Stowarzyszenie Kresy - Pamięć i Przyszłość

Dziś święto tych, którym odmówiono miejsca w powojennej Polsce...

14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski przekształcił Związek Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Jej pierwszym dowódcą został Komendant Główny ZWZ, gen. Stefan Rowecki „Grot”. W ten sposób podniesiono rangę sił zbrojnych w okupowanym Kraju, stawiając symboliczny znak równości pomiędzy nimi a regularnymi oddziałami Wojska Polskiego walczącymi u boku sojuszników. W czasie II wojny światowej Armia Krajowa była największą podziemną armią w Europie. W 1944 r. jej liczebność osiągnęła ponad 350 tys. zaprzysiężonych żołnierzy, w tym około 10 tys. oficerów. Oprócz walki zbrojnej, Armia Krajowa prowadziła działalność wywiadowczą i kontrwywiadowczą, a także zajmowała się produkcją broni i amunicji, wytwarzaniem fałszywych dokumentów na potrzeby konspiracji oraz kolportażem podziemnej prasy. Wraz z budową podziemnych struktur trwała zapoczątkowana jeszcze przez ZWZ akcja scaleniowa, której celem było skupienie powstających oddolnie organizacji konspiracyjnych pod jednym dowództwem. W ten sposób większość sił wojskowych związanych z różnymi opcjami politycznymi, które uznawały zwierzchnictwo Rządu RP na Uchodźstwie, znalazła się w szeregach jednej, silnej i prężnie działającej organizacji. Strategicznym celem Armii Krajowej było przygotowanie zbrojnego powstania, które miało rozpocząć się w momencie umożliwiającym odbudowę struktur niepodległej Polski. Zgodnie z tym planem, w obliczu rozwijającej się ofensywy sowieckiej, w 1944 r. przystąpiono do realizacji akcji „Burza”, której kulminacyjnym momentem było Powstanie Warszawskie. Wówczas na czele Armii Krajowej stał już gen. Tadeusz Komorowski „Bór” (jego poprzednik, gen. Rowecki, został aresztowany w 1943 r. i zamordowany przez Niemców po wybuchu Powstania Warszawskiego). Armia Krajowa została rozwiązana 19 stycznia 1945 r. przez gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” (został mianowany dowódcą AK przez ówczesnego Naczelnego Wodza gen. "Bora" Komorowskiego, który trafił do niemieckiej niewoli). Do rozwiązania Armii Krajowej doszło w sytuacji, gdy na ziemiach polskich niemieckiego okupanta zastępował okupant sowiecki, który przy bierności zachodnich sojuszników siłą instalował powolną Moskwie "władzę ludową", niwecząc plany odbudowy niepodległej Polski. W ostatnim rozkazie gen. Okulicki polecił żołnierzom Armii Krajowej prowadzenie dalszej działalności „w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą”. W marcu 1945 r., ostatni dowódca Armii Krajowej został podstępem uprowadzony do Moskwy, a następnie - wraz z innymi przywódcami Polski Podziemnej – skazany w „procesie szesnastu”.

Plakat IPN Kraków

Z głębokim żalem przyjęliśmy informację o śmierci w wieku 106 lat Władysława Siemaszki, prawnika, oficera 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, więźnia NKWD, badacza ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, nestora środowisk kresowych, najstarszego kawalera Orderu Orła Białego. Smutną wiadomość przekazała nam Ewa Siemaszko, córka Zmarłego. Wieczny odpoczynek racz mu dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj mu świeci. 🙏🔥🇵🇱

Pierwsza fala przesiedleń Polaków z dawnych Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 była jednym z najważniejszych wydarzeń w historii powojennej Polski. Jej tłem były decyzje mocarstw podjęte podczas konferencji w Teheranie, Jałcie i Poczdamie, które ustaliły nowe granice państwowe w Europie. Polska utraciła swoje wschodnie terytoria – Wileńszczyznę, Polesie, Wołyń i Galicję Wschodnią – które zostały włączone do Związku Radzieckiego, a w zamian miała otrzymać ziemie na zachodzie i północy, odebrane Niemcom. Władze Polski Ludowej, podporządkowane ZSRR, zawarły w latach 1944–1945 umowy repatriacyjne z republikami radzieckimi: litewską, białoruską i ukraińską. Formalnie były to porozumienia o dobrowolnej repatriacji, jednak w rzeczywistości ludność polska była poddawana silnej presji i często zmuszana do opuszczenia swoich domów.
W latach 1944–1946 z dawnych Kresów przesiedlono około 1,5–1,6 miliona Polaków. Najwięcej ludzi pochodziło z Wołynia, Polesia, Wileńszczyzny i Galicji Wschodniej. Transporty odbywały się głównie koleją, w bydlęcych wagonach, w bardzo trudnych warunkach. Droga trwała często wiele tygodni, a przesiedleńcy mogli zabrać ze sobą tylko ograniczoną ilość dobytku. W nowych miejscach osiedlano ich głównie na tzw. Ziemiach Odzyskanych – na Śląsku, Pomorzu, Warmii i Mazurach – gdzie mieli zastąpić wysiedlanych Niemców.
Skutki przesiedleń były ogromne. Polska stała się krajem niemal jednolitym narodowościowo, co było zgodne z polityką Stalina i władz komunistycznych. Dla samych przesiedleńców była to jednak tragedia – miliony ludzi musiały zostawić swoje rodzinne strony, domy, ziemię, cmentarze i dorobek pokoleń. W pamięci Polaków przez dziesięciolecia pozostała nostalgia za utraconymi Kresami i poczucie krzywdy związane z przymusowym wykorzenieniem. Jednocześnie proces ten przyczynił się do utrwalenia nowego ładu w Europie Środkowo-Wschodniej, narzuconego przez Związek Radziecki po II wojnie światowej.

Święciany (Švenčionys), rejon święciański, okręg wileński, Litwa.
Za II RP, miasto, gmina Święciany, powiat święciański, województwo wileńskie.
Fot. Mariusz Proskień (16.08.2009)

Kwatera wojenna żołnierzy polskich poległych i zmarłych w l. 1919-1921.

Spoczywa tu ponad 60 żołnierzy z 6, 7 i 9 Pułku Piechoty Legionów, poległych w walkach z bolszewikami w latach 1919-1921. Szczególnie w 1920 r. toczono tu boje, między innymi z nacierającym na Wilno i dalej na Warszawę 3 Korpusem Kawaleryjskim, słynnym „kawkorem” – „Złotą Ordą” Gaj-Chana. W latach 2002-2003 odrestaurowano kwaterę i wybudowano upamiętnienie centralne na zlecenie i koszt ROPWiM. W 2011 r. w październiku wandale sprofanowali groby polskich legionistów w Święcianach. Groby wymazano farbą i namalowano na nich swastyki.

Po prawej stronie głównej alei 20 grobów w trzech rzędach. Po lewej stronie w głębi cmentarza 29 grobów w dwóch rzędach. Nagrobki w formie krzyża maltańskiego na niewielkiej podstawie, wys. 160 cm. Inskrypcje na przecięciu ramion. Krzyże są umieszczone na betonowych obramowaniach pól grobowych. Ścianki wys. 20 cm, grubość 5 cm, pochylone do środka. Po renowacji: w centrum betonowy krzyż i tablice z polerowanego granitu z pamiątkowym napisem w j. polskim i litewskim. Po obu stronach krzyża znajdują się odnowione nagrobki.

Lista pochowanych:

Bortkun Zenon, szereg. dow. etap. N.-Święc., + 26.VI.1919

Brodalski Błażej, szereg. 3 kmp. telegr., + 20.I.1921

Cheś Wincenty, szereg. 9 p.p. Leg., + 25.III.1921

Czerwiński St., szereg. 1 k.k.m. 6 p. p. Leg., + 4.VII.1919

Dembowski Adam, szereg. 1 p. p. Leg., + 11.XII.1919

Dobosz Stanisław, szereg. 7 p. p. Leg., + 1.XII.1920

Gołubecki Bol., porucz. 9 p. p. Leg., + 31.XII.1920

Gorzon Stanisław, szereg. 9 p.p. Leg., + 18.XII.1920

Jaskłowski Ign., szereg. 6 p. p. Leg., + 9.VIII.1919

Karda Wład., szereg. 101 szpitl. pol., + 10.XI.1919

Kowalski Jan, szereg. 5 p. p. Leg., + 16.XII.1920

Koziełłowa Helena, 1905-2.XII.1930

Łański Wacław, szrg. 15 szw. 1 pl. żand. pol., + 21.III.1921

Mazurek Wład., szereg. 9 p. p. Leg., + 11.II.1921

Nieciecki Kazim., porucz. 13. p. ułanów, + 10.VII.1920

Niezgoda Wojc., szereg. 3 warszt. uzbr., + 17.III.1921

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1919

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nieznany żołnierz Wojsk Polsk., + 1920

Nizioł Ludwig, szereg. 3 warszt. uzbr., + 13.XII.1920

Olejniczek Wawrz., szereg. 7 p. p. Leg., + 14.XII.1920

Petrykowski Józef, szereg. 7 p. p. Leg., + 29.XI.1920

Pietrusewicz Mich., szereg. 5 p. p., + 2.I.1921

Plewczyński, plut. Wojsk Polsk., + 1922

Radomski Aleks., saper 3 btl. sap., + 25.III.1921

Sas Karol, legjon. 3 btl. 6 p. p. Leg., + 31.VII.1919

Slusarz Wład., szereg. 3 p. p. Leg., 14.X.1919

Sokołowski Fr., szereg. tab. 1 Dyw. Leg., + 14.XII.1919

Szewczuk Stan., szrg. 1 kmp. sztab. 7 p. p. Leg., + 17.II.1921

Szymański Tomasz, szereg. 6 p. p. Leg., + 12.X.1919

Wilk Władysł., żołnierz kmp. tech. 1 Dyw., + 11.XI.1921

Zabłocki Franc., kapr. 1 kmp. 6 p. p. Leg., + 27.VII.1919[1]

Zalewski Kazim., szereg. 3 btl. 6 p. p. Leg., + 31.VII.1919

Zyskiewicz Zygm., szereg 1 kmp. 23 p. p., + 19.XI.1920

Żegleń Józef, kan. 2 kmp. 3 plut. cięż. art., + 30.V.1921

Na tablicy pionowej wmurowanej u stóp krzyża: "CZEŚĆ / POLEGŁYM ŻOŁNIERZOM / 1919 -1921" / "GARBĖ / ŽUVUSIEMS KARIAMS / 1919-1921" / Na tablicy umieszczonej poziomo przed krzyżem: "TU SPOCZYWAJĄ / ŻOŁNIERZE WOJSKA POLSKIEGO, / KTÓRZY W LATACH 1919-1921 / WALCZYLI I POLEGLI / W OKOLICACH ŚWIĘCIAN // CZEŚĆ ICH PAMIĘCI // RZĄD RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ" / "ČIA ILSISI / LENKIJOS KARIUOMENĖS KARIAI, / 1919-1921 METAIS / KOVOJĘ IR ŽUVĘ / ŠVENČIONIŲ APYLINKĖSE / GARBĖ JŲ ATMINIMUI / LENKIJOS RESPUBLIKOS VYRIAUSYBĖ"

źródło: https://www.naszapamiec.pl/miejsca/groby-legionistow-z-lat-1919-1921-w-swiecianach/