Edukacja surowcowa elementem bezpieczeństwa surowcowego państwa

📢UWAGA bo to będzie dłuuugi wpis 😉

Przerwie na jakiś czas cykl "alfabet surowcowy". Tylko dlatego, że kilka następnych postów chciałabym poświęcić INTERDYSCYPLINARNOŚCI zagadnienia jakim są SUROWCE MINERALNE. Chcę Wam pokazać, że wątki "surowcowe" mogą pojawiać się na wielu przedmiotach w szkole 📚📙

Zacznę może w sposób najmniej oczywisty, a więc od.... HISTORII 📖🗞️ Bo HISTORIA CYWILIZACJI jest historią DOSTĘPU do SUROWCÓW MINERALNYCH i umiejętności ich wykorzystania. To, co kiedyś decydowało o przewadze technologicznej społeczeństw, dziś coraz częściej wpływa również na układ sił gospodarczych i geopolitycznych świata 🌎 Jak podaje ONZ - ponad 4️⃣0️⃣% wewnętrznych konfliktów zbrojnych w ciągu ostatnich 6️⃣0️⃣ lat wybuchło na tle walki o zasoby naturalne ☹️

A więc kilka faktów:

🔴 I wojna światowa była konfliktem nowego rodzaju - machinę wojenną napędzała ropa (tzw. I wojna naftowa), która stała się strategicznym surowcem decydującym o przewadze militarnej. W 1912 r brytyjska marynarka wojenna, z inicjatywy Winstona Churchilla, rozpoczęła przechodzenie z węgla na ropę naftową, co zwiększyło szybkość i zasięg okrętów. Ponieważ Wielka Brytania nie dysponowała znaczącymi własnymi zasobami ropy, zaczęła zabezpieczać dostawy z Persji (dzisiejszego Iranu) i Bliskiego Wschodu.
🔴 Azerbejdżan był jednym z ważniejszych ośrodków zaopatrzeniowych dla Armii Czerwonej - dostarczał ropę naftową i broń. A. Hi**er, chcąc zrealizować plany światowej dominacji, musiał zdobyć bogactwa naturalne tego kraju. W 1942 roku rozpoczął działania militarne, które miały doprowadzić do zajęcia cennych terenów. Jednym z celów operacji „Fall Blau” w 1942 r. było zdobycie pól naftowych w Baku. Niepowodzenie tej ofensywy i klęska pod Stalingradem pozbawiły III Rzeszę dostępu do potrzebnych paliw.
🔴 Wojna iracko-irańska (1980–1988): S. Husajn chciał przejąć kontrolę nad bogatym w ropę regionem Chuzestan w Iranie
🔴Inwazja Iraku na Kuwejt (1990): motywowana chęcią zdobycia kuwejckich złóż ropy i wpływu na ceny surowca. Doprowadziło to do wojny w Zatoce Perskiej (1991).
🔴Interwencja USA w Iraku (2003): oficjalnie uzasadniana walką z bronią masowego rażenia, lecz często interpretowana również jako próba zabezpieczenia dostępu do ropy i wpływów w regionie
🔴 Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę (2022 roku) to również chęć przejęcia kontroli nad terytorium o dużym znaczeniu przemysłowym i surowcowym. Tutaj jednak surowce metaliczne, w tym krytyczne odgrywają decydującą rolę.
🔴 tegoroczne napięcia na linii Irak-Iran z udziałem USA to kolejny konflikt w którym poza ropą naftową i gazem ziemnym w grę wchodzi również kontrola nad strategicznych szlakami transportowych tych (i innych) surowców.

Poniższy cytat pięknie podsumowuje związek między ropą naftową) a konfliktami zbrojnymi. Mianowicie: "To ona zapewniła sukces Churchillowi, sprowadziła klęskę na nazistów i dała majątek Rockefellerowi. Nadal rozstrzyga o tym, kto rządzi światem. Stoją za nią gigantyczne paliwowe interesy i awanturnicze dzieje. Jaki rachunek wystawi teraz Rosji? Wojna w Ukrainie znowu rzuciła na przemysł naftowy ostry snop światła. Geopolityka układa się wedle linii ropociągów (Ropa. Krew Cywilizacji. A. Krajewski)

A co się działo i dzieje w innych częściach świata ❓🌎🌍🌏

🟢 Od 1990 r. znaczna część konfliktów zbrojnych w AFRYCE była powiązana z kontrolą nad zasobami naturalnymi. Dochody z wydobycia ropy naftowej, diamentów oraz surowców krytycznych niejednokrotnie finansowały działania zbrojne, pogłębiając niestabilność regionu
🟢 Szacuje się, że w ciągu ostatnich 30 lat 7️⃣5️⃣% konfliktów zbrojnych w Afryce finansowana była właśnie z dochodów pochodzących z surowców mineralnych
🟢 SUDAN POŁUDNIOWY – po uzyskaniu niepodległości w 2011 r. kraj pogrążył się w wojnie domowej, a jednym z czynników konfliktu była kontrola nad bogatymi złożami ropy naftowej, stanowiącej główne źródło dochodów państwa.
🟢 Nigeria – od dziesięcioleci region Delty Nigru jest miejscem napięć społecznych i działalności grup zbrojnych związanych z eksploatacją ropy naftowej. Mieszkańcy wskazują na nierówny podział zysków oraz degradację środowiska.
🟢 Demokratyczna Republika Konga – konflikty we wschodniej części kraju są powiązane z kontrolą nad złożami kobaltu, rudami tytanu, cyny i złota. Surowce te są kluczowe dla produkcji baterii, elektroniki i nowoczesnych technologii
🟢 brutalne walki w Liberii, Sierra Leone, DR Konga i Angoli były natomiast związane z diamentami.

Post dłuuugi. Wiem... ale to i tak tylko "muśnięcie" zagadnienia. Ważne aby pamiętać, że ucząc historii świata warto nawiązywać do surowców mineralnych bo one albo były ich bezpośrednią przyczyną albo decydowały o układzie sił. Podobnie jak analizując sytuację geopolityczną i konflikty domowe w Afryce należy wyraźnie podkreślać co było i jest ich przyczyną. Bo wojny domowe na tym kontynencie trwają nadal ☹️

"P" jak... PERLIT 🔠

Czy PERLIT może mieć coś wspólnego z perłami ⁉️albo... perliczką😉🤭 🦃 Otóż nie 😄

Mianowicie PERLIT to naturalna skała pochodzenia wulkanicznego ⛰️🏔️, powstała w wyniku szybkiego schłodzenia KWAŚNEJ LAWY, najczęściej ryolitowej lub dacytowej. Charakteryzuje się obecnością związanej wody ( 💦💧2️⃣-6️⃣%), która decyduje o jego wyjątkowych właściwościach ‼️To efekt tego, że lawa zastygała w środowisku wodnym.

Wydobyty ze złoża perlit zostaje ZMIELONY do odpowiedniej granulacji, a następnie wprowadzony na kilka sekund do pieca, w którym panuje temperatura 8️⃣5️⃣0️⃣-1️⃣0️⃣0️⃣0️⃣°C . Woda 💦💧która jest zawarta w ziarnach, bardzo szybko wyparowuje, powodując jednocześnie spęcznienie materiału i powiększając objętość ziaren nawet dwudziestokrotnie. Powstaje wówczas tzw. PERLIT EKSPANDOWANY - lekki i porowaty materiał o szerokim zastosowaniu.

Jakie właściwości decydują o jego szerokim zastosowaniu ❓❓

🟦 bardzo lekki po ekspandacji
🟦 doskonały izolator termiczny i akustyczny
🟦 niepalny
🟦 chemicznie obojętny
🟦 porowaty i chłonny
🟦 odporny na działanie mikroorganizmów

1️⃣ Czy w Polsce 🇵🇱 mamy złoża perlitu ❓ NIE...
2️⃣ Czy w Polsce 🇵🇱 produkujemy perlit ekspandowany❓ TAK
3️⃣ Ile w Polsce produkujemy perlitu ekspandowanego❓ Ok. 2️⃣8️⃣
tys. ton
4️⃣ Skąd zatem importujemy perlit surowy do produkcji perlitu ekspandowanego❓ Głównie z Węgier i Słowacji, które posiadają złoża perlitu.
5️⃣ Gdzie najwięcej zużywamy ❓Do produkcji materiałów budowlanych - lekkie kruszywa do betonów, zapraw i tynków

Być może więc przesadzając na wiosnę kwiatki w domu lub na balkonie 🪻🪴dorzucaliście do ziemi właśnie perlit. A posiadaczom kotków 🐱proponuję też sprawdzić co wsypujcie do kuwety 😀🤭 W tych miejscach zobaczyć można perlit ekspandowany w czystej swej postaci.

Zdjęcie perlitu z: https://polskiprzemysl.com.pl/perlit-ekspandowany/

"P" jak... przemyślenia 😉

Dlaczego powstał profil Edukacja surowcowa elementem bezpieczeństwa surowcowego państwa ❓🤔

Codziennie korzystamy z telefonów 📱 komputerów 💻 samochodów 🚗 Tankujemy nasze auta i korzystamy z energii elektrycznej 🔌💡 Chętnie podróżujemy koleją 🚉 samolotem ✈️, niekiedy statkiem 🛳️ Wybieramy drogę szybkiego ruchu jeżeli gdzieś nam się śpieszy 🚦⏰ lub drogi lokalne jeżeli chcemy zwiedzać okolicę 🏡. Rzadko jednak zastanawiamy się, że za każdym z tych produktów/obiektów/miejsc stoją SUROWCE MINERALNE – pozyskane, przetworzone i wykorzystane do stworzenia rzeczy, które uznajemy za oczywiste i bez których teraz nie wyobrażamy sobie codziennego funkcjonowania 🤷‍♀️ Są tą zarówno rzadko spotykane metale, jak i powszechnie występujące piaski i żwiry czy tzw. paliwa kopalne wokół których trwa tak burzliwa dyskusja.

Dlaczego więc powstał ten profil ❓❓❓

Jego celem jest popularyzacja wiedzy przede wszystkim o SUROWCACH MINERALNYCH, w tym o górnictwie ⚒️ jako ciągle podstawowym ich źródle. Staram się wyjaśniać trudne zagadnienia w przystępny sposób, opierając się na aktualnej wiedzy naukowej 📚 i rzetelnych danych 📈🗂️.

Zwracam również uwagę na dziedzictwo górnicze ⚒️ ⛏️🔨i potencjał terenów pogórniczych, które po zakończeniu eksploatacji mogą zyskiwać nowe funkcje społeczne, edukacyjne, rekreacyjne i turystyczne 🚲🚴‍♀️🚣‍♀️🪁. Chcę pokazywać, że górnictwo pozostawia po sobie nie tylko surowce mineralne niezbędne dla rozwoju cywilizacji, ale także miejsca, które mogą służyć kolejnym pokoleniom 👶👧👩‍🦳🧓

Bo bezpieczeństwo surowcowe państwa zaczyna się od wiedzy – od zrozumienia, skąd pochodzą surowce, dlaczego są potrzebne i jak odpowiedzialnie je pozyskiwać i nimi gospodarować.

Dziękuje że jesteście ze mną i wspólnie odkrywamy świat surowców mineralnych ‼️⚒️🧱😍🥰😊

A kto poznaje miejsce ze zdjęcia 😉❓

"P" jak... PIASKI SZKLARSKIE 😉🔠

PIASKI SZKLARSKIE to niemal monomineralne PIASKI KWARCOWE, w których zawartość SiO2 musi wynosić co najmniej 9️⃣5️⃣%, a dla najlepszej jakości surowca osiąga ponad 9️⃣9️⃣,5️⃣%. Są one podstawowym surowcem PRZEMYSŁU SZKLARSKIEGO, który stawia im rygorystyczne wymagania, dotyczące przede wszystkim zawartości tlenków barwiących (Fe2O3 i TiO2) oraz uziarnienia.

Obecnie największą bazę zasobową surowców szklarskich w naszym kraju 🇵🇱 stanowią złoża serii białogórskiej koło Tomaszowa Mazowieckiego (woj. łódzkie). Piaski szklarskie z okolic Bolesławca (woj. dolnośląskie) mają natomiast jedne z najlepszych parametrów jakościowych. Łącznie krajowa produkcja wynosi ok. 2️⃣,4️⃣ mln ton piasków szklarskich. A tylko ok. 5️⃣0️⃣ tys. ton importujemy z głównie z Czech i Niemiec.

Czy wiedzieliście, że... ❓🤔

Ogromna większość wytwarzanych szkieł to szkła sodowo-wapniowe. Otrzymuje się je przez stopienie mieszaniny surowcowej, którą stanowią:
✅piasek szklarski,
✅soda,
✅mączka wapienna i/lub dolomitowa, uzyskiwane przez zmielenie kamienia wapiennego lub dolomitu.
Udział krzemionki (SiO2) sięga 7️⃣0️⃣-7️⃣5️⃣%.

Pamiętajmy jednak, w produkcji nowych szklanych opakowań (butelek i słoików) wykorzystuje się średnio od 4️⃣0️⃣% do nawet 7️⃣0️⃣% stłuczki szklanej z recyklingu ♻️♻️♻️

Przeciętny człowiek ma kontakt z wyrobami szklanymi dziesiątki razy dziennie. Pamiętajmy więc, że wszystkie one to nic innego jak mieszanina.... surowców mineralnych 😉

Więcej na https://gospodarkasurowcami.pl/piaski_szklarskie

X edycja programu Być jak Ignacy - program Fundacji ORLEN im. Ignacego Łukasiewicza organizowanego przez Fundacja ORLEN im. Ignacego Łukasiewicza dobiegła końca 😞

Ależ jaki to był koniec 👌Wspaniała gala odbyła się w sali balowej Zamku Królewskiego w Warszawie 🫅 Piękne otoczenie i wspaniali bohaterowie tej uroczystości: dzieci i młodzież klas 1-3 oraz 4-6 szkół podstawowych ‼️ Radości, uśmiechnięci, naturalni i szczerzy w okazywaniu swych uczuć. A przede wszystkim... ciekawi wiedzy o... surowcach mineralnych 🥰😉😁 Nagrodzonych projektów nie powstydziłby się żaden doświadczony geolog 😉

Cieszę się, ze mogłam być częścią tego wydarzenia i wspierać merytorycznie przygotowywane materiały 1️⃣0️⃣ poziomów wiedzy. To ogrom wartościowych treści jakie udało sie przekazać dzieciom na temat surowców mineralnych - ich pochodzenia, pozyskiwania i wykorzystania‼️😊

Dziękuję za współpracę 🥰‼️

A finalistom serdecznie gratuluję‼️

"P" jak... PLATYNOWCE 😉🔠

PLATYNOWCE to kolejna grupa surowców mineralnych, która jest cenna i poszukiwana, ze względu na swoje właściwości i kierunki wykorzystania. Mimo, że surowce te są tak ważne dla współczesnych technologii to jednak dopiero w XIX wieku opanowano techniki przerabiania platyny i innych platynowców, wcześniej uważając je za zanieczyszczenia w związkach innych metali.

Do platynowców należy 6️⃣ metali (szlachetnych) – PLATYNA, IRYD, OSM, PALLAD, ROD oraz RUTEN. Przy czym w skali świata 🌎 najwięcej pozyskujemy PLATYNY oraz PALLADU, a najrzadsze są RUTEN oraz OSM.

Co je wyróżnia ❓

✅są odporne na korozję,
✅wykazują własności katalityczne,
✅mają wysokie temperatury topnienia.

Połączenie tych cech sprawia, że są one doskonałymi materiałami w wielu dziedzinach przemysłu, przede wszystkim w:

🟢MOTORYZACJA 🚙🚗🚘 jako największy ⬆️⬆️⬆️odbiorca platyny, palladu i rodu wykorzystywanych do produkcji KATALIZATORÓW
🟢PRZEMYSŁ CHEMICZNY I RAFINERYJNY - jako kalizatory wielu procesów chemicznych 🏭
🟢 PRZEMYSŁ WODOROWY - platyna to doskonały katalizator w ogniwach paliwowych oraz w elektrolizerach służących do produkcji zielonego wodoru
🟢 ELEKKTRONIKA - pallad i ruten do produkcji dysków twardych i styków elektrycznych 💻
🟢 JUBILERSTWO - platyna to wszakże co raz bardziej ceniony metal szlachetny
oraz
🟢 METAL INWESTYCYJNY.

Ciąg dalszy nastąpi 😉

"P" jak PIERWIASTKI ZIEM RZADKICH 🔠❗️cz. 3 i ostatnia 😉

Dlaczego więc REE są tak cenne i poszukiwane ❓

Główne obszary zastosowania obejmują:

🟣 magnesy neodymowe (neodym, prazeodym, dysproz): najsilniejsze magnesy trwałe; kluczowe dla silników pojazdów elektrycznych (EV), turbin wiatrowych, smartfonów, głośników i dysków twardych 🚕🚗📱💻🧲

🟣 elektronika i optyka (europ, terb, erb): wykorzystywane jako luminofory w ekranach (LED, OLED), laserach, światłowodach oraz do polerowania precyzyjnego szkła (cer) 🖥️🪄

🟣zielona energia i kataliza (lantan, cer, neodym): niezbędne w procesie rafinacji ropy naftowej oraz w ogniwach paliwowych i akumulatorach hybrydowych

🟣lotnictwo i obronność (skand, itr): stosowane do produkcji zaawansowanych stopów metali o niskiej masie i wysokiej wytrzymałości ✈️🛰️🚀

"P" jak PIERWIASTKI ZIEM RZADKICH 🔠❗️cz. 2 😉

REE to taki ciekawy przypadek wśród surowców mineralnych 🧐

Przypadek, który pokazuje, że wygranym nie jest to państwo, które posiada złoża kopalin, ale to państwo, które ma u siebie cały łańcuch wartości: od złoża ➡️ po wydobycie ➡️ rafinację (separację) ➡️ i wykorzystanie do produkcji danych elementów (półproduktów, podzespołów) ➡️a potem ich dystrybucję na cały świat 🌎

Tak jest właśnie w przypadku REE i Chin 🇨🇳, które: 1️⃣posiadają swoje potężne złoża REE, 2️⃣rafinują rudę ze swoich złóż i materiał importowany, 3️⃣produkują REE w ich docelowej postaci i dalej 5️⃣wykorzystują je do produkcji wielu komponentów, które 5️⃣ sprzedają do odbiorców na całym świecie 🌎

Zerknijcie na poniższe grafiki. Jest wiele państw, które posiada udokumentowane zasoby REE, ale to Chiny pozostają światowym monopolistą w ich produkcji. Czy umiemy odpowiedzieć na pytanie DLACZEGO ❓

Chiny zdominowały rynek REE dzięki wieloletniej, celowej strategii państwa, która obejmowała:

✅niskie koszty,
✅niewymagające regulacje środowiskowe,
✅inwestycje w przetwórstwo.

W konsekwencji nawet jeśli inne kraje (jak USA) wydobywają rudę, surowiec często trafia do Chin w celu rafinacji i separacji, ponieważ to tam znajduje się większość globalnych zdolności przetwarzania.

To ważne do właściwej interpretacji poniższej mapy dotyczącej produkcji REE 😉👍⬇️⬇️⬇️

"P" jak PIERWIASTKI ZIEM RZADKICH 🔠❗️cz. 1 😉

Pierwiastki ziem rzadkich (REE) to pojęcie, które od jakiegoś czasu odmieniane jest przez wszystkie przypadki 😉 stały się one produktem o globalnym 🌎znaczeniu geopolitycznym ze względu na:

✅swoje unikatowe właściwości,
✅konieczność wykorzystania w wielu niezbędnych technologiach współczesnego świata
✅koncentracje występowania w kilku tylko miejscach na świecie,
✅cenę.

Co to są REE (ang. rare-earth elements REE)❓❓🧐

🟠 to grupa 17 pierwiastków w układzie okresowym, które cechują się dużą aktywnością chemiczną - skand, itr, lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb i lutet.
🟠 Równocześnie dzieli się je na lekkie (LREE), czyli pierwiastki o niskiej liczbie atomowej i ciężkie (HREE) pierwiastki o wysokiej liczbie atomowej.

Czy REE są na prawdę aż takie rzadkie ❓❓🧐

🟠 No więc średnia zawartość w litosferze najrzadszych REE jest około 2️⃣0️⃣0️⃣ razy wyższa niż złota. Nie tworzą one jednak jak złoto czystych skupień, np. samorodków, zawierających niemal 100% czystego pierwiastka. Koncentrują śię w tzw. minerałach akcesorycznych, których ilość w skałach jest niewielka (zwykle są to ułamki procent objętości).

🟠Zawartość REE w niektórych minerałach akcesorycznych przekracza 5️⃣0️⃣% ich masy, są więc ich podstawowymi składnikami. Często w strukturze minerału występuje kilka lub nawet kilkanaście pierwiastków ziem rzadkich jednocześnie. To właśnie nastręcza największe problemy podczas ich rafinacji z rudy. Bo należy wówczas rozdzielić kilka pierwiastków o bardzo podobnych właściwościach. Wtedy konieczne jest zastosowanie bardzo skomplikowanych reakcji chemicznych.

Gdzie występują REE ❓❓🧐

🟠Od lat 50. XX wieku zmieniała się struktura wydobycia pierwiastków ziem rzadkich. Początkowo były wydobywane w Indiach i Brazylii, następnie główne wydobycie koncentrowało się w Południowej Afryce. Następnie od lat 60. Do lat 80. centrum metali ziem rzadkich przeniosło się do Kalifornii, jednak od lat 90. to właśnie Chiny 🇨🇳 wysunęły się daleko na prowadzenie

🟠 Kolebką wydobycia jest rud zawierających REE jest Bayan Obo w chińskim regionie autonomicznym Mongolia Wewnętrzna, na trudnym terenie pustyni Gobi. Ciekawostką jest fakt, że z powodu braku wody surowiec jest transportowany do zakładów w mieście Baotou nad Rzeką Żółtą, które stało się światową stolicą REE.

Ciąg dalszy nastąpi 😉

KIRUNA. Miasto w północnej Szwecji 🇸🇪 już za kołem podbiegunowym 🥶

Kiruna to swoisty paradoks. Miasto narodziło się i żyje dzięki największej w UE kopalni rudy żelaza ⚒️, ale przez kopalnie nie może dalej funkcjonować tam, gdzie się obecnie znajduje...
Co więc ❓Miasto jest sukcesywnie przenoszone. A wyjątkowo spektakularne było przeniesienie w całości zabytkowego drewnianego kościoła 🕍

Polecam obejrzeć filmik 😉 może narracja nie jest najlepsza, ale warto zobaczyć to przedsięwzięcie.

Myślicie, że u nas coś takiego byłoby możliwe ❓

Sweden Moves Entire Church for Arctic Mine Expansion | EU’s Push to Cut China Rare Earth Reliance Sweden Church Move: A landmark century-old church in Sweden’s Arctic town of Kiruna has been relocated in one piece to make way for the expansion of Europe’s...