Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ

Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ Badamy czarne dziury, startujemy z misją kosmiczną, testujemy nasz autorski tomograf, żonglujemy kryształami... czasowymi. A Ty jaką masz supermoc? 😊

Powoli kończymy odliczanie do Małopolska Noc Naukowców, która zawita do nas już jutro!Otwieramy drzwi na cały wieczór. B...
24/09/2026

Powoli kończymy odliczanie do Małopolska Noc Naukowców, która zawita do nas już jutro!

Otwieramy drzwi na cały wieczór. Będą pokazy, eksperymenty, wykłady i laboratoria, a do tego mnóstwo okazji, żeby porozmawiać z naukowcami i zadać im nurtujące Was pytania. Będzie też okazja, żeby spojrzeć w niebo przez teleskop.

Szczególnie polecamy trzy punkty programu, na które wciąż są wolne miejsca:

👉 𝗞𝗮𝗹𝗸𝘂𝗹𝗮𝘁𝗼𝗿 𝗘𝗠𝗟 | godz. 17:00
Kalkulator naukowy z dwoma przyciskami: „1” i EML. Tyle wystarczy, żeby otrzymać m.in. potęgowanie, logarytmy czy funkcje trygonometryczne. O EML i matematyce ukrytej za tym pomysłem opowie jego autor, dr hab. Andrzej Odrzywołek.

👉 Dlaczego tydzień 𝗺𝗮 𝘀𝗶𝗲𝗱𝗲𝗺 𝗱𝗻𝗶? | godz. 18:00
Siedem dni tygodnia wydaje nam się czymś zupełnie naturalnym. Ale dlaczego akurat siedem, a nie sześć, osiem albo dziesięć? Żeby to wyjaśnić, trzeba cofnąć się do starożytności i dawnych obserwacji nieba.

👉 𝗢 𝗹𝗮𝘁𝗮𝗻𝗶𝘂, czyli co ma latać, nie utonie | godz. 18:20
Co łączy samolot z rybą? Ich ruch opisują te same prawa fizyki. Będą doświadczenia z wodą i powietrzem, siła nośna, ciśnienie i opór, a także model samolotu unoszący się w tunelu aerodynamicznym.

Część atrakcji jest bezpłatna i nie wymaga zapisów. Na inne wejściówki już się rozeszły, ale nie zniechęcajcie się! Zawsze zwalniają się miejsca po osobach, które ostatecznie nie dotrą. Przy stanowisku rejestracji na bieżąco będziemy informować, na które aktywności można jeszcze wejść.

Warto też zapisać się na listę rezerwową w systemie – gdy zwolni się miejsce, otrzymacie powiadomienie.

𝗣𝗿𝗼𝗴𝗿𝗮𝗺 𝗶 𝘇𝗮𝗽𝗶𝘀𝘆:
https://fais.uj.edu.pl/mnn2026

Do zobaczenia jutro!

23/09/2026

Czy można usłyszeć ciemną materię?

𝗚𝗿𝗼𝗺𝗮𝗱𝗮 𝗣𝗼𝗰𝗶𝘀𝗸 (ang. Bullet Cluster, oficjalnie 1E 0657-56) powstała w wyniku zderzenia dwóch ogromnych gromad galaktyk. Jej obserwacje dostarczyły jednego z najważniejszych dowodów na istnienie 𝗰𝗶𝗲𝗺𝗻𝗲𝗷 𝗺𝗮𝘁𝗲𝗿𝗶𝗶.

Astronomowie podejrzewali jednak istnienie ciemnej materii na długo przed obserwacjami Gromady Pocisk. W latach 30. XX wieku Fritz Zwicky badał galaktyki należące do Gromady Warkocza Bereniki. Zauważył, że poruszają się zbyt szybko, by widoczna materia mogła swoją grawitacją utrzymać całą gromadę razem. W jego obliczeniach brakowało masy. Zwicky uznał, że musi istnieć jeszcze materia, której nie można zobaczyć, i nazwał ją dunkle Materie, czyli ciemną materią.

Kilkadziesiąt lat później Vera Rubin wraz z Kentem Fordem badała ruch gwiazd w galaktykach spiralnych. Spodziewano się, że gwiazdy znajdujące się daleko od centrum galaktyki będą poruszać się wolniej. Pomiary pokazały jednak, że ich prędkości pozostają zaskakująco wysokie. Widocznych gwiazd i gazu było za mało, by wyjaśnić obserwowany ruch.

W Gromadzie Pocisk ślady niewidocznej masy pojawiły się w jeszcze innej postaci. Podczas zderzenia dwóch gromad wypełniający je gorący gaz zderzył się i wyhamował. Galaktyki przeszły dalej znacznie swobodniej. Wraz z nimi przemieściła się większość masy układu.

Ślady tego zderzenia widać na obrazie. Na różowo zaznaczono gorący gaz zarejestrowany przez Chandrę w promieniowaniu rentgenowskim. To w nim znajduje się większość zwykłej materii obu gromad. Niebieski kolor pokazuje natomiast, gdzie znajduje się większość ich masy. Astronomowie mogli określić jej położenie dzięki temu, jak grawitacja gromady zakrzywia światło galaktyk znajdujących się daleko za nią. Zjawisko to nazywamy soczewkowaniem grawitacyjnym.

Na obrazie widać, że gorący gaz i większość masy znajdują się w innych miejscach. Oznacza to, że sama widoczna materia nie może odpowiadać za całą zmierzoną masę. Chandra X-ray Center opisuje obraz Gromady Pocisk jako pierwszy bezpośredni dowód na istnienie ciemnej materii.
W piątym odcinku „Usłysz Wszechświat” słuchamy sonifikacji tych danych.

Skan biegnie po obrazie od lewej do prawej. Dane pokazujące rozkład ciemnej materii przypisano do najniższych częstotliwości, galaktyki widoczne w danych Hubble’a do częstotliwości pośrednich, a promieniowanie rentgenowskie z Chandry do najwyższych. W każdej warstwie wysokość dźwięku zmienia się również wraz z położeniem na obrazie. Obiekty znajdujące się wyżej otrzymują wyższe tony.

Nie słuchamy tu samej ciemnej materii. Dźwięk powstał na podstawie danych pokazujących, jak jest ona rozmieszczona w Gromadzie Pocisk.

Sonifikacja: NASA/CXC/SAO/K.Arcand, SYSTEM Sounds (M. Russo, A. Santaguida)

Dlaczego tydzień ma akurat siedem dni? A nie pięć lub osiem? 🤔Skąd wzięły się nazwy dni tygodnia i dlaczego właśnie taki...
22/09/2026

Dlaczego tydzień ma akurat siedem dni? A nie pięć lub osiem? 🤔

Skąd wzięły się nazwy dni tygodnia i dlaczego właśnie taki podział czasu przetrwał tysiące lat?

Jeśli kiedykolwiek nurtowały Was podobne pytania, zapraszamy na otwarty wykład dr. hab. Zdzisława Goldy podczas Małopolska Noc Naukowców.

Usłyszycie nie tylko odpowiedzi na powyższe zagadnienia, ale także historię siedmiodniowego tygodnia opowiedzianą na tle rozwoju astronomii i kalendarzy.
Dowiecie się, jakie znaczenie dla starożytnych cywilizacji miały obserwacje Słońca, Księżyca i planet oraz jaki wpływ na współczesny kalendarz wywarły tradycje babilońska, żydowska i rzymska.

🗓️ 25 września, godz. 18.00–18.40
📍 Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ
ul. Łojasiewicza 11, sala A-1-13

𝗥𝗲𝗷𝗲𝘀𝘁𝗿𝗮𝗰𝗷𝗮 👇
http://fais.uj.edu.pl/tydzien

20/09/2026

Czy można biegać po wodzie?

Kalkulator naukowy z dwoma przyciskami? Jeden z nich to „1”.Drugi wykonuje operację:eml(x,y) = exp(x) − ln(y)Z EML i jed...
18/09/2026

Kalkulator naukowy z dwoma przyciskami? Jeden z nich to „1”.

Drugi wykonuje operację:
eml(x,y) = exp(x) − ln(y)

Z EML i jedynki można zbudować działania i funkcje znane z kalkulatora naukowego – m.in. potęgowanie, logarytmy czy funkcje trygonometryczne.

Autorem operatora EML jest dr hab. Andrzej Odrzywołek z naszego Wydziału, a podczas Małopolska Noc Naukowców będzie można posłuchać o tym pomyśle bezpośrednio od niego.

Na wykładzie „Kalkulator EML” pokaże, jak z jednej operacji i jedynki zbudować kalkulator naukowy. Opowie też o związku EML z bramką NAND oraz o tym, dlaczego modele AI, mimo że radzą sobie z bardzo złożonymi zadaniami, wciąż potrafią popełniać błędy w prostych obliczeniach. I czy EML może się przydać do badania ich matematycznych możliwości.

🗓️ 25 września, godz. 17.00–17.40
📍 Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, ul. Łojasiewicza 11, sala A-1-13
🎟️ Rejestracja: https://fais.uj.edu.pl/kalkulatorEML

🎬 Pokaz filmu Interstellar z komentarzem naukowymJeśli mielibyśmy wskazać film, dzięki któremu pokochaliście nasz cykl F...
17/09/2026

🎬 Pokaz filmu Interstellar z komentarzem naukowym

Jeśli mielibyśmy wskazać film, dzięki któremu pokochaliście nasz cykl Filmy Bliżej Nauki, bez wahania wybralibyśmy jeden: „Interstellar” Christophera Nolana. Prezentowaliśmy go już dwa razy, za każdym razem zapełniając aulę Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ do ostatniego miejsca. Mimo to po kolejnych projekcjach wciąż przychodzicie do nas i pytacie, czy pokażemy go jeszcze raz. A my? Nigdy nie pozostajemy obojętni na Wasze prośby. Tym razem film zaprezentujemy w ramach Małopolska Noc Naukowców 2026 na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ, podczas nocnego pokazu filmowego na naszym wydziale.

Za co pokochaliście „Interstellar”?

Czy za poruszającą historię o miłości, poświęceniu i walce o przyszłość ludzkości? A może za widowiskową podróż przez najodleglejsze zakątki kosmosu? Zapewne każdy z Was odpowiedziałby na to pytanie zupełnie inaczej. Dla nas „Interstellar” jest filmem, który w niezwykły sposób podporządkowuje konstrukcję swojej historii znanym prawom fizyki. Dlatego z ogromną przyjemnością pokażemy go Wam po raz kolejny!

Tradycyjny komentarz naukowy wygłosi prof. dr hab. Sebastian Szybka, relatywista i kosmolog. Na co dzień pracuje na Uniwersytecie Jagiellońskim, w Zakładzie Astrofizyki Relatywistycznej i Kosmologii. Jego zainteresowania naukowe dotyczą matematycznych aspektów teorii grawitacji Einsteina, a w szczególności czarnych dziur oraz niejednorodnych modeli kosmologicznych. Po filmie tradycyjnie znajdzie również czas na Wasze pytania i dyskusję.

Kiedy i gdzie?
📅 25 września 2026 r.
🕘 Godzina: 21:20.
📍 Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ, ul. Łojasiewicza 11, sala A-1-06.
❗ Film będzie wyświetlany w oryginalnej wersji językowej z polskimi napisami.

🎟️ Wstęp wolny. Obowiązuje wcześniejsza rejestracja. Link do rejestracji w komentarzu 👇

16/09/2026

Bez tego nie moglibyśmy oddychać.

⚛ Małopolska Noc Naukowców 2026 na UJ już tuż-tuż!Już 17 września o godz. 9:00, rusza rejestracja na wydarzenia organizo...
16/09/2026

⚛ Małopolska Noc Naukowców 2026 na UJ już tuż-tuż!

Już 17 września o godz. 9:00, rusza rejestracja na wydarzenia organizowane w ramach Małopolska Noc Naukowców 2026 na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ.

🔬 Szczegóły wydarzeń na naszym wydziale: 👉 https://fais.uj.edu.pl/mnn
📝 Rejestracja oraz pełny program dla całego UJ: 👉 https://rejestracja.mnn.uj.edu.pl/

Nie zwlekajcie z zapisami, liczba miejsc jest ograniczona.

Do zobaczenia!

Bez surfaktantu nie moglibyśmy swobodnie oddychać. U wcześniaków jego niedobór może stanowić poważny problem. Niedojrzał...
15/09/2026

Bez surfaktantu nie moglibyśmy swobodnie oddychać. U wcześniaków jego niedobór może stanowić poważny problem. Niedojrzałe płuca nie zawsze produkują go w wystarczającej ilości, dlatego surfaktant trzeba dostarczyć z zewnątrz.

Jak podać go bezpiecznie dziecku, które może ważyć mniej niż kilogram?
Nad takim rozwiązaniem pracują dr hab. Adam Wojciechowski, prof. UJ, z naszego Wydziału oraz dr hab. n. med. Mateusz Jagła z Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie. Projektują bardzo cienki endoskop, który ma umożliwić podanie surfaktantu do dróg oddechowych wcześniaka pod kontrolą wzroku.

Przy tak małych rozmiarach pojawia się sporo pytań. Jak zmieścić optykę i oświetlenie w endoskopie o średnicy poniżej milimetra? Co dzieje się z przepływem płynu, gdy zmniejszamy średnicę cewnika? Jak sprawić, żeby końcówka endoskopu zginała się w odpowiednim kierunku i pozostawała pod kontrolą operatora?

O tym opowiada dr hab. Adam Wojciechowski, prof. UJ, w wykładzie „Mały endoskop, wielka sprawa: jak fizyk zagląda tam, gdzie neonatolog nie sięga”.

Nagranie wykładu z cyklu „Bliżej Nauki” jest już dostępne na naszym kanale YouTube:
https://youtu.be/6luI6k3KB5s

14/09/2026

Jak brzmi pozostałość po wybuchu gwiazdy?

Około 11 tysięcy lat świetlnych od Ziemi znajduje się 𝗖𝗮𝘀𝘀𝗶𝗼𝗽𝗲𝗶𝗮 𝗔, pozostałość po wybuchu masywnej gwiazdy. W jej centrum znajduje się gwiazda neutronowa, odkryta dzięki pierwszym obserwacjom wykonanym przez Obserwatorium Rentgenowskie Chandra.

W czwartym odcinku „Usłysz Wszechświat” słuchamy sonifikacji Cassiopeia A, łączącej obserwacje tego obiektu prowadzone w różnych zakresach promieniowania.

Skan rozpoczyna się przy gwieździe neutronowej znajdującej się w centrum pozostałości po supernowej. Jej położenie zaznacza dźwięk trójkąta. Stamtąd skan przesuwa się na zewnątrz, prowadząc przez kolejne obszary Cassiopeia A. Jaśniejszym elementom obrazu odpowiadają głośniejsze i wyższe dźwięki.

Każdy z wykorzystanych zakresów danych ma własne brzmienie. Promieniowanie rentgenowskie zarejestrowane przez Chandra usłyszymy jako zmodyfikowane dźwięki fortepianu. Dane w podczerwieni z teleskopu Webba, pokazujące między innymi ogrzany pył znajdujący się w gorącym gazie, brzmią jak instrumenty smyczkowe i dęte blaszane. Gwiazdom widocznym w danych Hubble’a odpowiadają natomiast dźwięki małych metalowych talerzy.

Sonifikacja: NASA/CXC/SAO/K.Arcand, SYSTEM Sounds (M. Russo, A. Santaguida)

Adres

Ulica Prof. Stanisława Łojasiewicza 11
Kraków
30-348

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.

Skontaktuj Się Z Ta Szkoła

Wyślij wiadomość do Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ:

Skróty

Udostępnij