20/05/2026
„Księga pamiątkowa dworu w Czarnolesie” – śląskie dzieje zapomnianego rękopisu
Rękopis pod nazwą „Księga pamiątkowa dworu w Czarnolesie poświęcona Janowi Kochanowskiemu z wpisami osób zwiedzających” od siedemdziesięciu lat znajduje się w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego. Do Opola księga trafiła z Wrocławia w 1954 r. wśród 15 393 woluminów przekazanych organizującej się wówczas Bibliotece Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Było to skutkiem przeniesienia do naszego miasta Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej wraz z biblioteką. Szkoła ta utworzona została w 1950 r. na bazie Wyższej Szkoły Zawodowej Instytutu Pedagogicznego, założonej w 1946 r. Wydawane w tym okresie regulacje dotyczące postępowania ze zbiorami opuszczonymi i porzuconymi umożliwiły w dobie powojennego chaosu przejęcie różnych starodruków i manuskryptów, w tym prawdopodobnie również „Księgi pamiątkowej dworu w Czarnolesie”. Nigdzie nie odnotowano, skąd, w jakich okolicznościach i kiedy rękopis dotarł do Wrocławia.
Kiedy w 1954 r. manuskrypt szczęśliwie znalazł się w Bibliotece Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, umieszczono go w Dziale Zbiorów Specjalnych (obecnie Dział Zbiorów Specjalnych i Dokumentów Życia Społecznego). Został też zarejestrowany w ogólnodostępnym katalogu kartkowym biblioteki. W 1999 r. dyrektorka Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego dr Wanda Matwiejczuk powierzyła Romanowi Sękowskiemu – kierownikowi Działu Zbiorów Specjalnych i Zabytkowych Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu – opracowanie wybranych rękopisów i starodruków, w tym „księgi czarnoleskiej”. W 2001 r. rękopisy przechowywane w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Opolskiego zostały skatalogowane w systemie komputerowym SOWA, a „Księdze pamiątkowej…” nadano nową sygnaturę – Rps 27 (wcześniej R. 3). W 2007 r. biblioteka wdrożyła system informacyjno-wyszukiwawczy Aleph, który stał się powszechnie dostępny za pomocą sieci internetowej. Chcąc wprowadzić kolejne udogodnienia dla swoich użytkowników, Biblioteka UO przystąpiła do konkursu ogłoszonego przez Bibliotekę Narodową „Narodowy Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025”. Wygrany konkurs pozwolił zaimplementować nowoczesny system biblioteczny – Alma. Dzięki współpracy z Biblioteką Narodową zasoby Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego zostały włączone do Zintegrowanego Systemu Zarządzania Zbiorami Bibliotek. Umożliwiło to jednoczesne przeszukiwanie zbiorów Biblioteki UO wraz z zasobami innych bibliotek w całej Polsce. Wszystkie na bieżąco inwentaryzowane nabytki są katalogowane, a opisy bibliograficzne, dzięki uruchomieniu multiwyszukiwarki Primo, stały się dostępne dla użytkowników z każdego miejsca na świecie.
Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom sukcesywnie wdrażanym w Bibliotece Uniwersytetu Opolskiego możliwe jest przeszukiwanie baz katalogowych w sposób intuicyjny. Cieszy nas zatem, że dzięki zastosowaniu najnowocześniejszych metod transmisji danych bibliograficznych nasz „czarnoleski rękopis” znalazł się w obszarze zainteresowań naukowych Ośrodka Informacji, Dokumentacji i Badań nad Życiem i Twórczością Jana Kochanowskiego, działającego przy Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie.
W 2013 r. księga została poddana renowacji w Pracowni Konserwacji Książki Jana Bereziuka we Wrocławiu. Zakres wykonanych prac objął wymianę oprawy oraz uzupełnienie i wzmocnienie pierwszych stron rękopisu. Podobnie jak w przypadku innych prac konserwatorskich, i tutaj została wykonana dokumentacja fotograficzna. Zamieszczona fotografia pokazuje pierwszą kartę manuskryptu.
