13/06/2026
❓Jak opowiadać młodym ludziom o plebiscycie i powstaniach śląskich, żeby nie były tylko datami z podręcznika?
11 czerwca 2026 r. w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. Henryka Sławika odbyło się ostatnie szkolenie dla nauczycieli w ramach cyklu „Czas przełomów – Górny Śląsk w XX wieku”. Tematem czwartego spotkania były plebiscyt i powstania śląskie.
👨💼 Podczas warsztatów „1921. Polska czy Niemcy? Wokół plebiscytu i powstań śląskich” uczestnicy mogli spojrzeć na wydarzenia sprzed ponad stu lat nie tylko jako na ważny rozdział historii politycznej, ale także jako na doświadczenie lokalnych wspólnot, rodzin, miast i miejsc, które do dziś tworzą krajobraz pamięci Górnego Śląska.
🗯 Dr Sebastian Rosenbaum z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach oraz Zbigniew Gołasz z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach poprowadzili dyskusję wokół plebiscytu i III powstania śląskiego. Rozmawiano o napięciach po I wojnie światowej, propagandzie plebiscytowej, wyniku głosowania z 20 marca 1921 r. oraz o tym, dlaczego III powstanie śląskie stało się jednym z najważniejszych momentów walki o korzystniejszy dla Polski podział regionu.
🗯 Jan Kwaśniewicz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach przedstawił projekt „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud – ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!”. Pokazał, że pamięć o powstaniach śląskich nie kończy się na podręczniku. Może zaczynać się bardzo blisko – na lokalnym cmentarzu, przy grobie powstańca, którego biografia staje się punktem wyjścia do lekcji historii, projektu uczniowskiego albo działań międzypokoleniowych.
🗯 Aleksandra Korol-Chudy z OBEN IPN Katowice zaprezentowała publikację „Katowice w centrum powstań śląskich i plebiscytu 1919–1922. Przewodnik historyczno-edukacyjny”. To opowieść o mieście jako scenie historii – o miejscach, które mijamy na co dzień, a które były świadkami wydarzeń związanych z powstaniami, plebiscytem i włączeniem części Górnego Śląska do Polski.
🗯 W drugiej części spotkania Ryszard Mozgol, naczelnik OBEN IPN Katowice omówił infografiki, plakaty, kolorowanki i inne materiały edukacyjne IPN dotyczące okresu powstań śląskich. Renata Skoczek przedstawiła wystawy IPN, które mogą być wykorzystywane w szkołach jako gotowe narzędzie do pracy z uczniami. Warsztaty zakończył wykład i dyskusja z Dawidem Smolorzem poświęcone podziałowi regionu oraz jego długofalowym konsekwencjom społecznym, gospodarczym i tożsamościowym.
Cykl „Czas przełomów. Górny Śląsk w XX wieku” składał się z czterech spotkań. Nauczyciele poznawali najnowsze ustalenia badaczy IPN, otrzymali konkretne materiały dydaktyczne i narzędzia do prowadzenia zajęć o historii regionu.
Bo historia Górnego Śląska to nie tylko daty. To wybory, granice, pamięć, miejsca i ludzie, których losy do dziś pomagają zrozumieć naszą współczesność.
Fot.: IPN Krzysztof Łojko
