07/03/2026
ADOS to nie wyrocznia.
Istnieje dobrze znany w psychologii błąd poznawczy nazywany „prawem młotka i gwoździa” (często określany jako prawo instrumentu lub młotek Maslowa).
Można go podsumować zdaniem:
„Jeśli jedynym narzędziem, jakie posiadasz, jest młotek, kuszące jest traktowanie wszystkiego jak gwoździa.”
Ten mechanizm pojawia się w wielu dziedzinach życia – także w diagnostyce.
Kiedy jedno narzędzie zaczyna dominować w procesie diagnostycznym, pojawia się ryzyko, że będzie używane do interpretowania coraz większej liczby problemów, nawet wtedy, gdy nie jest właściwym narzędziem.
Coraz częściej słyszę od rodziców, że nie mogą kontynuować konsultacji psychiatrycznych lub diagnostycznych, dopóki dziecko nie przejdzie badania ADOS.
Warto więc powiedzieć jasno: ADOS nie jest testem na autyzm.
ADOS to ustrukturyzowana obserwacja zachowania dziecka w krótkiej sytuacji diagnostycznej. Jest to narzędzie pomocnicze, które może wspierać proces diagnostyczny, ale nie zastępuje oceny klinicznej specjalisty.
Diagnoza autyzmu opiera się przede wszystkim na:
• wywiadzie rozwojowym z rodzicami
• wywiadzie z nauczycielami lub wychowawcami
• obserwacji funkcjonowania dziecka w różnych sytuacjach społecznych
• obserwacji dziecka w jego naturalnym środowisku – w domu oraz w przedszkolu lub szkole
• analizie komunikacji i relacji społecznych w różnych kontekstach
• różnicowaniu z innymi trudnościami rozwojowymi.
W żadnych kryteriach diagnostycznych, ani w ICD-11, ani w DSM-5, nie ma obowiązku wykonywania ADOS, aby postawić diagnozę autyzmu.
Dobry specjalista może postawić diagnozę również bez tego narzędzia, jeśli dysponuje wystarczającą wiedzą kliniczną i pełnym obrazem funkcjonowania dziecka.
Problem pojawia się wtedy, gdy wynik algorytmu zaczyna być traktowany jak diagnoza.
Badania pokazują, że w zależności od populacji około 27–38% wyników dodatnich w ADOS może być fałszywie dodatnich, a w niektórych badaniach klinicznych nawet około 34% dzieci i młodzieży z wynikiem dodatnim nie spełnia ostatecznie kryteriów ASD po pełnej diagnozie.
Fałszywie dodatnie wyniki częściej pojawiają się u dzieci z:
• ADHD
• opóźnieniem rozwoju mowy
• zaburzeniami lękowymi
• innymi trudnościami rozwojowymi.
Największe ryzyko błędnych wyników dotyczy małych dzieci oraz nastolatków, czyli grup, w których zachowanie w sytuacji badania bywa szczególnie silnie zależne od poziomu rozwoju, lęku lub presji sytuacyjnej.
ADOS może być bardzo pomocnym narzędziem diagnostycznym.
Ale narzędzie pomocnicze nie powinno zastępować myślenia klinicznego.
