Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze

W bieżącym numerze pisma polecamy artykuł pt. Osobowość i zachowania ryzykowne młodzieży a organizacja procesu wsparcia i pomocy – rekonesans badawczy - autorstwa Ingi Staszowskiej.

W abstrakcie Autorka pisze: Podejmowanie zachowań ryzykownych przez młodzież to temat, który w XXI wieku jest bardzo aktualny. Okres dorastania jest czasem zmian zarówno psychicznych, jak i fizycznych, ważnych w rozwoju osobowości i dla poczucia sensu życia. Poszczególne cechy osobowości mogą pełnić funkcję czynników chroniących, inne czynników determinujących zachowania ryzykowne. Celem podjętych badań jest poszukiwanie zależności pomiędzy neurotyzmem, psychotyzmem, ekstrawersją, ugodowością, sumiennością i otwartością na doświadczenie a ryzykownymi zachowaniami młodzieży. Badania zostały przeprowadzone w 2022 r. na grupie 65 uczniów (36 kobiet i 29 mężczyzn w wieku 18–20 lat), którzy uczęszczali do różnych typów szkół średnich w Zespole Szkół w Koniecpolu.
Cechy osobowości zostały przebadane dwoma testami: Kwestionariuszem Osobowości Eysencka EPQ-R (Eysenck i in., 1985) w polskiej adaptacji P. Brzozowskiego i R. Ł. Drwala oraz Krótkim Inwentarzem Osobowości TIPI – PL (Gosling i in., 2003) w polskiej adaptacji A. Sorokowskiej, A. Słowińskiego, A. Zbieg, P. Sorokowski. Na potrzeby opracowanych badań został stworzony Kwestionariusz Zachowań Ryzykownych.

Zapraszamy do lektury: Staszowska, I. (2026). Osobowość i zachowania ryzykowne młodzieży a organizacja procesu wsparcia i pomocy – rekonesans badawczy. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 467(2), 42–56. https://doi.org/10.71358/pow.2889

W bieżącym numerze pisma przeczytamy artykuł pt. TikTok jako przestrzeń nieformalnej socjalizacji młodzieży: implikacje pedagogiczne - autorstwa Katarzyny Adamczyk.
W abstrakcie Autorka pisze: Celem artykułu jest teoretyczna analiza roli platformy TikTok w kształtowaniu współczesnej kultury młodzieżowej z perspektywy pedagogiki medialnej. Tekst ma charakter przeglądowo-analityczny i opiera się na analizie literatury przedmiotu oraz interpretacji wybranych zjawisk obecnych w przestrzeni platformy. TikTok został ukazany jako środowisko nieformalnej socjalizacji, w którym młodzież uczestniczy w transmisji i reprodukcji norm, wartości oraz wzorców zachowań. W artykule omówiono mechanizmy funkcjonowania platformy, w szczególności algorytmiczną personalizację treści, kulturę trendów oraz logikę popularności. Wskazano zarówno potencjał wychowawczy TikToka związany z rozwojem kreatywności i kompetencji medialnych, jak i zagrożenia pedagogiczne, takie jak presja autoprezentacji, powierzchowność przekazu czy uzależnienie samooceny od wskaźników aprobaty społecznej. W artykule podkreślono potrzebę systematycznego uwzględniania mediów społecznościowych w refleksji pedagogicznej oraz rozwijania kompetencji medialnych młodzieży i nauczycieli.

Zapraszamy do lektury: Adamczyk, K. (2026). TikTok jako przestrzeń nieformalnej socjalizacji młodzieży: implikacje pedagogiczne. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 467(2), 14–25. https://doi.org/10.71358/pow.2887

W bieżącym numerze pisma przeczytamy artykuł pt. Brak miejsc w pieczy zastępczej – kryzys czy chwilowa stagnacja? - autorstwa Marzeny Ruszkowskiej z Katolickiego Uniewersytetu Lubelskiego oraz Ewy Kopczuk.
W abstrakcie Autorki piszą: Piecza zastępcza stanowi sieć instytucji i osób, których wspólne działanie, ma zapewnić czasową opiekę i wychowanie dzieciom w przypadku niemożności jej sprawowania przez rodziców biologicznych, może ona przybierać postać pieczy rodzinnej bądź instytucjonalnej. Zgodnie z ideą deinstytucjonalizacji priorytetem polskiego systemu opieki zastępczej jest preferowanie rodzinnej pieczy zastępczej. Z doniesień medialnych wynika, że nie dla wszystkich dzieci posiadających postanowienie sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej znajdują się miejsca w rodzinnych środowiskach zastępczych czy nawet w pieczy instytucjonalnej. Dlatego też warto zadać sobie pytanie: czy mamy do czynienia z kryzysem pieczy zastępczej, czy nasz system opieki przeżywa tylko chwilową stagnację? Badacze problematyki, doniesienia medialne, kontrole NIK wyraźnie pokazują, że obecnie system pieczy zastępczej mierzy się z wieloma wyzwaniami, ale przede wszystkim z niewystarczającą liczbą miejsc w pieczy zastępczej.

Zapraszamy do lektury: Ruszkowska, M., & Kopaczuk, E. (2026). Brak miejsc w pieczy zastępczej – kryzys czy chwilowa stagnacja?. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 467(2), 3–13. https://doi.org/10.71358/pow.2886

Już jest! Nowy numer naszego pisma - zapraszamy do lektury artykułów dostępnych na stronie Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

W numerze 1\2026 czasopisma przeczytamy artykuł pt. Przestrzenie relacji jako kategoria konstytuująca podejmowanie działań proekologicznych na przykładzie projektu Activate University for Climate Change - autorstwa Adaminy Korwin-Szymanowskiej i Ewy Lewandowskiej z Instytut Wspomagania Rozwoju Człowieka i Edukacji APS.
W abstrakcie Autorki piszą: Celem artykułu jest pokazanie, w jaki sposób przestrzeń interpersonalna – rozumiana jako dynamiczne, wzajemne relacje między ludźmi – stanowi podstawę działań proekologicznych w środowiskach akademickich, w kontekście projektu „Activate University for Climate Change” (ATTUNE), który był realizowany na pięciu uniwersytetach w Europie. W badaniu zastosowano perspektywę etnograficzną, która pozwoliła na jakościową analizę relacji w małych grupach roboczych zwanych zespołami ds. działań badawczych (RATs). W analizie przyjęto ramy koncepcji przestrzeni interpersonalnych Piotra Sztompki (2016), która obejmuje następujące elementy: wzajemność, znaczenia, rozpoznawanie i identyfikowanie partnera, możliwość działania, oczekiwania i intencje, inicjowanie działań, „kariera” relacji, emocje oraz kontekst biograficzny i kulturowy. Wyniki analizy pokazują, w jaki sposób poszczególne kategorie przestrzeni interpersonalnej zmieniały się w trakcie trwania projektu i wpływały na jego realizację.

Zapraszamy do lektury: Lewandowska, E., & Korwin-Szymanowska, A. (2025). Przestrzenie relacji jako kategoria konstytuująca podejmowanie działań proekologicznych na przykładzie projektu Activate University for Climate Change . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 69–80. https://doi.org/10.71358/pow.2755

W 1\2026 numerze pisma przeczytamy artykuł pt. Straty w zasobach w percepcji rodziców zastępczych w późnej dorosłości - autorstwa Emilii Kardaś-Grodzickiej.
W abstrakcie Autorka pisze: W artykule przedstawiono wyniki badań własnych ukazujących różnice w percepcji wartości strat w zasobach w grupie osób starszych będących rodzicami zastępczymi dla swoich wnuków. Do tego celu użyto Kwestionariusza Samooceny Zysków i Strat w Zasobach w wersji skróconej, w adaptacji polskiej B. Dudka, J. Koniarka, E. Gruszczyńskiej, a także ankietę własnego autorstwa. W badaniu wzięło udział 160 osób. Grupę badaną stanowiło 80 rodziców zastępczych w okresie późnej dorosłości. W skład grupy kontrolnej wchodziło 80 seniorów niepełniących tej funkcji. Teoria zachowania zasobów Stevena Hobfolla stanowiła podstawę teoretyczną badań. Zaprezentowane w artykule wyniki są jedynie częścią większego projektu badawczego, w którym analizowano wybrane aspekty psychospołecznego funkcjonowania rodziców zastępczych w okresie starości.

Przeprowadzona analiza statystyczna wykazała, że seniorzy pełniący funkcję rodziców zastępczych odnotowują więcej strat w posiadanych zasobach niż osoby z grupy kontrolnej. Istotne różnice zaobserwowano w kategorii zasobów hedonistycznych i rodzinnych. Uzyskane efekty są silne. Biorąc pod uwagę otrzymane wyniki badań oraz siły efektu, można przypuszczać, że pełnienie funkcji rodzica zastępczego w starości jest sytuacją trudną, związaną z doświadczaniem stresu oraz utratą zasobów, co może wpływać na dobrostan tej grupy seniorów i utrudniać proces adaptacji do starości.

Zapraszamy do lektury: Kardaś-Grodzicka, E. (2026). Straty w zasobach w percepcji rodziców zastępczych w późnej dorosłości . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 57–68. https://doi.org/10.71358/pow.2807

W numerze 1\2026 przeczytamy artykuł pt. Implikacje pedagogiczne badań nad BDNF (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Cz. 3: Propozycje działań opiekuńczo-wychowawczych ukierunkowanych na stymulację wydzielania BDNF – z doświadczeń Fundacji FASCYNACJE - autorstwa Małgorzaty Stopikowskiej z Ateneum-Szkoły Wyższej w Gdańsku.

W abstrakcie Autorka pisze: Artykuł jako całość przedstawia międzynarodowe badania nad BDNF (czynnikiem neurotroficznym pochodzenia mózgowego) i ich implikacje dla praktyki opiekuńczo-wychowawczej. Część trzecia i ostatnia tekstu przedstawia propozycje działań opiekuńczo-wychowawczych ukierunkowanych na stymulację wydzielania BDNF, bazujące na doświadczeniu Fundacji FASCYNACJE. Organizacja ta wspiera dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi, wychowującymi się głównie w pieczy zastępczej. Tekst charakteryzuje pokrótce główne kierunku działań Fundacji FASCYNACJE, następnie wskazuje najważniejsze zagrożenia rozwojowe dzieci trafiających do pieczy zastępczej oraz idące w ślad za nimi – trudności ich opiekunów. Na tym tle nakreślono zasady planowania działań optymalizujących rozwój i funkcjonowanie dzieci i ich opiekunów oraz propozycje dotyczące działań opiekuńczo-wychowawczych ukierunkowanych na stymulację wydzielania BDNF u obu grup. Z opisanych przykładów mogą skorzystać zarówno praktycy, jak i teoretycy zajmujący się pieczą zastępczą. Tekst może być przydatny dla kandydatów na rodziców/opiekunów zastępczych, studentów nauk społecznych, a także specjalistów już pracujących z dziećmi i ich rodzinami (pracownicy pieczy zastępczej, pedagodzy, psycholodzy, terapeuci i inni). Przedstawione propozycje można wdrażać do praktyki albo w opisanej formie, albo potraktować jako inspirację do własnych poszukiwań.

Zapraszamy do lektury:
👉Stopikowska, M. (2026). Implikacje pedagogiczne badań nad BDNF (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Cz. 3: Propozycje działań opiekuńczo-wychowawczych ukierunkowanych na stymulację wydzielania BDNF – z doświadczeń Fundacji FASCYNACJE . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 33–46. https://doi.org/10.71358/pow.2803
👉Małgorzata Stopikowska, Implikacje pedagogiczne badań nad BDNF (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Cz. 1: BDNF a rozwój człowieka , Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze: Tom 641 Nr 6 (2025)
👉Małgorzata Stopikowska, Implikacje pedagogiczne badań nad BDNF (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Cz. 2: BDNF a prozdrowotny styl życia , Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze: Tom 645 Nr 10 (2025)

W bieżącym numerze pisma przeczytamy artykuł pt. Współczesne zachowania dewiacyjne dzieci i młodzieży szkolnej – diagnoza problemu oraz formy i metody pracy specjalistów w praktyce psychologiczno-pedagogicznej - autorstwa Anny Chańko-Kraszewskiej i Aleksandry Joanny Lewandowskej z Uniwersytet w Białymstoku.
W abstrakcie Autorki piszą: W artykule podjęto próbę zdiagnozowania współczesnych zachowań dewiacyjnych występujących wśród dzieci i młodzieży szkolnej, a także zaprezentowano metody i formy pracy stosowane przez specjalistów: pedagogów i psychologów, w przeciwdziałaniu tym zjawiskom. Badania przeprowadzono metodą jakościową, w formie częściowo ustrukturyzowanych wywiadów indywidualnych, z 20 pedagogami i psychologami pracującymi w szkołach podstawowych na terenie województwa podlaskiego. Celem było wskazanie współczesnych zachowań dewiacyjnych obserwowanych wśród dzieci i młodzieży szkolnej oraz ukazanie wybranych form i metod pracy stosowanych w praktyce psychologiczno-pedagogicznej. Z analizy wypowiedzi specjalistów wynika, że do najczęstszych form zachowań dewiacyjnych uczniów należą: agresja fizyczna i słowna, cyberprzemoc, nadmierne korzystanie z telefonów i mediów społecznościowych, autoagresja oraz wczesne przejawy demoralizacji (np. kradzieże, wulgarność, eksperymentowanie z używkami). W odpowiedzi na te problemy, pedagodzy i psychologowie stosują różnorodne strategie, w tym: indywidualne spotkania z uczniami, grupowe zajęcia socjoterapeutyczne, konsultacje z rodzicami, realizują w klasach różne programy profilaktyczne oraz współpracują z zewnętrznymi instytucjami pomocowymi. Kluczowe znaczenie specjaliści przypisują: budowaniu z uczniami relacji opartej na zaufaniu, systematycznej obserwacji uczniów oraz wczesnej interwencji. Wyniki badań wskazują, że skuteczne przeciwdziałanie zachowaniom dewiacyjnym wymaga zintegrowanego podejścia – współpracy nauczycieli, specjalistów, rodziców i środowiska lokalnego.

Zapraszamy do lektury: Chańko-Kraszewska, A., & Lewandowska, A. J. (2026). Współczesne zachowania dewiacyjne dzieci i młodzieży szkolnej – diagnoza problemu oraz formy i metody pracy specjalistów w praktyce psychologiczno-pedagogicznej . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 21–32. https://doi.org/10.71358/pow.2802

W bieżącym numerze pisma przeczytamy artykuł pt. Edukacja globalna jako odpowiedź na aktualne wyzwania polskiej edukacji. Praktyki nauczycieli i nauczycielek - autorstwa Dobrawy Aleksiak z Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. W abstrakcie Autorka pisze:
Artykuł podejmuje temat edukacji globalnej (EG) jako odpowiedzi na aktualne wyzwania polskiej edukacji. Celem badania jest zrozumienie, w jaki sposób nauczyciele i nauczycielki realizują założenia EG w praktyce szkolnej. Badanie ma charakter jakościowy i opiera się na grupowych wywiadach fokusowych z 19 nauczycielami i nauczycielkami oraz na trzech pogłębionych studiach przypadków. Analiza wskazuje, że praktyki EG w polskich szkołach mają głównie charakter oddolny i zależą od indywidualnej inicjatywy nauczycieli i nauczycielek, przy bardzo ograniczonym wsparciu instytucjonalnym. Nauczyciele i nauczycielki włączają treści EG w lekcje i działania pozalekcyjne, często współpracując z organizacjami pozarządowymi. W swoich działaniach stosują strategie adaptacyjne, takie jak „przemycanie” treści EG czy modyfikowanie języka w obliczu potencjalnych kontrowersji. Artykuł wskazuje zarówno na mocne strony tych praktyk, takich jak kreatywność, krytyczne podejście i zaangażowanie, jak i na ich ograniczenia, wynikające głównie z braku systemowego wsparcia. W zakończeniu podkreślono potrzebę bardziej spójnej polityki edukacyjnej sprzyjającej trwałemu rozwojowi EG w Polsce, a także potrzebę badań zarówno praktyk jak i teorii EG w polskim kontekście.

Zapraszamy do lektury: Aleksiak, D. (2026). Edukacja globalna jako odpowiedź na aktualne wyzwania polskiej edukacji. Praktyki nauczycieli i nauczycielek. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 3–20. https://doi.org/10.71358/pow.2723

W numerze 10\2025 przeczytamy artykuł pt. Implikacje pedagogiczne badań nad BDNF (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Cz. 2: BDNF a prozdrowotny styl życia - autorstwa Małgorzaty Stopikowskiej z Ateneum-Szkoły Wyższej w Gdańsku.
W abstrakcie Autorka pisze: Artykuł jako całość przedstawia badania nad BDNF (czynnikiem neurotroficznym pochodzenia mózgowego) i ich implikacje dla praktyki opiekuńczo-wychowawczej. BDNF jest substancją o działaniu neurogennym, neuroregeneracyjnym i neuroprotekcyjnym, a także wspierającym funkcjonowanie innych układów w organizmie. Część druga artykułu wskazuje na podstawowe sposoby regulacji sekrecji BDNF – tj. prozdrowotny styl życia. Zaprezentowano wyniki światowych badań nad związkiem między poziomem BDNF a regularną aktywnością fizyczną, prawidłową dietą oraz regulacją emocjonalną. Wskazano także konkretne działania sprzyjające stymulacji wydzielania BDNF w formie zaleceń gotowych do wdrożenia do działalności opiekuńczo-wychowawczej dla różnych grup wiekowych. Przedstawiona w tekście wiedza i rozwiązania praktyczne mogą podnieść motywację rodziców, pedagogów i innych czytelników do podjęcia lub kontynuacji prozdrowotnego stylu życia. Artykuł daje mocne argumenty do uczynienia z aktywności fizycznej, regulacji emocji i racjonalnej diety fundamentu wychowania i kształcenia dzieci i młodzieży, a także podstawy do dbałości o zdrowie w wieku dorosłym, w tym – podeszłym.

Zapraszamy do lektury: Stopikowska, M. (2025). Implikacje pedagogiczne badań nad BDNF (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Cz. 2: BDNF a prozdrowotny styl życia . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 645(10), 51–62. https://doi.org/10.71358/pow.2692