Fajka i filiżanka - historia używek w życiu codziennym

Oh, mate… Yerba, mate 🧉
We wczorajszym quizie spytaliśmy się Was skąd dokładniej pochodzi yerba mate i wygląda na to, że po raz pierwszy nastąpił remis między poprawną i złą odpowiedzią! Choć Boliwia bez dwóch zdań sąsiaduje z Paragwajem, obszar typowego występowania ostrokrzewu paragwajskiego (z którego liści powstaje yerba) ogranicza się do pogranicza Paragwaju, Brazylii oraz Argentyny. Niemniej jednak, gratulujemy wszystkim, którzy odpowiedzieli poprawnie! 👏😊
Pierwotnie wspomniany ostrokrzew wykorzystywali Indianie z zamieszkujących ów obszar plemienia Guarani jeszcze w czasach prekolumbijskich, zdobywając liście w celu ich żucia, bądź parzenia w sposób podobny do zaparzania przez nas herbaty. Przygotowywanie wywaru dla indiańskich plemion stanowiło formę rytuału zbliżonego do konsumpcji tytoniu i wypalania tzw. fajki pokoju przez ich pobratymców z Ameryki Środkowej i Północnej, ale była to również roślina niezwykle użyteczna. Dzięki jej właściwościom łatwo można złagodzić uczucie głodu, a także pobudzić ciało do aktywności fizycznej oraz umysłowej. Wraz z nastaniem epoki kololnialnej oraz hiszpańskiego podboju, właściwości yerby docenili również zakonnicy jezuiccy, których plan zakładania plantacji w celu dalszego eksportu rośliny do Europy niestety nie powiódł się przez niewydajność produkcji i ostatecznie upadł wraz z kasatą ich dóbr w XVIII wieku. ✝️🇵🇾
Ponowny rozkwit zainteresowania nad Wisłą ową tak zwaną „paragwajską herbatą” można zauważyć od stosunkowo niedawna, aczkolwiek jej historia w Polsce sięga dalej niż do lat 90. Po raz pierwszy Polaków o wspaniałych właściwościach yerby udało się przekonać Teofilowi Rudzkiemu pod koniec XIX nim jego działalność została ukrócona przez politykę celną rosyjskiego zaborcy, natomiast za drugim razem starania Polskiego Towarzystwa Handlowo-Geograficznego we Lwowie nie powiodły się ze względu na przydymiony posmak liści, który zniechęcił Galicyjczyków. Jak jednak mawiają – do trzech razy sztuka! Z takiego przekonania wyszedł brazylijski konsul honorowy w Katowicach promując yerbę na Górnym Śląsku w okresie międzywojennym, skąd „Matte Parana” następnie wzięła Polskę szturmem. Przyszłość owego trunku zapowiadała się świetnie, lecz wtedy na skutek wojny i okresu PRLu nastąpiła rozłąka między Polakami i yerbą aż do czasu transformacji ustrojowej. 😔
To powiedziawszy, należy pamiętać, że wbrew nazwie napoju porównywanie go do herbaty jest mało poprawne. Ze względu na swoje właściwości, yerba mate jest raczej porównywalna do kawy. 🤓

Jako że widzimy się już jutro, czas podsumować uprzednio omówione przez nas konkrety i przedstawić Wam dokładny program jutrzejszego wydarzenia:
👉 10:00-10:10 – Powitanie inauguracyjne 👋
👉 10:10-10:40 – Wykład I: „Szatan w filiżance – krótka historia o tym jak kawa zrewolucjonizowała naszą codzienność” 😈☕
👉 11:00-11:30 – Wykład II: „Konsumpcja i zastosowanie tytoniu w Gdańsku na przełomie XVIII i XIX wieku” 🦁 🌿
👉 11:30-11:50 – Quiz z nagrodami (uprzejmie przypominamy o konieczności urządzenia z dostępem do internetu, żeby uczestniczyć w quizie!) 🏆🤩
👉 12:00-13:00 – Ankieta i dyskusja na temat pozytywnych i negatywnych skutków używek 🗣️💬

To powiedziawszy, serdecznie zapraszamy do uczestnictwa we wszystkich punktach naszego programu, wykłady zdecydowanie mogą pomóc Wam przeważyć szalę zwycięstwa w quizie na swoją stronę i zdobycia atrakcyjnych nagród, choć rzecz jasna najlepszymi możliwymi nagrodami są nowa wiedza oraz poszerzone horyzonty. Do zobaczenia! 🤗❤️

Witajcie w ostatnim quizie nim zobaczymy się za niespełna dwa dni na wydarzeniu! 👋
Zdążyliśmy już pomówić sobie o wszystkich używkach przewidzianych w programie, natomiast wciąż pozostał pewien napój, który na pierwszy rzut oka wygląda tak, jakby stworzył go ktoś, kto na pytanie „kawa czy herbata?” odpowiadał zwykłym „tak”. Oczywiście mamy na myśli yerba mate, a więc zmielone liście z których otrzymany trunek bywa nazywany herbatą, choć nim nie jest, a jednocześnie zawiera kofeinę z której słynie przede wszystkim kawa. ☕🍵
Na szersze przybliżenie Wam właściwości oraz historii tego napoju jeszcze będzie czas jutro, natomiast w ramach wprowadzenia należy zadać pytanie na które możecie odpowiedzieć za pomocą reakcji: skąd właściwie jest ta cała yerba? 🤯🧉

Coffee strikes back! 🌌🔫
Zgodnie z przeprowadzoną dwa dni temu ankietą, można mówić o swoistym przełomie, który bez wątpienia ucieszy czytających nas kawoszy. Aż połowa respondentów doszła do wniosku, że bez nas nie ma kawy, a bez kawy nie ma nas, natomiast herbaciarze muszą zadowolić się drugą lokatą. Jest to tym bardziej znamienne, jeżeli uwzględnimy, że niegdyś pytając Was o kawę lub herbatę zdecydowanie publika opowiedziała się za herbatą. 📉 Ostatnie miejsce na podium zajął depczący herbacie po piętach cukier, lecz bynajmniej opcja kawowa nie może w tej konfiguracji powiedzieć „vae victis”. ☕
Zjednoczony front herbaciano-cukrowy wciąż mógłby doprowadzić do wyrównania sił, natomiast prawdziwym przegranym ankiety jest tytoń. Na najmniej popularną opcję oddano 0 (słownie: zero) głosów, co biorąc pod uwagę szkodliwy wpływ wyrobów tytoniowych powinno zdecydowanie cieszyć. 🫡 🚭

Żyć bez herbaty? Jak żyć, panie premierze? 😭😧
Jako że nieuchronnie zbliżamy się do wydarzenia od którego dzieli nas już tylko sześć dni, dzisiejsza ankieta będzie ostatnią, lecz nie martwcie się na zapas – z całą pewnością na stronie zagości jeszcze co najmniej jeden quiz, który wraz z towarzyszącą ciekawostką warto zapamiętać! Pewne przecieki wskazują, że będzie on nawiązywać do jednego z pytań, które pojawi się w naszym środowym konkursie… 😉 Jednocześnie, chcielibyśmy za pośrednictwem dzisiejszej ankiety wykonać swoiste podsumowanie tego, co zdążyliśmy Wam opowiedzieć na przestrzeni ostatniego miesiąca, obfitego w całą masę mniej, bądź bardziej znanych faktów i ciekawostek. 🧠💡
To powiedziawszy, treść dzisiejszej ankiety brzmi: bez której z omówionych przez nas używek nie wyobrażacie sobie życia? 👀

Na naszym wydarzeniu widzimy się już za tylko 1️⃣ tydzień! Czas doprawdy płynie szybko i bezlitośnie, natomiast przemyślenia życiowe weźmy chwilowo na bok. Przyszła pora ujawnić ostatni z przygotowanych dla Was przez nas konkretów, a więc część quizową! 🤓
Na podsumowanie wykładowej części naszego wydarzenia, za pośrednictwem platformy Kahoot około godziny 11:30 odbędzie się króciutki, trwający maksymalnie 15-20 minut quiz złożony z dwudziestu pytań poświęconych herbacie, kawie, cukrowi i tytoniowi. Na sam koniec trzy osoby, które zdobędą najwięcej punktów otrzymają od nas nagrody, zatem gra jest zdecydowanie warta świeczki! Niemniej jednak uważajcie, niektóre pytania będą mogły być podchwytliwe, ale jesteśmy pewni, że dacie radę jeśli śledziliście ciekawostki na naszej stronie. 😉🤞

Kalumet, a więc… chalumeau! 🇫🇷🥖
We wczorajszym quizie połowa z Was trafnie odgadła, że ściślejszą nazwą dla potocznej „fajki pokoju” jest kalumet. Gratulacje! Słowo te wzięło się od francuskiego słowa „chalumeau” oznaczającego fujarkę, aczkolwiek kalumet nie jest bynajmniej narzędziem z którego wydziela się muzyka, gdyż co najwyżej wydziela się z niego dym ze spalanego, mającego renomę świętej rośliny tytoniu, bądź mieszanki kinnikinick zawierającej w sobie korę różnych roślin znajdowanych w lasach. 🌿🕊️
Dzisiaj konsumpcja tytoniu w naszym społeczeństwie nie odgrywa żadnej większej roli, natomiast Indianie wciąż przywiązują do niej olbrzymią, wręcz sakralną wagę. Poprzez palenie oddają cześć siłom nadprzyrodzonym z prośbą o błogosławieństwo, pomyślne łowy, bądź zwyczajnie dobrą pogodę. Można rzec, że fajki są przenośnymi ołtarzami podtrzymującymi więź między ludźmi oraz Stwórcą i wszechświatem. W trakcie wypraw, podczas których Indianie mogli natknąć się na wrogie plemiona, wędrowcy niosący fajkę byli nietykalni, gdyż była ona znakiem pokojowych zamiarów. Bardzo często kalumety przyjmują rozmaite kształty, są również bogato zdobione za pomocą koralików, ptasich piór, oraz miękkich, łatwych do obróbki nożem kamieni. Równie starannie Indianie dbają o dekoracje rekwizytów, w tym podłużnych toreb stosowanych do przechowywania tytoniu, bądź samych fajek. Rola opiekuna fajek jest dla Indian olbrzymim zaszczytem, ale też wielką odpowiedzialnością, gdyż jedynie plemiennym wybrańcom przypadało owe niepowierzchowne zadanie służenia jako swoisty kapłan. Jest to z całą pewnością olbrzymi kontrast w porównaniu z Europą, gdzie fajka nie stanowi żadnego sacrum, a co najwyżej jeden z wielu sposobów delektowania się tytoniowym dymem. 🏕️🔆

Po wprowadzeniu do tytoniu i filiżanek, nabijmy fajkę… 🚬
Zwyczaj palenia tytoniu za pomocą rzeźbionych i przeróżnie zdobionych fajek był przez Indian praktykowany na wiele stuleci przed odkryciem Ameryk przez Europejczyków w XV wieku. Dla lepszego zobrazowania zamierzchłości tej pradawnej tradycji, w Meksyku uprawę i konsumpcję tytoniu datuje się na co najmniej XI w. p.n.e., a więc czasy, gdy biblijny Saul zjednoczył ziemie Izraela i Judy, natomiast największe imperia późnej epoki brązu upadały jedno za drugim. Nikt wówczas nie słyszał jeszcze o takich słynnych miastach starożytności jak Rzym, Kartagina, bądź Persepolis. ⚔️ 🏺
Fajka pełniła dla Indian istotną rolę w trakcie obrzędów religijnych, ale także spełniała rolę dyplomatyczną – była symbolem pokojowych zamiarów, ze względu na co zwykło się ją nazywać fajką pokoju. W zależności od plemion fajka pokoju otrzymywała różne nazwy, natomiast czy dacie radę odgadnąć z zaproponowanych przez nas nazw, która z nich została ukuta przez europejskich odkrywców i osadników? Powodzenia! 🫡 🤗

Siwy dym i siwa broda Świętego Mikołaja… 🎅 🚬
Przywykło się sądzić, że Święty Mikołaj nigdy nie odpuści sobie szklanki mleka i talerza ciastek, ale jak widać na załączonym obrazku, równie istotnym składnikiem jego diety są papierosy marki Lucky Strike! No ale przecież palenie ich szkodzi zdrowiu więc nie powinien, ponieważ każdy dentysta wie, że powinno się palić jedynie sprawdzone naukowo marki… 👨‍⚕️

Choć brzmi to jak żart, faktycznie niegdyś konsumpcja papierosów nie tylko uchodziła za modną, ale również za mającą korzystny wpływ na nasze zdrowie. Co najmniej do końca I połowy XX wieku, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, powszechne były reklamy przekonujące o pozytywnym wpływie wybranych marek papierosów na zdrowie i atrakcyjność ich konsumentów, a do potwierdzenia tez propagowanych na barwnych plakatach reklamowych pojawiały się wszelkie możliwe autorytety mające budować zaufanie. Po zawinięty w bibułkę tytoń sięgali więc wszyscy – od Świętego Mikołaja i Freda Flintstone’a po słynnych aktorów, piosenkarzy, lekarzy, a nawet dzieci. Proceder ten został na poważnie wzięty pod lupę dopiero w 1962 r., gdy angielska uczelnia Royal College of Physicians sporządziła swój pierwszy raport dotyczący negatywnych skutków palenia, skłaniając instytucje rządowe, w tym amerykański Kongres, do wprowadzenia regulacji zobowiązujących wytwórnie tytoniowe do umieszczania na opakowaniach odpowiednich ostrzeżeń na temat szkodliwego wpływu papierosów i nikotyny. ⚠️

Bez dwóch zdań od momentu wyjścia na światło dzienne faktów o szkodliwych skutkach palenia można mówić o poprawie świadomości społecznej, dzięki wspomnianym ostrzeżeniom na opakowaniach już mało kto kwestionuje zły wpływ wyrobów tytoniowych na nasze zdrowie. Bądź co bądź, lista potencjalnych powikłań jest długa i zwiększone ryzyko nowotworów, nadciśnienie, oraz pogorszony wygląd to zaledwie wierzchołek góry lodowej. Niemniej jednak, wbrew temu, można w Polsce zaobserwować niepokojący wzrost liczby palaczy, który wynosi obecnie 28% wszystkich dorosłych (dla porównania, w 2019 r. było to 21%). Większość osób bez wątpienia sięga po wyroby tytoniowe w celu radzenia sobie z codziennym stresem, lecz należy zadać sobie pytanie: czy jest to warte naszego zdrowia i pieniędzy? 🤔

Już mniej niż 2️⃣ tygodnie dzielą nas od naszego spotkania, a zatem czas na kolejny konkret. 🥳
Po sekcji wykładowej dotyczącej wpływu kawy na naszą rzeczywistość oraz konsumpcji tytoniu w XVIII-wiecznym Gdańsku, kolejną część programu w formie debaty z publicznością na temat nałogowego oddziaływania używek na nasze mózgi poprowadzi zajmujący się neurobiologią i popularyzacją nauki profesor Wojciech Glac. W jego trakcie, zestawimy ze sobą uzależniający potencjał nikotyny, cukru i kofeiny, a zatem przygotujcie się na skok w głąb plątaniny połączeń i ścieżek ludzkiego mózgu. Jeśli interesuje Was np. dlaczego tak trudno zerwać z poranną kawusią, zachowajcie to pytanie dla profesora, a odpowiedź na pewno was nie zawiedzie. A może dojdziecie do wniosku, że pewne używki wcale nie są aż tak szkodliwe i uzależniające, może wręcz przeciwnie - są zdecydowanie korzystne? Nie lękajcie się, bo właśnie dla polemiki i odpowiedzi na nurtujące pytania będzie ten panel! 🤩🔥

Ci, którzy interesują się historią XX wieku mogą kojarzyć, że niegdyś w reklamach (głównie w USA) przekonywano potencjalnych klientów o pozytywnym wpływie wyrobów tytoniowych na zęby, układ krwionośny, odporność i trawienie. Dziś oczywiście brzmi to absurdalnie, lecz wciąż świadomość społeczna nie jest wcale na aż tak satysfakcjonującym poziomie. Wobec tego mówimy „sprawdzam”, żeby spytać jak to wygląda w Waszym przypadku! Czy uważacie wyroby tytoniowe za faktycznie szkodliwe dla zdrowia? A może wcale tytoniowy diabeł nie jest tak straszny, jak go malują? 🤔 🫁 ☠️