz. 18.00. Wstęp wolny! Link do wydarzenia: https://fb.me/e/7oyVtZ5la

📑 Już 16 lipca poznamy listę osób przyjętych na filologię polską i edytorstwo. Trzymamy mocno kciuki za wszystkich kandydatów i kandydatki i mamy nadzieję, że – skoro w temacie renesansowych pieśni jesteśmy – niedługo przyjdzie nam wspólnie zaśpiewać „Gaudeamus”! 👨‍🎓👩‍🎓

Jak zawsze serdecznie zapraszamy Was do śledzenia naszych relacji: będzie się działo! :)

04/07/2026

Są takie postacie, które, mimo że nie zagrały pierwszych skrzypiec w koncercie dziejów, przeżyły życie, w którym jak w soczewce skupiły się kluczowe kwestie epoki. Katarzyna Jagiellonka bez wątpienia była jedną z nich, czego dowiodła poświęcona jej międzynarodowa konferencja naukowa "Kings, Queens, Princesses", która odbyła się w dniach 29-30 czerwca na Uniwersytecie Wileńskim.

Konferencję otworzyli: prof. Erika Sausverde z Instytutu Języków i Kultur Bałtyckich Uniwersytetu Wileńskiego, dr Regina Jakubėnas reprezentująca Wydział Filologiczny VU, Andrzej Dudziński, Chargé d'affaires a.i. Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej na Litwie, oraz nasza dr Ewa Cybulska-Bohuszewicz.

Podczas dwóch dni obrad wygłoszono referaty poświęcone m.in. sieciom kobiecym i historiom rodzinnym, księgozbiorowi Katarzyny Jagiellonki w Bibliotece Uniwersytetu w Uppsali, roli kobiet na dworach nowożytnej Europy oraz recepcji postaci Katarzyny Jagiellonki i innych władczyń w kulturze i historiografii. W konferencji wzięli udział prelegenci i prelegentki z Wilna, Helsinek, Uppsali, Stambułu, Katowic, Łodzi, Warszawy i Poznania, a także reprezentanci CBEW. Wydarzenie miało formę hybrydową, co umożliwiło udział badaczkom i badaczom zarówno na miejscu w Wilnie, jak i online

Organizatorami konferencji byli: Wydział Filologiczny Vilniaus universitetas / Vilnius University, Uniwersytet Opolski, nasze Centrum oraz Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej na Litwie.

24/06/2026

Za nami dwa dni, podczas których nie tylko rozmaryn miał okazję się rozwinąć. ;) Mowa oczywiście o seminarium naukowym „Ziołolecznictwo w kulturze wczesnonowożytnej”, które zgromadziło badaczy i badaczki z naszego Centrum oraz z zaprzyjaźnionych instytucji naukowych w Polsce, a także naszych włoskich partnerów z Università di Padova i Accademia Dei Rampanti.

W ramach obrad przyglądaliśmy się roli roślin leczniczych w kulturze, nauce i życiu codziennym wczesnej nowożytności. Dyskutowaliśmy o zielnikach, dawnych recepturach, aptekach i medycznych sekretach sprzed kilku stuleci. Pierwszy dzień obrad miał miejsce w wyjątkowej przestrzeni – klasztorze ojców benedyktynów przy Bazylice św. Justyny. Wybór tego miejsca nie był przypadkowy. Przez stulecia funkcjonowały tu słynne ogrody klasztorne, w których uprawiano rośliny wykorzystywane do przygotowywania lekarstw, a przy klasztorze działała apteka. Co więcej, to właśnie benedyktyni przekazali Uniwersytetowi Padewskiemu teren pod utworzenie Orto Botanico – najstarszego na świecie uniwersyteckiego ogrodu botanicznego. Chętni mieli również okazję zwiedzić bazylikę, w której znajdują się najstarsze świadectwa chrześcijaństwa na ziemi padewskiej, związane z kultem św. Justyny – męczenniczki i pierwszej patronki miasta – oraz św. Prosdocima, pierwszego biskupa Padwy.

Nie mogło zabraknąć także wyprawy po Padwie zielarskimi tropami. Zwiedziliśmy słynną La Specolę, historyczne obserwatorium astronomiczne, a także Orto Botanico – najstarszy na świecie uniwersytecki ogród botaniczny. Odwiedziliśmy również Muzeum Botaniczne, spacerowaliśmy po malowniczym Isola dei Frati oraz podziwialiśmy monumentalną Bazylikę św. Antoniego.

Już po raz kolejny mieliśmy okazję przekonać się, że nauka kwitnie najbujniej tam, gdzie historia, przyroda i pasja badawcza spotykają się w jednym miejscu Wracamy bogatsi o nowe kontakty, inspiracje badawcze i przekonanie, że historia ziołolecznictwa wciąż kryje wiele fascynujących tajemnic.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za znakomite referaty i dyskusje, a naszym włoskim partnerom – tu szczególnie głęboki ukłon ku Centro Interdipartimentale di Storia della Medicina – za gościnność, wsparcie organizacyjne i wspaniałą atmosferę.