Zakład Biologii i Obrazowania Komórki IZ UJ

ał w 1955 roku Doc. Andrzej Pigoń. Dziesięć lat później nastąpiła w Uniwersytecie Jagiellońskim reorganizacja jednostek naukowo-dydaktycznych i Zakład Cytofizjologii otrzymał pełną samodzielność, niezależność lokalową i administracyjną w nowo wybudowanym budynku Instytutu Zoologii mieszczącym się przy ulicy Ingardena 6 w Krakowie (obecnie Instytut Psychologii Wydziału Filozoficznego UJ). Po wyjeździe kierownika Zakładu Doc. Andrzeja Pigonia do USA w 1966 roku, Zakład rozwiązano, co spowodowało, że Wydział Biologii i Nauk o Ziemi nie posiadał jednostki naukowo-badawczej ukierunkowanej na badania i dydaktykę biologii komórki zwierzęcej. Kadra naukowa rozwój badań

Pierwsze próby wypełnienia powstałej luki dydaktycznej i badawczej pojawiły się wraz ze stworzeniem Pracowni Mikroskopii Elektronowej i Pracowni Mikroskopii Skaningowej Nauk Biologicznych i Geologicznych pod kierownictwem Prof. Dr hab. Wincentego Kilarskiego, który przejął wykłady i ćwiczenia z cytologii i histologii. W 1986 roku został formalnie powołany do życia Zakład Cytologii i Histologii na bazie osobowej i majątkowej wspomnianych wyżej pracowni, a kierowanie Zakładem objął Prof. Kilarski. Od tego czasu Zakład wzbogacił się o kilka mikroskopów elektronowych, oraz nowoczesną aparaturę, która umożliwiała badania na poziomie komórkowym i w pewnym zakresie również molekularnym. Natomiast Pracownia Mikroskopii Skaningowej Nauk Biologicznych i Geologicznych stała się integralną częścią Zakładu, będąc równocześnie pracownią wydziałową. Głównymi kierunkami badawczymi Zakładu za kierownictwa Prof. Kilarskiego były: ultrastruktura mięśni kręgowców, organizacja morfologiczna płytek żółtka jaj kręgowców, struktura powierzchni błony oocytów płazów, mięśnia sercowego ryb, a w latach 1990 – 2001 analiza dynamiki połączeń szczelinowych w macicach ludzkich oraz niektórych gryzoni. W latach 2001-2024 kierowanie Zakładem objęła Prof. Elżbieta Pyza. Oprócz kontynuacji wcześniej prowadzonej tematyki naukowej, Prof. Pyza zainicjowała w Zakładzie badania nad układem nerwowym kręgowców i bezkręgowców, a zwłaszcza badania plastyczności synaptycznej i neuronalnej oraz badania ekotoksykologiczne, które prowadzi do dziś. W 2010 r. Zakład został przeniesiony do nowego budynku Instytutu Zoologii i Badań Biomedycznych przy ulicy Gronostajowej 9. Istotny wpływ w rozwój tematyki badawczej i oferty dydaktycznej Zakładu mieli również:
Prof. UJ, Dr hab. Janusz Karasiński, który w 1981 roku został zatrudniony w zespole Prof. Kilarskiego, wówczas będącego jeszcze częścią Zakładu Anatomii Porównawczej, a po formalnym utworzeniu Zakładu Cytologii i Histologii - pracownikiem tego Zakładu. W latach 1991-1994 Prof. Karasiński odbył podoktorski staż naukowo-badawczy w Department of Anatomy, Charing Cross and Westminster Medical School, London UK, gdzie pracował w projekcie badawczym kierowanym przez Dr Diana J. Watt'a i Prof. Marjorie A. England. Efektem tych prac było m. pozyskanie nowoczesnej komory laminarnej i inkubatora CO2 do hodowli komórek zwierzęcych do Zakładu, jako dar otrzymany od ww. Umożliwiło to prowadzenie hodowli komórkowych w Zakładzie, które były wtedy jeszcze dość rzadkie w Polsce, ze względu m.in. na ograniczenia w dostępie profesjonalnego sprzętu zapewniającego sterylne warunki hodowli. W efekcie, zdobyte przez Prof. Karasińskiego doświadczenia badawcze jak i pozyskany sprzęt przyczyniły się do rozwoju badań w Zakładzie nad heterogennością populacji komórek satelitarnych w mięśniach szkieletowych i ich znaczeniem w procesie miogenezy, rolą połączeń szczelinowych w mięśniówce macicy, biologią komórek macierzystych w endometrium macicy, oraz zaproponowania nowej oferty dydaktycznej dla studentów Biologii UJ. Ta tematyka badawcza i powiązane z nią zajęcia dydaktyczne są rozwijane w Zakładzie do dziś. W 1989 roku, na wniosek Prof. Kilarskiego, w Zakładzie został zatrudniony Prof. Marek Romek, ze względu na swoje fizyczne wykształcenie i tytuł Magistra Fizyki Medycznej UJ. Prof. Romek odbył dwa krótkie staże naukowe w Czechach (Szkoła Stereologii Europejskiego Towarzystwa Stereologicznego) oraz w Szwecji (Uniwersytet Sztokholmski). Zdobyte przez Prof. Romka doświadczenia w zakresie podstaw fizycznych i zasad działania stereologii, dyfrakcji elektronowej, oraz analiz elektronowych i mikroskopowych struktur para-krystalicznych płytki żółtka, są wykorzystywane do dziś w badaniach i ofercie dydaktycznej Zakładu. Również na wniosek Prof. Kilarskiego, w 2001 roku zatrudniony został w Zakładzie Prof. Grzegorz Tylko. Tylko odbył 2 staże badawcze w iThemba LABS (Laboratories on Accelerator Based Sciences; National Accelerator Center) w Faure, Republika Południowej Afryki. Zbudował wtedy pierwszą na świecie komorę kriogeniczną do analiz pierwiastkowych materiałów uwodnionych metodą PIXE (Proton-Induced X-Ray Emission). Zajmował się też ogólnie pojętą immobilizacją pierwiastków metodami kriogenicznymi w materiałach biologicznych. Zdobyta przez Prof. Tylko wiedza i doświadczenia dotyczące przygotowania i obserwacji komórek i tkanek w niskich temperaturach oraz analiz pierwiastkowych (tj. freeze-fracture, -substitution, -drying), są do dziś wykorzystywane w badaniach i ofercie dydaktycznej Zakładu i służą mikroskopii optycznej, elektronowej i rentgenowskiej, analizom metodami spektroskopowymi w podczerwieni, Ramana, fluorescencji rentgenowskiej i innych. W 2006 roku do pracowników Zakładu dołączyły Dr Jolanta Górska-Andrzejak oraz Prof. Anna Maria Osyczka.W latach 1999-2003 Dr Górska odbyła 4 staże badawcze i dydaktyczne w Instytucie Neurobiologii Wydziału Psychologii Uniwersytetu Dalhousie (Halifax, Kanada), w laboratorium Prof. Iana Meinertzhagena. Podczas ww. staży Dr Górska stosowała transmisyjną mikroskopię elektronową (TEM) i mikroskopię konfokalną, a także transgeniczne szczepy Drosophila melanogaster w celu wywołania ukierunkowanej zmiany ekspresji genów (system Gal4/UAS). Po powrocie ze staży, przyczyniła się do rozwoju w Zakładzie badań nad plastycznością okołodobową na modelu D. melanogaster w oparciu o mikroskopię konfokalną i transgeniczne szczepy typu Gal4 i UAS. Również, w ramach ww. staży, Dr Górska prowadziła wykład „Developmental Neuroscience” oraz ćwiczenia laboratoryjne „Neuroscience laboratory II” dla studentów Uniwersytetu Dalhousie. Od 2003 roku Dr Górska prowadzi Wykład jw. dla studentów kierunku Biologia UJ, a od 2010 roku także jako kurs obowiązkowy dla studentów III roku kierunku Neurobiologia UJ. W latach 1999-2006 Prof. Osyczka odbyła 2-letni staż badawczy w Thomas Jefferson University, Philadelphia, USA w zespole Prof. Rocky S. Tuan’a (Dept. Orthopedic Research), a następnie 5-letni staż badawczy i dydaktyczny w University of Pennsylvania, Philadelphia USA w zespole Prof. Phoebe S. Leboy (Dept. Biochemistry, Dental School). Oba staże podoktoskie Prof. Osyczka, podobnie jak jej wcześniejszy staż doktorski (1996-1998) w Tokyo Medical and Dental University w Japoni (obecnie Institute of Science Tokyo) wiązały się z biologią komórek macierzystych szpiku kostnego, ich potencjałem tworzenia kości i chrząstki, odpowiedzią na materiały implantacyjne, inżynierią tkankową, a także molekularnymi mechanizmami procesów kościotworzenia i kościotwórczego działania białek morfogenetycznych kości. Natomiast staż dydaktyczny Prof Osyczka w U. Penn. obejmował cykl wykładów i seminariów z biochemii dla studentów stomatologii U. Wszystkie te tematy są kontynuowane i rozwijane do dziś w Zakładzie, a także wdrażane do oferty dydaktycznej dla studentów Biologii i Neurobiologii UJ. Ponadto, dzięki uzyskaniu grantu NIH (Institute of Aging) jeszcze podczas pobytu w U. USA, Prof. Osyczka wraz ze swoim zatrudnieniem w 2006 przekazała do Zakładu wiele sprzętów wykorzystywanych wcześniej do realizacji ww. projektu w USA, takich jak aparat PCR, aparaty do elektroforezy białek i RNA/DNA, analiz żeli elektroforetycznych i wiele drobniejszych sprzętów, użytecznych w badaniach molekularnych. Wiele tych sprzętów jest nadal wykorzystywane do prac badawczych w Zakładzie. Od 1 października 2024 roku Prof. Osyczka objęła kierowanie Zakładem Biologii i Obrazowania Komórki. Najmłodszym pracownikiem, pod względem okresu zatrudnienia w Zakładzie jest obecnie Dr hab. Milena Damulewicz. Doc. Damulewicz odbyła 2 staże badawcze (w 2016 oraz 2020r) w Dept. Biology, Padova University, Włochy, pod kierunkiem dr Gabriella Mazzotta, jeden staż badawczy (2017r) w Dept. Toxicology, Leicester University, UK, pod kierunkiem prof. Ezio Rosato i jeden staż badawczy w Dept. Molecular Neurobiology, Conicet Argentyna, pod kierunkiem dr Fernanda Ceriani. staży Doc. Damulewicz realizowała badania dotyczące interakcji kryptochromu z innymi białkami plastyczności neuronalnej w oparciu m.in. o drożdżowy system dwuhybrydowy, roli kryptochromu w regulacji pracy zegara w oparciu o nowe linie transgeniczne D. melanogaster i inne techniki badania plastyczności neuronów zegara. Po zatrudnieniu Doc. Damulewicz w Zakładzie w 2020 roku, doświadczenia zdobyte w ww. ośrodkach badawczych pozwoliły jej na rozwinięcie w Zakładzie nowej tematyki badawczej (badanie interakcji kryptochromu z innymi białkami) oraz metodyki (techniki badania plastyczności neuronów zegara, przygotowanie linii transgenicznych D. melanogaster, metody badania funkcji neuropeptydów). Damulewicz wprowadziła też nowy kurs do oferty dydaktycznej dla studentów Neurobiologii (tj. „D. melanogaster jako model w badaniach neurobiologicznych”) jak i częściowo zmodyfikowane zajęcia w kursie „Analiza instrumentalna w badaniach neurobiologicznych”. Pracownicy nie dydaktyczni

Obecnie, na stanowiskach Samodzielny biolog (Pracownik nie dydaktyczny) w Zakładzie zatrudnieni są: Dr Olga Barczyk-Woźnicka, Mgr Elżbieta Chwastek oraz Dr Jakub Dymek. Dr Olga Barczyk-Woźnicka swoją pracę magisterską pt. "Analiza elektronomikroskopowa kompozytów Cu-TiO2" obroniła w 1999r. w Katedrze Struktury i Mechaniki Ciała Stałego Wydziału Metali Nieżelaznych Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie pod kierunkiem prof. dr hab. Ludwika Błaża. Swoją pracę doktorską pt. "Analiza procesu heterogenicznego wydzielania w stopach AL-Cu w zależności od warunków obróbki cieplno-mechanicznej" obroniła w 2004r. również pod kierunkiem prof. inż. Ludwika Błaża z Katedry jw. Od stycznia 2008r dr Olga Barczyk-Woźnicka zatrudniona jest w Zakładzie Biologii i Obrazowania Komórki, a do jej głównych obowiązków należy opieka nad pracami wykorzystującymi transmisyjny mikroskop elektronowy. Od 2004r publikuje prace naukowe wraz z innymi Autorami w czasopismach naukowych o zasięgu międzynarodowym. Mgr Elżbieta Chwastek swoją pracę magisterską pt. "Wpływ metali ciężkich i biogenów na parametry mikrobiologiczne gleb drzewostanów sosnowych" obroniła w 2009r. w Zakładzie Ekotoksykologii i Ekologii Stresu (obecnie Zespół Ekosystemów Lądowych i Ekotoksykologii) Instytutu Nauk o Środowisku, pod kierunkiem prof. Marii Niklińskiej. Od stycznia 2010r. mgr Elżbieta Chwastek zatrudniona jest w Zakładzie Biologii i Obrazowania Komórki, a do jej głównych obowiązków należy opieka nad hodowlą D. melanogaster oraz pracami wykorzystującymi mikroskop konfokalny. Od 2017r. publikuje prace naukowe wraz z innymi Autorami w czasopismach naukowych o zasięgu międzynarodowym. Dr Jakub Dymek swoją pracę magisterską pt. "Budowa anatomiczna żeńskiego układu rozrodczego płaza beznogiego Typhlonectes natans" obronił w 2015r. pod kierunkiem Prof. UJ, dr hab. Artura Osikowskiego w Zakładzie Anatomii Porównawczej IZiBB, WB, UJ. "Zróżnicowanie morfologiczne narządu węchu u wybranych przedstawicieli Chondrichthyes i Osteichthyes" obronił z wyróżnieniem w 2021r. pod kierunkiem Prof. Krystyny Żuwały i promotora pomocniczego dr Michała Kuciela z Zakładu Anatomii Porównawczej jw.; Od września 2020r. dr Jakub Dymek zatrudniony jest w Zakładzie Biologii i Obrazowania Komórki, a do jego głównych obowiązków należy opieka nad pracami wykorzystującymi skaningowy mikroskop elektronowy oraz przylegającą do pracowni SEM - pracownią cytologii i histologii (kriostat i inne urządzenia peryferyczne konieczne do pracy w SEM). Od 2023r.