Stowarzyszenie im. Jana Karskiego

Wczoraj grupa uczniów VI Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Kielcach wraz z nauczycielem Jackiem Jarosem, odwiedziła cmentarz żydowski w Kielcach.
Młodzież posprzątała grób żydowskich dzieci zamordowanych przez Niemców 23 maja 1943 roku oraz fragment cmentarza żydowskiego. Była to także ważna lekcja historii o kieleckich Żydach i dramacie Holocaustu.
Uczniowie odwiedzili również Dom Modlitwy Zagajskich oraz ohel cadyka Mordechaja Kuzmirera, poznając historię i dziedzictwo dawnej społeczności żydowskiej Kielc.
Serdecznie dziękujemy młodzieży, nauczycielowi Jackowi Jarosowi oraz Dyrekcji VI LO im. Juliusza Słowackiego za pamięć, zaangażowanie i troskę o zachowanie pamięci o ofiarach Zagłady oraz historii kieleckich Żydów.
🕯️ Stowarzyszenie im. Jana Karskiego zaprasza młodzież kielecką oraz wychowaców na uroczystość upamiętniającą 45 żydowskich dzieci zamordowanych przez Niemców 83 lata temu.
📅 22 maja 2026 r.
🕐 godz. 13.00
📍 Cmentarz żydowski w Kielcach, Al. Na Stadion
23 maja 1943 roku Niemcy odebrali dzieci rodzicom na placu apelowym obozu pomiędzy ulicami Jasną i Stolarską. Następnie 45 dzieci — z których najstarsze miało 13 lat, a najmłodsze zaledwie 15 miesięcy — wywieziono na cmentarz żydowski i tam rozstrzelano. Ocalało jedynie kilkoro dzieci, którym udało się ukryć na strychu baraku.

Zbliża się 83. rocznica mordu 45 dzieci żydowskich, dokonanego przez niemieckich nazistów 23 maja 1943 roku na cmentarzu żydowskim w Kielcach. Najmłodsze z dzieci miało zaledwie 15 miesięcy.
Od wielu lat Inicjatorem upamiętnienia ofiar jest Stowarzyszenie im. Jana Karskiego.
Dziś odbyło się spotkanie wychowanków z placówki opiekuńczo-wychowawczej „Dobra Chata” w Kielcach, które miało dwie części: edukacyjną — poświęconą tragicznemu losowi dzieci żydowskich — oraz artystyczną w pracowni ceramicznej Gleba Studio. Podczas zajęć powstały ceramiczne zabawki, symbolizujące utracone dzieciństwo i przerwane życie. Złożone zostaną przez autorów na grobie dzieci podczas Uroczystości, które odbędą się 22 maja o godz. 13:00 i na cmentarzu żydowskim w Kielcach (al. Na Stadion).
Zapraszamy dzieci i młodzież z Kielc do udziału w tym wydarzeniu

Święto Konstytucji 3 Maja ustanowiono 29 kwietnia 1919 roku decyzją Sejmu Ustawodawczego odrodzonej Polski.
Co ciekawe, pierwsze oficjalne obchody z udziałem kielczan odbyły się już w 1916 roku. Po 1918 roku uroczystości i nabożeństwa na stałe wpisały się w tradycję świąt państwowych.
W okresie międzywojennym kielczanie świętowali ten dzień bardzo uroczyście. W Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kielcach odprawiano Mszę św., a w mieście odbywały się koncerty, uroczystości i nawet wyścigi kolarskie.
Swoje nabożeństwa organizowała także społeczność żydowska. W Wielkiej Synagodze w Kielcach przy ul. Warszawskiej modlono się dziękczynnie za niepodległość Polski – często w obecności przedstawicieli władz miejskich.

Wczoraj w Instytucie Kultury Spotkań i Dialogu spotkaliśmy się z uczennicami Zespołu Szkół Mechanicznych w Kielcach.
To kolejny etap naszych działań upamiętniających 83. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Towarzyszy nam przesłanie: . Na zakończenie spotkania poszliśmy pod ławeczkę Karskiego z przypiętymi żonkilami – symbolem pamięci, szacunku i nadziei.
Przypomnieliśmy również, że Jan Karski jako emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego wszedł do getta warszawskiego i przekazywał światu informacje o tragedii Żydów podczas Zagłady.
Warsztaty poprowadziła Iwona Kasela – edukatorka naszego Stowarzyszenia oraz ambasadorka Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Zajęcia odbyły się w ramach grantu The Olga Lengyel Institute for Holocaust Studies and Human Rights (TOLI).
—
Naszą misję realizujemy mimo trudności i ograniczonych środków. Jeśli chcesz pomóc nam kontynuować tę ważną pracę, wesprzyj nas, przekazując 1,5% podatku. Zeznania podatkowe można składać do 30 kwietnia 2026 r.
KRS: 0000230415
Stowarzyszenie im. Jana Karskiego (OPP)

Działalność naszego Stowarzyszenia została zainaugurowana dwadzieścia jeden lat temu odsłonięciem w Kielcach pomnika upamiętniającego postać patrona – Jana Karskiego. Autorem rzeźby jest krakowski artysta Karol Badyna. Dzieło powstało wyłącznie ze środków prywatnych i stanowi dar Stowarzyszenia im. Jana Karskiego dla mieszkańców Kielc.

Uroczystego odsłonięcia pomnika 23 kwietnia 200 roku, dokonała krewna profesora Karskiego – Jadwiga Lenoch-Bułkowska. W wydarzeniu, obok członków Stowarzyszenia z prezesem Bogdanem Białkiem na czele, uczestniczyli przedstawiciele władz miejskich z prezydentem Wojciechem Lubawskim oraz młodzież z kieleckiego Zespołu Szkół Integracyjnych przy ul. Jasnej.

Pomnik Jana Karskiego na trwałe wpisał się w krajobraz Kielc. Poza wymiarem symbolicznym i artystycznym pełni również bardziej codzienne funkcje – mieszkańcy szybko obdarzyli „ławeczkę” sympatią, czyniąc ją miejscem spotkań, a dla przyjezdnych stała się ona popularnym tłem pamiątkowych fotografii.

📖 Fragment tekstu o Janie Karskim autorstwa Bogdana Białka, honorowego prezesa Stowarzyszenia im. Jana Karskiego:

„Jakiej więc lekcji udzielił nam Karski i na czym polega misja, którą nam powierza? W dziele Pirke Awot (2,21) czytamy: «Nie do ciebie należy ukończenie pracy (doskonalenie świata), ale nie jesteś wolny, aby się od niej oswobodzić». Jak nauczają rabini, dążeniem człowieka powinno być nie czekanie na świat, który ma nadejść, lecz aktywna postawa wobec życia – ciągłe ulepszanie i doskonalenie: najpierw siebie, potem najbliższego otoczenia, a wreszcie całego świata.

Mistyczna tradycja żydowska mówi, że dusza stając przed Bogiem usłyszy pięć pytań – a jedno z nich będzie brzmiało: czy żyłeś zgodnie z wiarą w naprawianie świata? Jan Karski, który sam o sobie mówił, że jest chrześcijańskim Żydem, w pełni podjął to nauczanie i wcielał je w życie.

Przekazał nam wiarę, że uczynienie świata lepszym jest możliwe, że podejmowanie nieustannych wysiłków w tym celu jest konieczne, a zaniechanie naprawy i obojętność wobec zła – są moralną porażką. Misja Jana Karskiego – w Kielcach, Waszyngtonie, Tel Awiwie czy Moskwie – ma wymiar uniwersalny, moralny i humanistyczny.

Karski pokazał, że życie wyłącznie dla siebie jest bezsensowne. Że mamy obowiązki. Najważniejszym z nich jest dzielenie się – tym, co posiadamy: czasem, talentem, środkami, doświadczeniem, wrażliwością i mądrością.

Dążeniem Karskiego było przywrócenie tego, co zostało zniszczone przez totalitaryzmy XX wieku – przekonania, że każdy człowiek jest istotą obdarzoną niezbywalną godnością. Godność ta wyraża się w wrażliwości na cierpienie innych oraz w głębokim współodczuwaniu”.

(„Charaktery” 6/2014)

W 83. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim - 19 kwietnia o godz. 17.00 w Instytucie Kultury Spotkania i Dialogu (ul. Planty 7) odbędzie się projekcja filmu „Dwie flagi”. Po projekcji uczestnicy wezmą udział w akcji rozdawania papierowych żonkili mieszkańcom miasta – symbolu pamięci, solidarności i godności. Film dedukowany jest Kielczance - Ziucie Hartman, która brała udział w postaniu.

Ziuta Hartman przyszła na świat 5 października 1922 r. jako Igetle Rottenberg, córka Judy Rottenberga i Belli Ajzenberg. Pochodziła z dobrze sytuowanej rodziny kieleckich Żydów: jej ojciec prowadził własną firmę, matka nie pracowała, a rodzina posiadała szofera i opiekunkę dla dzieci, która zaczęła nazywać dziewczynkę Ziutą – to imię zostało z nią już na zawsze. W domu posługiwano się językiem polskim – jidysz używany był sporadycznie, jedynie ze względu na dziadka Ziuty. Jak sama przyznawała, czuła się bardziej Polką niż Żydówką. Jej starszy brat wyemigrował przed wojną do Palestyny, z kolei ojciec po wybuchu wojny znalazł się w Związku Radzieckim. W 1941 r. Ziuta z matką otrzymały nakaz przeniesienia się do utworzonego w Kielcach getta – ich mieszkanie przy ul. Młynarskiej 20 (obecnie Mielczarskiego) mieściło się poza jego granicami. Zamieszkały w domu dziadka. Ze względu na biegłą znajomość polskiego oraz „dobry” wygląd, Ziuta często przemykała się na tzw. aryjską stronę w poszukiwaniu jedzenia dla swojej rodziny. Podczas jednej z takich wypraw została zadenuncjowana do gestapo przez Polaka (prawdopodobnie dawnego pracownika jej ojca) za nie noszenie opaski z gwiazdą Dawida. W konsekwencji uciekła do getta radomskiego, a stamtąd od krewnych w Warszawie.
Początkowo ukrywała się po tzw. aryjskiej stronie, lecz skorzystawszy z podziemnego przejścia pod ulicą Leszno, na początku 1942 r. przedostała się do getta, gdzie podjęła pracę w szopie Toebbensa. W trakcie tzw. wielkiej akcji likwidacyjnej w getcie warszawskim Ziuta spotkała dawnego znajomego z Kielc – Abrahama Rodala, brata jednego z dowódców Żydowskiego Związku Wojskowego, Leona Rodala. Została zrekrutowana do ŻZW w roli łączniczki; przemycała do getta żywność, leki, korespondencję oraz broń. Podczas powstania w getcie warszawskim brała udział w walkach oraz opiekowała się rannymi w bunkrze przy ul. Świętojerskiej. Po zdobyciu kryjówki przez Niemców trafiła na Umschlagplatz, skąd przeszła prawdziwą gehennę: od obozu pracy w Poniatowej i obozu koncentracyjnego na Majdanku, poprzez obóz pracy przymusowej przy fabryce HASAG w Skarżysku-Kamiennej, aż do podobozu KL Buchenwald przy fabryce broni w Lipsku, gdzie doczekała wyzwolenia.
Po zakończeniu działań wojennych wróciła do Kielc, by dowiedzieć się, że jej ojciec zginął w ZSRR w 1943 r., a pozostała rodzina w obozie zagłady w Treblince. Pracowała w lokalnym Komitecie Żydowskim. Dołączył tam do niej przyszły mąż, Mosze Hartman, którego poznała w jednym z obozów. Razem wyemigrowali do Francji, skąd w 1952 r. przenieśli się do Izraela. Mieli dwóch synów. Ziuta Hartman była współorganizatorką spotkań byłych więźniów obozów zagłady. Strzegła pamięci o bojownikach warszawskiego getta i współtowarzyszach broni z ŻZW. W 2010 r. stołeczni radni przyznali Ziucie Hartman tytuł Honorowego Obywatela Warszawy. Przyjęła wyróżnienie, lecz nie pojawiła się na ceremonii ze względu na złożoną po wojnie obietnicę, „by nigdy nie wrócić do tego przeklętego miejsca”. Zmarła 19 maja 2015 roku w wieku 93 lat.

(Biogram pochodzi ze strony Muzeum Getta Warszawskiego www.1943.pl)

Wczoraj gościliśmy grupy młodzieży i nauczycieli ze Stanów Zjednoczonych. W Instytucie Kultury Spotkania i Dialogu grupa z rabinem Gutmanem spotkała się z Bogdanem Białkiem, honorowym prezesem Stowarzyszenia im. Jana Karskiego. Z kolei grupa z Nowego Jorku odwiedziła cmentarz żydowski w Kielcach.

Dziś o godz. 17:00 w klubokawiarni „Planacja” odbędą się warsztaty „Łączy nas Pamięć”, podczas których będziemy wykonywać papierowe żonkile. Zostaną one rozdane 19 kwietnia na ulicach Kielc, w rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim.
Zapraszamy

19 kwietnia przypada 83. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim.
Zapraszamy na warsztaty organizowane przez Stowarzyszenie im. Jana Karskiego w ramach akcji Muzeum POLIN, odbywającej się po raz czternasty.
Dołącz do nas!
📍 Warsztaty odbędą się w czwartek 16 kwietnia o godz. 17:00 w Klubokawiarni „Plantacja” Stowarzyszenia im. Jana Karskiego w Kielcach (ul. Planty 9).
Podczas spotkania wykonamy papierowe żonkile – symbol pamięci o powstaniu. Gotowe kwiaty będziemy wręczać 19 kwietnia na ulicach Kielc, na znak, że pamiętamy o walczących oraz tysiącach cywilów ukrywających się w ruinach getta. Podczas spotkania przybliżymy sylwetki dwojga kieleckich Żydów, którzy brali udział w powstaniu w getcie warszawskim: Zuty Hartman – bojowniczki Żydowskiego Związku Wojskowego – oraz Lucjana Rodala, jednego z przywódców ŻZW.

Akcja Muzeum POLIN ma na celu upowszechnianie symbolu żonkila oraz popularyzowanie wiedzy o powstaniu w getcie warszawskim. Od początku towarzyszy jej hasło „Łączy nas pamięć”, podkreślające znaczenie wspólnoty, solidarności i dialogu ponad podziałami.


Foto: Muzeum POLIN